Việc chuyển 293 cổ phiếu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) sang sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) vào cuối năm nay, trong khi trái phiếu và phái sinh vẫn ở lại HNX là một bước nâng cấp quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam. Dù các cổ phiếu niêm yết trên HNX ban đầu có vốn hóa hạn chế, mức độ nghiên cứu phân tích còn mỏng và tỉ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài thấp, việc hợp nhất hai sở giao dịch sẽ loại bỏ những trở ngại lớn đối với nhà đầu tư, báo cáo “HNX tới HOSE: Khối lượng tăng, rào cản quen thuộc vẫn còn” từ Bloomberg Intelligence đánh giá. 

Lượng tăng, ngành nghề, thanh khoản không đổi 

Sau khi hoàn tất hợp nhất, số lượng cổ phiếu niêm yết trên HOSE sẽ gia tăng, nhưng giá trị thị trường thì chưa. Dựa trên nhóm cổ phiếu cấu thành VN-Index và HNX-Index, cổ phiếu HNX chiếm khoảng 42% tổng số lượng cổ phiếu của thị trường hợp nhất, nhưng chỉ chiếm 4,7% vốn hóa thị trường tính theo cả giá trị đầy đủ lẫn giá trị điều chỉnh theo tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float). 

Nói cách khác, HOSE sau sáp nhập sẽ có nhiều gương mặt mới hơn, nhưng cấu trúc về vốn hóa gần như giữ nguyên. Nhóm cổ phiếu lớn, thanh khoản tốt vẫn là những cái tên quen thuộc, phần đông cổ phiếu HNX chỉ đơn giản là đổi địa chỉ niêm yết, chứ chưa đủ sức làm thay đổi trọng lượng thực sự của thị trường.

Đóng góp của HNX: Số lượng lớn, nhưng vốn hoá nhỏ

Sự thay đổi về cơ cấu đóng góp của các ngành cũng không đáng kể khi tài chính và bất động sản tiếp tục là trụ cột chi phối cả hai sàn, chiếm lần lượt khoảng 67% và 65% tỉ trọng của VN-Index và HNX. HNX có phần nhỉnh hơn ở các ngành công nghiệp, vật liệu và năng lượng, nhưng sự khác biệt này quá nhỏ để có thể thay đổi đáng kể bức tranh ngành của thị trường hợp nhất, theo báo cáo. 

Tính từ đầu năm tới nay, giá trị giao dịch trung vị mỗi ngày của nhóm VN30 đạt 391 tỉ đồng, và giảm chỉ còn khoảng 0,64 tỉ đồng với nhóm cổ phiếu còn lại của VN-Index. Đối với HNX, con số này còn thấp hơn đáng kể, chỉ khoảng 0,11 tỉ đồng, tương đương khoảng một phần sáu so với mức của các cổ phiếu đã nằm ngoài VN30 và VN70 trên HOSE.

Thanh khoản của HNX cũng tập trung vào một số ít mã cổ phiếu, nếu tính theo giá trị trung bình cộng, giao dịch bình quân mỗi ngày của toàn bộ nhóm cổ phiếu trên HNX vào khoảng 4,5 tỉ đồng,  không xê xích nhiều so với mức trung bình cộng 5,2 tỉ đồng của phần còn lại trong VN-Index. Nhưng con số trung bình này bị kéo lên bởi một số ít cổ phiếu được giao dịch rất mạnh.

Mức trung vị 0,11 tỉ đồng thấp hơn nhiều so với mức trung bình 4,5 tỉ đồng là lý do bà Sufianti đánh giá nhóm cổ phiếu HNX sẽ gia tăng số lượng cổ phiếu có thanh khoản kém trên HOSE. 

Một chỉ số khác mà Bloomberg Intelligence sử dụng là đo mức độ biến động giá so với khối lượng giao dịch đang kể một câu chuyện tương tự. Đội ngũ Bloomberg Intelligence sử dụng chỉ số tác động giá (price-impact ratio) được điều chỉnh theo biên độ cao - thấp, đo lường mức độ biến động giá của một cổ phiếu so với khối lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng được giao dịch. Điều này đồng nghĩa, chỉ số càng cao thì thanh khoản thực tế càng yếu. 

Chỉ số tác động giá trung vị là 7,1 lần đối với VN30 và 5 lần đối với VN70, trước khi tăng vọt lên 32 lần đối với phần còn lại của VN-Index. HNX có mức tương tự, ở 32,8 lần, cho thấy các cổ phiếu bổ sung sẽ gia tăng phân khúc cổ phiếu có biên độ biến động chỉ số tác động giá lớn đã tồn tại trên HOSE, nhóm cổ phiếu mà chỉ khối lượng giao dịch tương đối nhỏ cũng có thể tạo ra biến động giá lớn. 

Dư room ngoại, thiếu nhu cầu 

Một trong những kỳ vọng lớn nhất khi hợp nhất hai sàn là khai thông dòng vốn ngoại. Nhưng dữ liệu cho thấy câu chuyện tương đối phức tạp hơn. 

Vai trò của nhà đầu tư ngoại là tương đối nhỏ trong các giao dịch trên HNX. Tỉ trọng giao dịch mỗi tháng của nhà đầu tư ngoại chỉ ở mức “một chữ số thấp” trong tỉ trọng giao dịch trên HNX, trái ngược với tỉ lệ đóng góp 2 chữ số trên HOSE. 

Tỉ trọng đóng góp của nhà đầu tư ngoại trong tổng giá trị giao dịch trên HNX tính theo tháng đã phục hồi tương đối lên khoảng 3-5% trong những năm gần đây. Nhưng tỉ trọng này vẫn ở dưới mức đóng góp của khối ngoại trên HOSE - khoảng 10-15% tổng giá trị giao dịch.

Khoảng cách này cho thấy những cổ phiếu đang giao dịch trên HNX sẽ đóng góp không đáng kể vào lượng cổ phiếu mà khối ngoại giao dịch sôi động trên HOSE, phù hợp với quy mô nhỏ và tính thanh khoản kém của hầu hết cổ phiếu trên HNX. 

Không đáng kể 

Tỉ trọng giao dịch của khối ngoại/tổng giao dịch trên thị trường theo tháng ở HNX dù có phục hồi nhưng vẫn ở mức thấp hơn nhiều so với tỉ trọng đóng góp của khối ngoại trên Hose.

Tỉ lệ tham gia thấp hơn của khối ngoại trên HNX, theo bà Sufianti không xuất phát từ việc room sở hữu bị giới hạn chặt. Giới hạn sở hữu nước ngoài nhìn chung tương đồng giữa hai thị trường, với phần lớn cổ phiếu ở cả VN-Index và HNX đều nằm trong khoảng 30-50%.

Tuy nhiên, mức độ lấp đầy room ngoại của nhóm cổ phiếu trên HNX lại thấp hơn nhiều trên HOSE. Chỉ khoảng 6% cổ phiếu trên HNX có tỉ lệ lấp đầy room ngoại từ 50% trở lên, bằng xấp xỉ ⅓  của mức 16% ở nhóm cổ phiếu VN-Index.

Sự tương phản này càng thể hiện rõ nét hơn ở nhóm cổ phiếu có tính đầu tư cao. Khoảng 40% cổ phiếu thuộc nhóm VN30 và 19% cổ phiếu thuộc nhóm VN70 đã lấp đầy 50% room ngoại. Nếu xét theo số lượng cổ phiếu, nhóm cổ phiếu giao dịch trên HNX sẽ bổ sung thêm dư địa room ngoại cho thị trường, dù các cổ phiếu này có quy mô nhỏ hơn, thanh khoản thấp hơn và mức độ giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài kém tích cực hơn. 

Sự thiếu vắng thông tin cũng là một rào cản không nhỏ. Khoảng 98% cổ phiếu HNX hiện không có bất kỳ dự báo lợi nhuận đồng thuận nào được ghi nhận trên hệ thống Bloomberg, tỉ lệ này ở nhóm cổ phiếu nằm ngoài VN30 và VN70 là 87%. 

Chỉ vỏn vẹn 6 trong tổng số 293 mã HNX được các chuyên viên phân tích theo dõi thường xuyên, ở nhóm VN30, con số này lên tới 93%. Với một nhà đầu tư tổ chức quen làm việc dựa trên báo cáo phân tích và dự báo lợi nhuận, phần lớn cổ phiếu HNX gần như là một vùng mù thông tin - dư địa sở hữu có thể mở, nhưng cánh cửa niềm tin thì vẫn đóng, báo cáo nhận định. 

Bước khởi đầu của một hành trình

Chuyên viên phân tích từ Bloomberg Intelligence miêu tả việc chuyển sàn cổ phiếu là một “bước nâng cấp quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam” sau khi FTSE Russell nâng hạng quốc gia lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging).

Dù các cổ phiếu niêm yết trên HNX ban đầu có vốn hóa hạn chế, mức độ nghiên cứu phân tích còn mỏng và tỉ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài thấp, việc hợp nhất hai sở giao dịch sẽ loại bỏ những trở ngại lớn đối với nhà đầu tư.

“Việc đơn giản hóa khả năng tiếp cận thị trường và khai thông dư địa sở hữu nước ngoài chưa sử dụng sẽ giúp cải thiện hiệu quả thị trường và đưa Việt Nam vào vị thế tốt hơn để thu hút thêm dòng vốn từ các tổ chức,” bà Sufianti viết trong báo cáo.