Ủy ban châu Âu (EC) mới đây đã công bố một gói giải pháp được kỳ vọng sẽ “củng cố ngành ngân hàng châu Âu và hỗ trợ đà tăng trưởng.” Các biện pháp này hứa hẹn sửa đổi những tiêu chuẩn đang hạn chế hoạt động cho vay của ngân hàng, đồng thời giúp việc đáp ứng các yêu cầu về vốn trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên, những điều chỉnh này có thể vẫn chưa đủ sâu rộng.

Các tiêu chuẩn này vốn là chặng cuối trong tiến trình triển khai khung quy định Basel III, được khởi động sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Bộ quy tắc này được thiết kế nhằm ngăn ngừa một cuộc khủng hoảng tương tự tái diễn. Mặc dù áp dụng trên phạm vi toàn cầu, việc thực thi cụ thể lại tùy thuộc vào từng quốc gia và khu vực.

Thế giới đã thay đổi kể từ năm 2008, và ngành tài chính châu Âu cùng một số quốc gia thành viên đã và đang hối thúc EC nhìn nhận thực tế này khi áp dụng Basel III. Công bằng mà nói, giới chức Brussels đang chuyển động nhanh hơn tốc độ "rùa bò" thường thấy của mình. Điều này một phần xuất phát từ lo ngại rằng làn sóng nới lỏng quy chế quản lý của tổng thống Donald Trump tại Mỹ sẽ làm tăng thêm bất lợi cho các nhà băng châu Âu.

Tại Anh, các cơ quan quản lý cũng đang trải qua một đợt tự rà soát tương tự về các chuẩn mực vốn. Các ngân hàng tại đây liên tục phàn nàn với ngân hàng Trung ương Anh (BOE) rằng cơ chế hiện hành đang trừng phạt họ vì đầu tư vào tương lai của chính mình, trái ngược hoàn toàn với chính sách ưu đãi hơn nhiều của Mỹ dành cho Phố Wall. Trong khi các ngân hàng Mỹ được phép tính khoản chi tiêu nội bộ khổng lồ cho chuyển đổi số vào vốn tự có, phần vốn mà cơ quan quản lý dùng để tính hệ số an toàn vốn, các ngân hàng Anh lại không được làm điều tương tự.

Đây chỉ là một hệ quả từ tư duy quản lý hậu khủng hoảng tại châu Âu, tư duy được xây dựng quanh việc quản trị tổn thất nếu một ngân hàng phải giải thể, mà bỏ qua nhu cầu đầu tư, hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo tờ Financial Times, khi tính đến cách tiếp cận khắt khe hơn của Anh, các nhà cho vay tại nước này phải chịu yêu cầu vốn tối thiểu cao hơn gần 2 điểm phần trăm so với các đối thủ bên kia bờ Đại Tây Dương.

Làn sóng phản ứng từ trung tâm tài chính London nằm trong một chiến dịch kéo dài nhằm vận động giới chức Anh cập nhật cách thức thiết lập các yêu cầu về vốn. Nỗ lực này diễn ra song song với những gì đang diễn ra tại Brussels và xuất phát từ những lo ngại tương tự về sự áp đảo của Phố Wall. Cuối năm ngoái, ủy ban Chính sách Tài chính (FPC) thuộc BOE đã giảm mức chuẩn toàn hệ thống đối với vốn chất lượng cao "Cấp 1" (Tier 1) xuống 13% tổng tài sản có rủi ro của tổ chức tín dụng, giảm 1 điểm phần trăm so với yêu cầu trước đó. Tuy nhiên, điều này vẫn khiến Anh trở thành quốc gia có các tiêu chuẩn vốn cao nhất trong khối G7. Rõ ràng, thị trường cần nhiều hơn thế.

Vài tuần trước, FPC vẫn khẳng định tỉ lệ 13% là hợp lý, nhưng cuối cùng cũng phải thừa nhận rằng hệ thống hiện tại đang buộc các ngân hàng phải giữ lại quá nhiều vốn, từ đó hạn chế khả năng cung ứng tín dụng. BOE đã hứa sẽ đưa tỉ lệ đòn bẩy tổng thể đối với các ngân hàng lớn "về mức tương đương với các khu vực pháp lý khác trên toàn cầu."

Tuy nhiên, cần nhiều giải pháp hơn thế để khắc phục những tổn thất kéo dài suốt hai thập kỷ qua. Vấn đề cốt lõi đã bộc lộ rõ trước cả chiến dịch nới lỏng quy chế của ông Trump: Đà tăng trưởng trên khắp châu Âu đã chững lại trong suốt giai đoạn đó, một phần vì đầu tư tư nhân chưa bao giờ phục hồi hoàn toàn. Nếu lục địa này không nhanh chóng khai thông các nguồn vốn dài hạn, họ sẽ bị gạt ra khỏi tiến trình phát triển kinh tế trong vài thập kỷ tới. Không ngân hàng nào sụp đổ không đồng nghĩa đây không phải là khủng hoảng tài chính.

Quy mô cho vay, đối tượng thụ hưởng và thời hạn vay của các ngân hàng không nên chỉ được xác định dựa trên sức khỏe và năng lực cạnh tranh của bản thân ngành tài chính. Động lực tăng trưởng và mục tiêu bảo vệ sự tự chủ của các ngành công nghiệp then chốt thông qua đầu tư là một bài toán lớn hơn thế nhiều. Đáng tiếc là, như những gì đang thể hiện rất rõ, các cơ quan quản lý lại không có động lực để giải bài toán này. Chỉ khi chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn, dòng vốn đầu tư mới chảy mạnh hơn. Việc các ngân hàng cố thủ bảo toàn vốn sẽ không thể tạo ra dòng giao dịch để nuôi dưỡng thị trường vốn tư nhân mà châu Âu đang khát khao.

Thế nhưng, giới kỹ trị tiền tệ sẽ không cho phép chấp nhận thêm rủi ro vào hệ thống trừ khi nhận được chỉ thị rõ ràng từ các nhà giới chức chính trị. Đó chính xác là điều mà giới lãnh đạo trên khắp châu Âu phải làm, đặc biệt nếu họ muốn đẩy lùi mối đe dọa của chủ nghĩa dân túy bằng cách củng cố quy mô kinh tế.

Các nhà hoạch định chính sách đều thừa nhận rằng việc phục hồi tăng trưởng, tái thiết đầu tư và tái trang bị cho lục địa này đòi hỏi sự bứt phá của nguồn vốn tư nhân. Giờ đây, họ phải chấp nhận một thực tế rằng những quy tắc xuất hiện từ thời điểm toàn châu Âu chìm trong tín dụng yếu kém đã không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại. Ngày nay, có quá ít nguồn vốn dài hạn theo đuổi quá ít tài sản sinh lời, trong khi các ngân hàng đầu tư lại chẳng có mấy động lực để tự thay đổi khi họ vẫn đang thu về lợi nhuận đều đặn từ việc đặt cược trên thị trường mà không tốn quá nhiều sức lực. Sự nhượng bộ từ Brussels hay đợt rà soát miễn cưỡng tại London chỉ là những thừa nhận nhỏ ngoi rằng ngành tài chính của lục địa này cần được đưa vào sử dụng một cách thiết thực hơn. Tuy nhiên, chúng vẫn chưa tạo ra một tư duy lại cấp thiết và toàn diện cần có.

Không ai muốn quay lại thời kỳ "Miền Tây hoang dã" của mô hình ngân hàng casino trước đây. Nhưng những quốc gia áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn khắt khe nhất thế giới sẽ không bao giờ có thể cạnh tranh; họ sẽ chỉ tiếp tục đà suy ngoái hậu khủng hoảng. Ở bên này Đại Tây Dương, chúng ta lo lắng rằng mình chưa thể vượt qua cuộc khủng hoảng năm 2008. Nhưng sự thật là, chúng ta thậm chí còn chưa bao giờ thực sự nỗ lực để đưa mọi thứ trở lại trạng thái bình thường.

* Mihir Sharma là nhà bình luận của Bloomberg Opinion, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại quỹ Nghiên cứu Observer ở New Delhi, đồng thời là tác giả cuốn sách “Restart: The Last Chance for the Indian Economy”.