“Hãy bán nhà nếu phải làm vậy, bán tài sản, thế chấp nhà, hay thậm chí bán cả thận, làm bất cứ điều gì bạn cần làm để sở hữu thêm Bitcoin.” Michael Saylor, chủ tịch MicroStrategy nói vậy trong lần trả lời phỏng vấn đầu tháng 11.2020 trên kênh YouTube HyperChange do Gali Russell dẫn chương trình.

Trong tháng 11 năm đó, thị giá Bitcoin dao động từ mức 13.300 USD đến 19.700 USD. Kể từ đó, giá Bitcoin theo quỹ đạo hình xoắn ốc theo chiều đi lên. Cuối tháng 10.2026, Bitcoin lập đỉnh kỷ lục 126.394USD, sau đó bắt đầu lao dốc. Đến ngày 6.6, có thời điểm giá rơi xuống dưới ngưỡng 60.000 USD, hiện giao dịch quanh mức 60.583 USD/coin, mất hơn nửa giá trị so với đỉnh.

Điều này cho thấy, Bitcoin có thể vẫn là tài sản đầu cơ hấp dẫn, nhưng nếu nhìn nó như một loại tiền tệ số cho mọi người, thức đo do chính những người ủng hộ đã dựng lên, luận điểm đang yếu đi rõ rệt, theo Merryn Somerset Webb, biên tập viên cao cấp mảng Money của Bloomberg UK.

Trong sách trắng của Satoshi, Bitcoin được thiết kế như “phiên bản tiền điện tử ngang hàng,” cho phép thanh toán mà không cần ngân hàng, chứ không phải “vàng số” hay tài sản đầu tư. Mười bảy năm sau, ngay cả những người cổ vũ nhiệt thành nhất cho Bitcoin cũng không sống theo câu chuyện đó. Michael Saylor, người đứng đầu MicroStrategy, từng kêu gọi hãy giữ Bitcoin bằng mọi giá, khi cần trả cổ tức, ông chọn bán Bitcoin lấy USD. Điều này cho thấy, cả tín đồ bitcoin cũng không thực sự dùng Bitcoin như tiền.

Dựa trên phân tích của John Lewis, nhà kinh tế đang làm việc cho ngân hàng Anh, giá trị một phương tiện thanh toán gắn với tổng cung, tổng giá trị giao dịch thực và tốc độ lưu chuyển. Đặt Bitcoin vào khung đó, chúng ta có bức tranh không phải màu hồng cho tương lai của Bitcoin. Khoảng 60% nguồn cung không hề dịch chuyển trong một năm, mức sử dụng làm phương tiện thanh toán hầu như không tăng từ cuối thập niên 2010, và ngay tại El Salvador, nơi Bitcoin là tiền pháp định, nó chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng giao dịch. Khi đưa các số liệu này vào để ước định giá trị của bitcoin như phương tiện thanh toán, kết quả cho ra mức giá vài ngàn USD/coin.

Khoảng chênh giữa kết quả này với giá thị trường hôm nay là điều mà mô hình tiền tệ không giải thích được. Nói lịch sự như Lewis: “Mức định giá hiện tại của Bitcoin với tư cách là một phương tiện thanh toán hoàn toàn không tương xứng với mức độ sử dụng thấp như hiện nay."

Tạm bỏ qua bài toán cụ thể của John Lewis, thử các kịch bản lạc quan khác mà cây bút tài chính này đưa ra. Chẳng hạn, Bitcoin đạt quy mô giao dịch như Visa, thống lĩnh toàn bộ thanh toán điện tử hay trở thành tiền mặc định cho mọi hoạt động phi pháp, tất cả đều đi kèm với điều kiện “hầu như chắc chắn không xảy ra,” giá trị của bitcoin sẽ từ 34.000 USD cho tới 619.000 USD và 19.000 USD, tương ứng lần lượt với ba kịch bản nêu trên.

Công nghệ thanh toán truyền thống đã nhanh và rẻ hơn nhiều so với thời điểm Bitcoin ra đời, trong khi stablecoin đang làm được gần như mọi thứ Bitcoin từng hứa hẹn, nhưng ít biến động hơn và bớt tính ý thức hệ.

Nếu chấp nhận ngôn ngữ mà tín đồ Bitcoin sử dụng “mạng lưới tiền tệ số thống trị thế giới” thì dữ liệu sử dụng hiện nay, theo Merryn, hoàn toàn không ủng hộ. Việc giá Bitcoin giảm mạnh trong năm qua và dòng tiền rút ròng khỏi ETF có thể là dấu hiệu thị trường bắt đầu ước định lại giá trị của câu chuyện này. Trên phương diện phương tiện thanh toán, đúng như sách trắng mô tả, giá trị của Bitcoin đang bị thổi phồng.

Câu nói một thời của Michael Saylor, giờ đây, theo đúng quyết định của vị này, bạn chắc sẽ giữ thận và bán bitcoin.