Trong những ngày gần đây, đơn vị vận hành một tàu chở dầu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư đã nhận được một đề nghị khó từ chối. Sau nhiều tuần thả neo với tên lửa và máy bay không người lái bay lượn trên đầu, con tàu cuối cùng đã có thể ra khỏi eo biển Hormuz để tiến vào đại dương một cách an toàn — dưới sự hộ tống của Hải quân Iran. Tuy nhiên, trước tiên, con tàu cần phải thay đổi đăng ký và treo cờ Pakistan, theo một giám đốc điều hành công ty giấu tên cho biết.

Công ty đã không thể chấp nhận lời đề nghị này, vốn đến từ chính phủ Pakistan. Iran đã đồng ý cho phép 20 tàu Pakistan đi qua eo biển, nhưng quốc gia này chỉ có một vài tàu treo cờ của mình tại Vịnh. Theo các nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận, Islamabad đã bắt đầu liên hệ với một số nhà kinh doanh hàng hóa lớn nhất thế giới để xem liệu họ có tàu nào có thể quá cảnh qua Hormuz trong khi tạm thời treo cờ Pakistan hay không.

Một nguồn tin cho biết Pakistan đang tìm kiếm những con tàu lớn nhất trong khu vực, bao gồm các siêu tàu chở dầu có khả năng vận chuyển 2 triệu thùng dầu mỗi chiếc. Việc sắp xếp cho các tàu này đi qua sẽ là cách để chứng minh thành công của các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột. Ít nhất hai công ty kinh doanh dầu mỏ lớn đã nhận được đề nghị này.

Bộ Hàng hải Pakistan đã không phản hồi các yêu cầu bình luận.

Sự sắp xếp này cho thấy cách Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang thực hiện quyền kiểm soát đáng kể đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, điểm nghẽn hàng hải quan trọng nơi 1/5 lượng dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng của thế giới thường xuyên đi qua. Các nhân sự trong ngành vận tải biển và các quan chức chính phủ nắm rõ các cuộc đàm phán cho biết IRGC hiện đang thu phí từ các tàu đi qua và dành sự ưu tiên cho tàu từ các quốc gia được coi là thân thiện, đồng thời đe dọa tấn công những tàu từ các quốc gia bị coi là kẻ xâm lược.

Ủy ban An ninh Quốc gia Iran đã phê duyệt một dự luật áp thuế đối với eo biển Hormuz, thông tấn xã bán chính thức Fars đưa tin. Các đường nét của một hệ thống chính thức hơn hiện đang thành hình.

Các đơn vị vận hành tàu phải liên hệ với một công ty trung gian có liên kết với IRGC và cung cấp thông tin về quyền sở hữu tàu, quốc tịch cờ, danh mục hàng hóa, điểm đến, danh sách thuyền viên và dữ liệu từ hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Công ty trung gian sẽ chuyển hồ sơ cho Bộ chỉ huy tỉnh Hormozgan của Hải quân IRGC để kiểm tra lý lịch nhằm đảm bảo con tàu không có liên hệ với Israel, Hoa Kỳ hoặc các quốc gia khác mà Iran coi là kẻ thù.

Hệ thống phân tầng và mức phí

Nếu một con tàu vượt qua vòng kiểm tra, các cuộc thảo luận về mức phí sẽ bắt đầu. Các nguồn tin cho biết người Iran có hệ thống xếp hạng từ một đến năm cho các quốc gia, trong đó các tàu từ các nước thân thiện có khả năng nhận được các điều khoản tốt hơn. Đối với tàu chở dầu, giá khởi điểm trong các cuộc đàm phán thường vào khoảng 1 USD/thùng dầu, thanh toán bằng nhân dân tệ (CNY) hoặc stablecoin (tiền điện tử được bảo chứng).

Một tàu chở dầu thô cực lớn (VLCC) thường có tải trọng khoảng 2 triệu thùng, tương đương mức phí có thể lên tới 2 triệu USD cho mỗi lượt quá cảnh.

Sau khi nộp phí, IRGC sẽ cấp một mã cấp phép và hướng dẫn lộ trình. Các tàu được yêu cầu treo cờ của quốc gia đã đàm phán thỏa thuận quá cảnh, và trong một số trường hợp, phải thay đổi đăng ký chính thức sang quốc gia đó. Khi đến gần eo biển Hormuz, con tàu sẽ phát mật mã qua đài vô tuyến tần số rất cao (VHF) và được một tàu tuần tra tiếp đón để hộ tống qua hành lang, sát bờ biển giữa một nhóm đảo mà giới trong ngành hiện đã gọi là "trạm thu phí của Iran".

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy lượng tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz đã tăng nhẹ trong tuần qua, mặc dù chỉ bằng một phần nhỏ so với mức trước chiến tranh. Cơ sở pháp lý cho việc Iran áp thuế hiện vẫn chưa rõ ràng. Các quốc gia thường có ranh giới lãnh hải kéo dài 12 hải lý, nơi họ được phép kiểm tra tàu thuyền. Trong một lá thư gửi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) tháng này, Iran tuyên bố rằng các tàu liên quan đến các quốc gia không thù địch có thể được quá cảnh an toàn, nhưng đang hạn chế đối với những bên bị coi là "hung thủ xâm lược".

"Lập luận của Iran là đây là việc thực hiện quyền tự vệ, và do đó họ cần kiểm tra các con tàu. Và trong việc kiểm tra đó, bạn cần phải trả phí," Jason Chuah, giáo sư luật thương mại và hàng hải tại Đại học City London, cho biết. "Tuy nhiên, từ góc độ của hầu hết các nhà bình luận luật quốc tế, điều này là không hợp pháp."

Các chủ tàu hiện đang đối mặt với những câu hỏi hóc búa về tính pháp lý của việc trả phí này. Việc thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc tiền điện tử có thể giúp tránh được một số lệnh trừng phạt trực tiếp của Mỹ liên quan đến hệ thống đô la, nhưng nó lại đẩy các công ty vận tải vào vùng xám của các quy định chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Hơn nữa, các công ty bảo hiểm hàng hải lớn cũng đang cân nhắc liệu các thiệt hại xảy ra trong quá trình "hộ tống" có được chi trả nếu con tàu đang thực hiện các giao dịch không chính thức này hay không.

Một người phát ngôn của IRGC đã không trả lời ngay lập tức các yêu cầu bình luận về hệ thống thu phí này.