Việc mất đi 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang làm chi phí vọt tăng đối với các thị trường đang phát triển tại châu Á, đồng thời buộc khu vực này phải tính toán lại tương lai lâu dài của nhiên liệu này.

Các chuyến hàng LNG từ Qatar đi qua eo biển Hormuz gần như đã cạn kiệt kể từ khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2. Điều này tước đi nguồn cung nhiên liệu theo hợp đồng dài hạn dành cho các nhà máy điện và công nghiệp của các bên mua châu Á, đẩy họ vào thị trường giao ngay, nơi giá đang tăng vọt.

Theo phân tích các hồ sơ mời thầu của Bloomberg News, các người mua lớn thuộc nhóm thị trường mới nổi tại châu Á (ngoại trừ Trung Quốc) bao gồm Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Thái Lan và Việt Nam đã chi tổng cộng 7,4 tỉ USD cho LNG giao ngay kể từ khi chiến sự bắt đầu. Cùng khối lượng nhiên liệu này, chi phí theo các hợp đồng dài hạn trong cùng kỳ năm ngoái chỉ khoảng 3,1 tỉ USD.

Chi phí tăng hơn gấp đôi dọa làm hoen ố uy tín của LNG như một nguồn năng lượng đáng tin cậy, đặc biệt là khi chỉ vài năm trước, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine cũng từng dẫn đến tình trạng thiếu hụt và giá tăng đột biến. Mấu chốt của vấn đề là các quốc gia cần khí đốt ngay hôm nay, bởi họ không thể thay đổi cơ cấu năng lượng một cách nhanh chóng mà không đối mặt với nguy cơ mất điện.

Tuy nhiên, về lâu dài, nhiều quốc gia trong số đó hiện đang tìm cách giảm dần sự phụ thuộc vào LNG. Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, than đá, năng lượng hạt nhân, hoặc khí đốt sản xuất trong nước và nguồn cung qua đường ống là những lựa chọn đang được cân nhắc.

“Nếu giá tiếp tục duy trì ở mức này, chúng tôi cho rằng LNG sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các nhiên liệu thay thế,” Fabian Kor, phó chủ tịch phụ trách khu vực châu Á tại SEFE Marketing & Trading, doanh nghiệp mua LNG của Đức, phát biểu tại một hội thảo ở Singapore tuần trước.

Hàng tỉ USD đầu tư vào ngành khí đốt tự nhiên đang đứng trước tương lai bất định. Cho đến trước năm nay, đây vẫn là loại nhiên liệu hóa thạch tăng trưởng nhanh nhất thế giới, đóng vai trò cầu nối then chốt trong quá trình chuyển dịch từ than đá ô nhiễm sang năng lượng tái tạo. Shell Plc, một trong những nhà sản xuất hàng đầu, hồi tháng 8 từng nhận định trong một báo cáo rằng nhu cầu LNG dự kiến sẽ tăng 65% vào năm 2050, chủ yếu nhờ động lực từ Nam Á và Đông Nam Á.

Liệu mục tiêu đó có còn thực tế hay không sẽ là chủ đề được thảo luận tại Gastech, hội nghị ngành LNG lớn nhất thế giới, diễn ra tại Bangkok tuần này. Thái Lan, quốc gia chủ nhà năm nay, vừa ban hành quy hoạch năng lượng dài hạn với mục tiêu đạt tối thiểu 65% sản lượng điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2050, điều này sẽ phần nào làm giảm tỉ trọng của khí tự nhiên.

Điện mặt trời đang trở thành một lựa chọn hấp dẫn đối với một số quốc gia châu Á đang phát triển, đặc biệt là khi chi phí pin lưu trữ đã giảm hơn 30% trong bốn năm qua.

Pakistan, từng được xem là thị trường LNG có tốc độ tăng trưởng cao, nhiều khả năng sẽ gia tăng sản lượng điện mặt trời và thủy điện trước những tác động trực tiếp từ sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, theo Akshay Modi, chuyên gia phân tích tại BloombergNEF. Bangladesh, quốc gia đã chi hơn 2 tỉ USD để thay thế lượng LNG thiếu hụt từ Qatar, đang triển khai các chính sách ưu đãi cho người tiêu dùng lắp đặt pin năng lượng mặt trời.

Quay trở lại với than đá

Đối với Việt Nam và Philippines, đây có thể là trường hợp quay trở lại với than đá, theo chuyên gia Modi của BNEF. Nhu cầu tiêu thụ loại nhiên liệu hóa thạch ô nhiễm nhất này dự kiến sẽ đạt mức kỷ lục trong năm nay do giá khí đốt tăng cao và hiện tượng El Niño gay gắt làm gia tăng nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ, theo cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Cuộc chiến ở Trung Đông cũng đang buộc các quốc gia phải tìm kiếm các nhà sản xuất thay thế Qatar, bên từng cung cấp khoảng 20% lượng nhiên liệu hóa lỏng siêu lạnh này trước xung đột. Theo một khảo sát của McKinsey & Co., khoảng 80% người mua LNG dự kiến sẽ thay đổi chiến lược thu mua và ưu tiên đa dạng hóa địa lý trong vài năm tới.

Điều đó có thể gia tăng sức hút cho các dự án có khả năng tiếp cận trực tiếp thị trường châu Á. TotalEnergies SE và Exxon Mobil Corp. đang nỗ lực thúc đẩy dự án Papua LNG tại Papua New Guinea, với quyết định đầu tư cuối cùng (FID) dự kiến đưa ra vào cuối năm nay. Mỹ và Canada cũng có thể hưởng lợi từ xu hướng này.

Trên thực tế, nhiều năm giá cả ở mức cao đã hạn chế mức độ áp dụng LNG. Theo viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), khoảng 47 dự án nhà máy nhiệt điện khívới tổng trị giá 52 tỉ USD đã bị hủy bỏ, rút lui hoặc không có tiến triển nào trong vòng năm năm qua tại các quốc gia bao gồm Philippines, Thái Lan và Việt Nam.

“Nếu nhìn lại các dự báo của ngành cách đây một thập kỷ, người ta từng nói rằng điện khí LNG sẽ là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng nhu cầu,” Sam Reynolds, trưởng nhóm nghiên cứu về LNG và khí đốt khu vực châu Á tại IEEFA, nhận định. “Xung đột địa chính trị là một điểm trừ lớn. Xung đột địa chính trị thứ hai tạo thành một quy luật. Và điều đó, về mặt bản chất, đang được các quốc gia châu Á nhận thức rất rõ.”