Ba tàu chở hàng mang thông tin sở hữu từ Oman dường như đã tiến vào eo biển Hormuz bằng cách đi sát đường bờ biển của Oman. Điều này cho thấy một lộ trình khác so với tuyến đường phía Bắc đi qua vùng biển của Iran, Bloomberg hôm nay đưa tin.

Hãng thông tấn nhà nước IRNA ngày 2.4 dẫn lời Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi cho biết các tàu dầu đi qua eo biển cần có sự giám sát và phối hợp giữa Tehran và Muscat. Theo ông, mục tiêu của sáng kiến này là tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hàng hải đồng thời đảm bảo an toàn cho các tuyến vận tải chiến lược.

Quan chức Iran nhấn mạnh các yêu cầu giám sát được đề xuất nhằm hỗ trợ tàu thuyền, cải thiện dịch vụ hàng hải và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh an ninh khu vực suy giảm. Ông cho rằng điều kiện hiện tại đã thay đổi đáng kể do xung đột, khiến việc áp dụng các quy tắc thời bình trở nên không còn phù hợp.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là cửa ngõ kết nối vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu được vận chuyển qua tuyến đường này mỗi ngày, khiến khu vực trở thành điểm nghẽn chiến lược của thị trường năng lượng thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể tạo ra tác động dây chuyền lên giá dầu và nguồn cung toàn cầu.

Căng thẳng gia tăng sau khi Iran hứng chịu các cuộc tấn công do Mỹvvà Israel tiến hành vào cuối tháng Hai. Tehran sau đó phát động chiến dịch đáp trả nhằm vào các mục tiêu quân sự và hạ tầng năng lượng tại Trung Đông, sử dụng tên lửa và máy bay không người lái. Diễn biến này khiến hoạt động hàng hải qua Hormuz gần như tê liệt trong nhiều ngày.

Iran đồng thời áp đặt các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với tàu thuyền, tuyên bố chỉ cho phép những phương tiện “không thù địch” đi qua nếu tuân thủ các quy định an ninh và phối hợp với lực lượng chức năng nước này. Động thái này làm dấy lên lo ngại về khả năng Tehran sử dụng Hormuz như một công cụ gây áp lực chiến lược.

Trong khi đó, phía Oman chưa đưa ra phản hồi chính thức về phát biểu của Iran. Tuy nhiên, giới chức Muscat trước đó cho biết nước này đang nỗ lực thiết lập các thỏa thuận nhằm đảm bảo hành lang vận tải an toàn qua eo biển. Vai trò trung gian của Oman trong khu vực từ lâu được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp duy trì đối thoại giữa các bên đối địch.

Song song với các cuộc đàm phán, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy một số tàu đã bắt đầu thử nghiệm các tuyến đường thay thế. Ba tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng được cho là đã đi vào Hormuz bằng cách men theo bờ biển Oman thay vì di chuyển qua vùng biển phía bắc gần lãnh thổ Iran, vốn là tuyến chính trước đây.

Các tàu này, bao gồm hai siêu tàu chở dầu và một tàu LNG, thuộc nhóm tàu có kích thước lớn nhất trong ngành vận tải năng lượng. Một trong số đó có thể là tàu LNG đầu tiên rời vịnh Ba Tư kể từ khi xung đột bùng phát. Dữ liệu cho thấy mỗi tàu dầu mang theo khoảng 2 triệu thùng dầu thô, phản ánh tầm quan trọng của việc duy trì lưu thông dù trong điều kiện rủi ro cao.

Việc lựa chọn tuyến đường sát bờ Oman cho thấy các công ty vận tải đang tìm cách giảm thiểu tiếp xúc với khu vực chịu kiểm soát trực tiếp của Iran. Tuyến phía bắc, thường đi qua gần các đảo Larak và Qeshm của Iran, gần đây được cho là gắn với các yêu cầu xin phép và khả năng thu phí từ phía Tehran.

Theo một số nguồn tin, Iran đang cân nhắc thiết lập hệ thống thu phí đối với tàu thuyền đi qua Hormuz, với mức có thể lên tới 2 triệu USD mỗi chuyến. Nếu được triển khai, đây sẽ là thay đổi lớn đối với một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, vốn lâu nay được coi là vùng biển quốc tế.

Tuy nhiên, việc giám sát và kiểm soát giao thông tại Hormuz đang gặp nhiều khó khăn do tình trạng gây nhiễu tín hiệu và giả mạo dữ liệu định vị ngày càng phổ biến. Các tàu thường tắt hệ thống phát tín hiệu tự động khi tiếp cận khu vực nhạy cảm, khiến việc theo dõi hành trình trở nên phức tạp.

Các chuyên gia nhận định rằng việc Iran và Oman phối hợp xây dựng quy tắc giám sát có thể giúp giảm bớt rủi ro va chạm và sự cố an ninh. Dù vậy, hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc lớn vào mức độ chấp nhận của cộng đồng quốc tế cũng như diễn biến của xung đột trong khu vực.

Trong ngắn hạn, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chịu áp lực từ những bất ổn tại Hormuz. Giá dầu đã biến động mạnh trong những tuần qua, phản ánh lo ngại về nguồn cung. Các nhà nhập khẩu lớn tại châu Á và châu Âu đang theo dõi sát tình hình, đồng thời cân nhắc các phương án dự phòng.

Triển vọng dài hạn của tuyến vận tải này sẽ phụ thuộc vào khả năng hạ nhiệt căng thẳng giữa các bên liên quan. Nếu xung đột tiếp tục kéo dài, Hormuz có thể trở thành điểm nóng thường trực, làm thay đổi cấu trúc dòng chảy năng lượng toàn cầu và buộc các quốc gia phải điều chỉnh chiến lược an ninh năng lượng.