Tình hình Trung Đông bước vào giai đoạn mới sau tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này chưa có kế hoạch tham gia bất kỳ vòng đàm phán nào với Mỹ trong thời gian tới. Động thái được đưa ra sau vụ một tàu hàng mang cờ Iran bị phía Mỹ bắt giữ tại khu vực eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có vai trò sống còn với thương mại năng lượng toàn cầu.

Lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, đạt được hồi đầu tháng 4 với vai trò trung gian của Pakistan, vốn đã đối mặt nhiều nghi ngờ ngay từ đầu. Dù Tehran từng tuyên bố mở lại tuyến đường cho tàu thương mại, số lượng tàu qua Hormuz trong những ngày gần đây vẫn ở mức thấp.

Iran cáo buộc Mỹ tiếp tục duy trì sức ép hàng hải và vi phạm tinh thần thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump nói Tehran đã không tuân thủ cam kết, song vẫn để ngỏ khả năng cử phái đoàn đến Islamabad nhằm cứu vãn tiến trình đối thoại.

Các chuyên gia nhận định cơ hội đàm phán đang thu hẹp nhanh chóng. Một số nhà phân tích cho rằng sau nhiều tuần đối đầu, niềm tin giữa hai bên gần như cạn kiệt, khiến bất kỳ sáng kiến ngoại giao nào cũng khó tạo đột phá.

Song song bế tắc ngoại giao, Mỹ tăng cường đáng kể lực lượng tại khu vực. Khoảng 10.000 binh sĩ được cho là đang được triển khai bổ sung đến Trung Đông cuối tháng 4. Trong số này có khoảng 6.000 quân nhân thuộc nhóm tác chiến tàu sân bay USS George H.W. Bush, cùng khoảng 4.500 binh sĩ từ lực lượng đổ bộ Boxer và đơn vị thủy quân lục chiến đi kèm.

Việc tăng quân cho thấy Washington muốn duy trì sức ép quân sự, đồng thời bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược. Giới quan sát nhận định động thái này cũng nhằm trấn an các đồng minh vùng Vịnh, những nước lo ngại xung đột lan rộng.

Căng thẳng còn bộc lộ trong quan hệ giữa Mỹ với các đối tác phương Tây. Một số nguồn tin cho biết Washington đang gây sức ép để đồng minh tham gia chiến dịch bảo đảm tự do hàng hải tại Hormuz. Điều này phản ánh khác biệt quan điểm trong cách ứng phó với Iran.

Hormuz từ lâu được xem là yết hầu năng lượng của thế giới. Eo biển hẹp này nối Vịnh Ba Tư với biển Arab và là tuyến vận chuyển dầu thô, khí đốt hóa lỏng quan trọng nhất toàn cầu. Ước tính khoảng 20 đến 25% nguồn cung dầu thế giới đi qua khu vực này.

Chỉ cần hoạt động vận tải bị gián đoạn trong thời gian ngắn, thị trường năng lượng quốc tế lập tức biến động. Nhiều công ty vận tải biển đã giảm hoặc hoãn chuyến đi qua khu vực do lo ngại an ninh. Phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics leo thang.

Tuy nhiên, giá dầu gần đây biến động trái chiều. Sau khi Iran phát tín hiệu có thể mở lại eo biển, giá dầu Brent từng giảm xuống quanh mốc 90 USD một thùng. Dù vậy, giới giao dịch cho rằng thị trường vẫn rất nhạy cảm với mọi diễn biến quân sự hoặc ngoại giao mới.

Các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn tại châu Âu và châu Á đang theo dõi sát tình hình. Với châu Âu, bất ổn tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng trong bối cảnh khu vực này vẫn nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung sau nhiều cú sốc gần đây.

Tại Iran, tác động kinh tế ngày càng rõ nét. Các đợt gián đoạn internet kéo dài được cho là ảnh hưởng mạnh đến hoạt động kinh doanh, thương mại điện tử và thị trường lao động. Doanh nghiệp nhỏ, giới công nghệ và ngành dịch vụ chịu áp lực lớn khi việc kết nối bị hạn chế.

Trong nước, giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt cũng là vấn đề đáng quan tâm nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài. Với một nền kinh tế vốn chịu nhiều sức ép trong những năm qua, bất ổn mới có thể khiến triển vọng phục hồi thêm khó khăn.

Giới phân tích cho rằng xung đột Mỹ - Iran đang ở điểm rẽ quan trọng. Lệnh ngừng bắn hiện tồn tại trên danh nghĩa song liên tục bị thử thách bởi các hành động trên thực địa. Nếu hai bên không nhanh chóng nối lại đối thoại, nguy cơ đối đầu quân sự trực tiếp là hiển hiện.