Phim hay nhất. Đạo diễn xuất sắc nhất. Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Kịch bản xuất sắc nhất. Đây là năm hạng mục thường được gọi là “Big Five” của Oscar, những giải thưởng luôn thu hút nhiều sự chú ý nhất trước và trong đêm trao giải.

Tuy nhiên, đã đến lúc danh sách này nên được mở rộng để bao gồm cả hạng mục Phim quốc tế hay nhất. Khi người Mỹ ngày càng tiếp cận tin tức toàn cầu qua mạng xã hội theo thời gian thực, hạng mục này cũng mang ý nghĩa văn hóa lớn hơn trước.

Trong bối cảnh xung đột tại Iran và Gaza, các tác phẩm được đề cử năm nay, đặc biệt là It Was Just an Accident và The Voice of Hind Rajab, mang đến những bức chân dung gần gũi về những cộng đồng bấy lâu nay thường bị “xóa bỏ” trong diễn ngôn chính trị và truyền thông phương Tây.

Đạo diễn Iran Jafar Panahi thực hiện It Was Just an Accident. Bộ phim kể về một người thợ máy bắt cóc người đàn ông mà anh tin đã tra tấn mình trong tù. Trong khi đó, đạo diễn Palestine Annemarie Jacir thực hiện The Voice of Hind Rajab. Bộ phim dựa trên câu chuyện có thật và ghi lại nỗ lực của các tình nguyện viên hội Trăng lưỡi liềm đỏ nhằm cứu một bé gái 5 tuổi khỏi cuộc tấn công của quân đội Israel tại Gaza.

Qua những câu chuyện này, Panahi và Jacir dùng điện ảnh để khơi gợi đối thoại và đánh thức những cảm xúc như giận dữ, đau buồn hoặc tò mò, vượt ra ngoài các bản tin khô khan hoặc thiên lệch. Hai đạo diễn đặt khán giả vào trung tâm câu chuyện. Họ khắc họa nhân vật như những con người trọn vẹn với đời sống nội tâm và gia đình, chứ không chỉ là những cái tên xuất hiện trên bản tin.

Việc những câu chuyện như vậy xuất hiện trên một trong những sân khấu điện ảnh có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới mang ý nghĩa đặc biệt. Với hàng triệu khán giả theo dõi, lễ trao giải Oscar và ngành công nghiệp điện ảnh nói chung có thể trở thành công cụ mạnh mẽ để khẳng định trải nghiệm của những cộng đồng thường bị gạt ra bên lề.

Điều này đặc biệt đúng với người Palestine. Câu chuyện về sự di dời và cuộc sống dưới sự chiếm đóng của họ nhiều khi bị truyền thông phản ánh sai lệch so với thực tế. Các nhà phân tích cho rằng nhiều bản tin không phản ánh đầy đủ trải nghiệm của họ. Một trong những cơ quan báo chí lâu đời nhất của Mỹ là The New York Times từng nhiều lần trở thành đối tượng nghiên cứu và tranh luận vì cách đưa tin thiên lệch về Trung Đông. Tuy nhiên, đây không phải trường hợp cá biệt. Hàng chục năm nghiên cứu cho thấy xu hướng tương tự trong nhiều cơ quan truyền thông tại Mỹ và Anh, nơi người dân Trung Đông thường bị mô tả theo hướng phi nhân tính hóa.

Những khuôn mẫu này cũng xuất hiện trong phim ảnh và truyền hình. Một nghiên cứu năm 2021 của USC Annenberg phân tích 200 bộ phim phổ biến cho thấy nhân vật Hồi giáo chỉ chiếm 1,6% số vai có lời thoại. Khi xuất hiện, họ thường bị gắn với các định kiến chủng tộc. Hơn 51,1% nhân vật Hồi giáo chỉ xuất hiện trong các bộ phim lấy bối cảnh quá khứ. Truyền thông có thể định hình mạnh mẽ cách công chúng nhìn nhận người khác, từ mức độ đồng cảm họ nhận được đến việc họ bị xem là anh hùng hay kẻ phản diện. Một số tác phẩm truyền hình như Homeland của Showtime đã khoét sâu khoảng cách giữa hiểu biết và định kiến về Trung Đông bằng cách lặp lại những hình ảnh rập khuôn quen thuộc. Ngược lại, loạt phim Mo của Netflix và bộ phim được gửi dự Oscar All That’s Left of You lại đặt trải nghiệm của các nhân vật bên lề vào bối cảnh cụ thể và giàu chiều sâu thay vì dựa vào các mô típ quen thuộc.

Các bộ phim trong hạng mục Phim quốc tế năm nay gây ấn tượng nhờ sự cảm thông sâu sắc dành cho câu chuyện và nhân vật. Với The Voice of Hind Rajab, tính người trong phim đã phần nào bù đắp cho cách truyền thông từng đưa tin về sự kiện có thật một cách lạnh lùng và thiếu tôn trọng. Rajab không còn chỉ là cô bé “được phát hiện đã tử vong”. Em hiện lên như một đứa trẻ từng sống với hy vọng và nỗi sợ. Lời cầu cứu tuyệt vọng của em vẫn ám ảnh người xem.

Quan trọng hơn, It Was Just an Accident và The Voice of Hind Rajab khuyến khích khán giả tìm đến những bộ phim kể câu chuyện từ chính góc nhìn của cộng đồng được phản ánh, thay vì chỉ qua lăng kính phương Tây. Sự khác biệt này rất quan trọng. Những tác phẩm này mang trải nghiệm của người Palestine và người Iran đến với khán giả bằng lối kể chuyện trực diện, tập trung vào nhân vật. Chúng cũng tránh lối kể chuyện kiểu “người cứu rỗi”, khi nhân vật Mỹ vào vai người giải cứu hoặc người dạy dỗ các cộng đồng thiểu số.

Phim ảnh không cần phản ánh đúng trải nghiệm của khán giả để họ có thể thấu hiểu. Đó chính là sức mạnh của nghệ thuật kể chuyện. Vì vậy, bất kể kết quả Oscar ra sao, những tác phẩm này đã đạt được điều quan trọng hơn: Trả lại chiều sâu cho những con người bấy lâu nay thường chỉ được nhắc đến như những khái niệm trừu tượng.