20h ngày 31.8, Đài Truyền hình Hồ Nam phát sóng tập đầu tiên của “Hậu Tây Du Ký”, bộ phim dài 30 tập được tạo hoàn toàn bằng AI, từ nhân vật, bối cảnh đến kỹ xảo. Tác phẩm đánh dấu lần đầu một phim dài tập sử dụng AI đi thẳng vào khung giờ vàng truyền hình, thay vì chỉ xuất hiện dưới dạng video ngắn trên các nền tảng trực tuyến.

Năm tập đầu của phim đạt hơn 200 triệu lượt xem trên Mango TV tính đến ngày 6/9. Phản ứng của khán giả chia thành nhiều hướng. Một bộ phận thích thú trước hình ảnh, kỹ xảo và liên tục yêu cầu phát tập mới. Một số khác cho rằng phim vẫn thiếu cảm xúc và đặt câu hỏi về giá trị của một tác phẩm được tạo ra chủ yếu bằng máy.

Sự xuất hiện của “Hậu Tây Du Ký” cũng đưa một câu hỏi vốn chỉ được bàn nhiều trong cộng đồng sáng tạo công nghệ vào ngành truyền hình: một bộ phim có thể được sản xuất như thế nào khi đoàn phim không cần máy quay, diễn viên thật hay trường quay truyền thống?

Câu trả lời nằm trong một quy trình mà con người vẫn giữ vai trò quyết định, nhưng công việc của họ đã thay đổi đáng kể.

Đạo diễn Lý Đông Thân từng có nhiều năm làm tư liệu lịch sử. Năm ngoái, ông lên kế hoạch thực hiện một bộ phim tài liệu, nhưng phương án dựng lại các sự kiện lịch sử bằng hình thức quay truyền thống đòi hỏi chi phí lớn. Chuyển sang hoạt hình cũng kéo theo khoản đầu tư đáng kể cho khâu dựng mô hình.

Trong thời gian đó, Mango TV phát triển nền tảng AIGC Mango Lingchuang. Lý Đông Thân bắt đầu thử nghiệm công cụ này. Những mô hình AI thời điểm đó chưa hoàn thiện, song quá trình thử nghiệm cho thấy một hướng làm phim mới có thể hình thành.

Đầu năm nay, khi các mô hình AIGC phát triển nhanh, đạo diễn quyết định thử sức với một bộ phim dài tập. Đội ngũ lựa chọn “Hậu Tây Du Ký”, một tiểu thuyết thời Minh thuộc nhóm những tác phẩm hậu truyện nổi tiếng của “Tây Du Ký”.

Câu chuyện diễn ra một nghìn năm sau khi Tôn Ngộ Không thành Phật. Khi chân kinh bị hậu thế hiểu sai, những hỗn loạn mới xuất hiện. Tôn Tiểu Thánh dẫn dắt một thế hệ nhân vật mới lên đường về phương Tây để tìm chân kinh và lời giải cho những hiểu lầm đã kéo dài qua nhiều thế hệ.

Việc chọn hình tượng Tây Du cũng giúp bộ phim tránh một vấn đề nhạy cảm của công nghệ AI. Đạo diễn cho rằng nếu dùng AI để tái hiện những nhân vật lịch sử có thật, khán giả dễ bị phân tâm bởi câu hỏi về hình dạng và diễn xuất của nhân vật. Những nhân vật hư cấu như Tôn Tiểu Thánh tạo ra khoảng cách cần thiết để người xem chấp nhận một ngôn ngữ hình ảnh mới.

Bộ phim được thực hiện trên Mango Lingchuang, nền tảng tích hợp hơn 40 mô hình âm thanh và video trong nước. Seedance của ByteDance là một trong những mô hình được tích hợp. Điểm đáng chú ý của nền tảng nằm ở việc đưa nhiều mô hình khác nhau vào cùng một quy trình sản xuất, giúp đội ngũ có thể xử lý từ kịch bản đến nhân vật, bối cảnh và hình ảnh.

AI có thể phân tích kịch bản, chia câu chuyện thành từng tập rồi tiếp tục phân tách thành các phân cảnh. Đội ngũ sáng tạo cũng có thể sử dụng nền tảng để thử nghiệm thiết kế nhân vật, bối cảnh và phong cách hình ảnh.

Nhưng phần việc của con người chưa biến mất. Ngược lại, quá trình sản xuất cho thấy AI có thể tạo ra hình ảnh rất nhanh nhưng vẫn cần con người liên tục sửa, chọn và định hướng.

Một ví dụ được đạo diễn kể lại liên quan đến Tôn Tiểu Thánh. Trong một cảnh quan trọng, nhóm sản xuất sử dụng cùng từ khóa và tham số mô hình nhưng nhân vật vẫn có nét mặt cứng, chuyển động thiếu tự nhiên. Đội ngũ mất khoảng 10 ngày để tìm nguyên nhân.

Cuối cùng, họ nhận ra bản thiết kế ban đầu không có chiếc đuôi của nhân vật. Mô hình AI hiểu đó là một diễn viên đang đóng vai khỉ, từ đó tạo thêm những đặc điểm giống người hóa trang và hạn chế chuyển động. Khi nhóm bổ sung chiếc đuôi vào thiết kế, AI nhận diện nhân vật theo hướng khác và biểu cảm trở nên tự nhiên hơn.

Chi tiết này cho thấy việc làm phim bằng AI vẫn đòi hỏi một dạng kỹ năng mới. Người sáng tạo phải hiểu cách mô hình diễn giải hình ảnh, biết đưa thông tin theo đúng cấu trúc và liên tục điều chỉnh kết quả.

Đội ngũ sản xuất sử dụng ba nguồn thông tin chính để giao tiếp với AI: prompt, hình ảnh tham chiếu và video tham chiếu. Các dữ liệu này giúp mô hình nhận biết nhân vật nào xuất hiện, bối cảnh ở đâu, ánh sáng đến từ hướng nào và cảm xúc của cảnh thay đổi ra sao.

Một cảnh phim có thể tạo ra hàng trăm kết quả khác nhau. Nhóm sản xuất sau đó lựa chọn những phiên bản phù hợp nhất với câu chuyện và phong cách hình ảnh đã định trước.

Khâu cảm xúc thậm chí còn khó hơn việc tạo hình. Theo đạo diễn, yêu cầu một nhân vật “cười” hay “khóc” chưa đủ để tạo ra một diễn xuất thuyết phục. AI cần được mô tả diễn biến cảm xúc, từ trạng thái ban đầu đến trạng thái kết thúc của cảnh.

Đây cũng là lý do “Hậu Tây Du Ký” đặt ra câu hỏi khác với những video AI ngắn đang phổ biến trên mạng. Một đoạn video vài chục giây có thể gây ấn tượng bằng hình ảnh. Một bộ phim dài 30 tập lại cần nhân vật duy trì tính nhất quán, câu chuyện có nhịp điệu, cảm xúc có sự phát triển và thế giới hình ảnh phải được kiểm soát trong thời gian dài.

Năm tập đầu của “Hậu Tây Du Ký” mất khoảng bốn tháng từ khi dự án được phê duyệt đến lúc lên sóng. Toàn bộ 30 tập dự kiến hoàn thành trong khoảng chín tháng.

Chi phí cũng là một trong những lý do khiến mô hình này được chú ý. Đạo diễn Lý Đông Thân cho biết nếu quay người thật hoặc thực hiện bằng hoạt hình CG, chi phí sản xuất mỗi phút có thể khoảng 300.000 nhân dân tệ. Chi phí của phiên bản AI hiện chỉ bằng khoảng một phần mười.

Tuy nhiên, con số này chưa đồng nghĩa một bộ phim AI có thể được tạo ra với rất ít nhân lực. Năng lực tính toán chiếm chưa tới một phần tư tổng chi phí theo đại diện Mango Lingchuang. Phần lớn ngân sách vẫn dành cho kịch bản, tinh chỉnh thủ công và hậu kỳ.

Một lợi thế khác nằm ở tài sản số. Sau khi hoàn thành nhân vật, đạo cụ và bối cảnh cho năm tập đầu, nhóm sản xuất có thể tiếp tục sử dụng những tài sản này cho các tập sau. Nếu làm phần tiếp theo, một phần dữ liệu cũng có thể được tái sử dụng.

Đây là điểm khác biệt đáng kể so với một đoàn phim truyền thống. Trong quá trình quay, mỗi cảnh mới thường kéo theo sự tham gia của nhiều bộ phận. Trong mô hình AI, một nhân vật hoặc bối cảnh sau khi được xây dựng có thể trở thành tài sản kỹ thuật số dùng cho nhiều dự án.

Mô hình sản xuất cũng làm thay đổi quy mô nhân sự. Theo Lý Đông Thân, một đoàn phim truyền thống 30 tập có thể cần ít nhất 2.000 người, trong khi một êkíp AI có thể hoàn thành khối lượng công việc tương đương với khoảng 100 người.

Những vị trí quen thuộc như quay phim, ánh sáng, mỹ thuật hay một số khâu dựng hình được thu hẹp hoặc thay đổi. Các công việc mới xuất hiện quanh việc viết prompt, lựa chọn hình ảnh tham chiếu, điều phối mô hình và tạo hiệu ứng thị giác.

Điều này chưa có nghĩa những nghề cũ lập tức biến mất. “Hậu Tây Du Ký” cho thấy nhiều công việc vẫn cần con người, chỉ là chúng được đặt vào một quy trình khác. Đạo diễn vẫn phải quyết định câu chuyện kể gì, nhân vật được xây dựng ra sao và kết quả nào phù hợp với tác phẩm.

Sự thay đổi lớn nhất nằm ở cách đạo diễn hình dung một cảnh.

Trong hơn một thế kỷ, điện ảnh và truyền hình được xây dựng xoay quanh máy quay. Biên kịch viết câu chuyện, họa sĩ thiết kế bối cảnh, diễn viên biểu diễn, quay phim ghi hình, ánh sáng tạo không khí, dựng phim sắp xếp các khuôn hình. Đạo diễn đứng giữa các bộ phận để kết nối toàn bộ quá trình.

Khi máy quay biến mất, cách suy nghĩ cũng thay đổi. Đạo diễn Lý Đông Thân mô tả công việc mới là xác định điểm A và điểm B của một cảnh, tức trạng thái bắt đầu và trạng thái kết thúc, sau đó để AI xử lý phần chuyển tiếp.

Nhà làm phim từ chỗ điều phối một trường quay chuyển sang lựa chọn và thiết lập những điểm quan trọng trong thế giới hình ảnh. Khả năng tưởng tượng và phán đoán của con người trở nên quan trọng hơn trong quá trình lựa chọn kết quả.

Sự thay đổi này đang diễn ra trong bối cảnh Mango Lingchuang đã thu hút khoảng 40.000 nhà sáng tạo. Nền tảng bắt đầu thử nghiệm thương mại hóa từ tháng 7/2025, từng tập trung vào phim ngắn AIGC và từ năm nay chuyển dần sang nội dung dài. Hàng trăm phim ngắn AIGC đã được đưa lên nền tảng.

“Hậu Tây Du Ký” là bước thử nghiệm lớn hơn cả về công nghệ lẫn thị trường. Phim vẫn sử dụng những cách kiếm tiền quen thuộc của truyền hình như bản quyền, quảng cáo, thành viên và sản phẩm ăn theo. Khả năng sinh lời của mô hình này chưa được xác định. Đại diện Mango Lingchuang cho biết nền tảng vẫn đang từng bước hoàn thiện quá trình thương mại hóa.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở phản ứng của khán giả. Hơn 200 triệu lượt xem trong năm tập đầu cho thấy AI đã có thể đưa một sản phẩm hình ảnh dài tập đến một lượng người xem lớn. Những tranh luận về việc phim “có hồn” hay thiếu cảm xúc cũng cho thấy công nghệ chưa thể tự giải quyết câu chuyện sáng tạo.

Từ một thử nghiệm của một êkíp nhỏ, “Hậu Tây Du Ký” đã đưa phim AI vào một vị trí vốn thuộc về các đoàn phim truyền hình truyền thống: giờ vàng.

Bước tiến này chưa thể trả lời AI sẽ thay đổi ngành phim đến đâu. Nó cho thấy một điều rõ hơn: máy quay từng định hình cách con người làm phim trong hơn 100 năm, còn AI đang bắt đầu đặt ra một cách làm khác.

Khi công nghệ ngày càng phổ biến, cuộc cạnh tranh giữa những bộ phim được tạo bằng AI có thể sẽ chuyển khỏi việc ai sở hữu mô hình mạnh hơn. Kịch bản, trí tưởng tượng, khả năng kể chuyện và cách con người đưa ra lựa chọn vẫn là những yếu tố quyết định một tác phẩm có được khán giả nhớ đến hay không.