Rõ ràng Gianni Infantino không phải là người hâm mộ truyện ngụ ngôn của Aesop. Trong câu chuyện con ngỗng đẻ trứng vàng, người nông dân mất kiên nhẫn khi mỗi ngày chỉ nhận được một quả trứng nên đã mổ bụng con ngỗng để lấy tất cả cùng lúc. Kết quả là ông giết luôn nguồn tài sản quý giá của mình. Kế hoạch của Chủ tịch FIFA nhằm thành lập một phương tiện đầu tư thương mại trị giá 20 tỉ USD bằng nguồn vốn từ các nhà đầu tư bên ngoài phản ánh cùng một tâm lý muốn đẩy nhanh tốc độ thu lợi từ sức hấp dẫn của bóng đá. Phản ứng phẫn nộ trên toàn cầu cho thấy dự án này nhiều khả năng sẽ thất bại.

Phản ứng phản đối diễn ra quyết liệt. Liên đoàn Bóng đá châu Âu, UEFA, cơ quan quản lý bóng đá của khu vực, đã bỏ phiếu hôm thứ Năm về việc tẩy chay các giải đấu của FIFA nếu Infantino tiếp tục theo đuổi kế hoạch này. UEFA cho rằng "linh hồn và cơ chế quản trị" của bóng đá không phải là tài sản để đem ra giao dịch. Thủ tướng mới của Anh Andy Burnham tuyên bố World Cup "chưa bao giờ là thứ thuộc quyền bán của bất kỳ ai". Ủy viên phụ trách thể thao của Liên minh châu Âu cũng lên án xu hướng thương mại hóa "mang tính bào mòn". Những phát biểu mang màu sắc đạo lý này có thể tạo được tiếng vang với người hâm mộ, nhưng lại che khuất điều thực sự đáng lo ngại trong kế hoạch. Thực tế, đã quá muộn để tranh luận rằng bóng đá không phải để mua bán. Cuộc tranh luận đó đã kết thúc từ lâu. Bóng đá vẫn luôn được mua bán ở mọi cấp độ, từ cá nhân, câu lạc bộ, người đại diện, liên đoàn quốc gia cho tới các tổ chức quốc tế.

Về nguyên tắc, không có gì sai nếu FIFA, với vai trò là cơ quan quản lý bóng đá toàn cầu, thành lập một pháp nhân riêng để phụ trách các hoạt động thương mại, ít nhất nếu xét theo những gì đang diễn ra ở các cấp độ khác. UEFA có đơn vị UC3, liên doanh với các câu lạc bộ châu Âu để quản lý bản quyền truyền thông, tài trợ và cấp phép. Giải vô địch Tây Ban Nha đã bán cổ phần của pháp nhân nắm giữ các hoạt động kinh doanh cho CVC Capital Partners vào năm 2021. Một năm sau, quỹ đầu tư tư nhân này tiếp tục mua cổ phần tại công ty thương mại của giải vô địch Pháp.

Theo đề xuất của FIFA, thực thể mới sẽ tập hợp toàn bộ quyền thương mại, gồm bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé và cấp phép, cùng với hoạt động tổ chức các giải đấu. FIFA dự kiến huy động 4,2 tỉ USD bằng cách bán cổ phần thiểu số cho các nhà đầu tư bên ngoài, dựa trên mức định giá ngầm là 20 tỉ USD. Sau đó, tổ chức sẽ cấp một khoản tài trợ phát triển một lần trị giá 20 triệu USD cho mỗi trong số 211 liên đoàn thành viên tham gia chương trình, đồng nghĩa gần như toàn bộ số tiền huy động được sẽ được phân phối.

Về bản chất, thương vụ này là cách đưa doanh thu của các kỳ World Cup trong tương lai về hiện tại để tài trợ cho đầu tư ngay bây giờ. FIFA thu phần lớn doanh thu từ World Cup nam, giải đấu chỉ diễn ra bốn năm một lần. Một phần trong sứ mệnh của tổ chức là thúc đẩy sự phát triển bóng đá trên phạm vi toàn cầu. Vậy tại sao phải chờ nhiều năm để nguồn tiền tích lũy dần trong khi một sân vận động quốc gia hay trung tâm đào tạo mới có thể được xây dựng ngay hôm nay? Đó chính là logic của kế hoạch. Theo lập luận của Infantino, điều này sẽ thúc đẩy sự phát triển của bóng đá trên toàn thế giới, đặc biệt tại những thị trường nhỏ và kém phát triển.

Điều đáng bị chỉ trích nằm ở cách kế hoạch này được xây dựng và giới thiệu. Dường như FIFA không hề tham vấn trước các liên đoàn thành viên. Hàng loạt câu hỏi vẫn chưa có lời giải đáp. Vì sao tổ chức phải bán cổ phần cho các nhà đầu tư bên ngoài? Thông thường, vốn chủ sở hữu có chi phí cao hơn vốn vay, trong khi FIFA hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu tương tự bằng cách phát hành trái phiếu.¹ Bên cạnh đó là nguy cơ xung đột lợi ích. FIFA tuyên bố sẽ "lựa chọn cẩn trọng" các nhà đầu tư, nhưng trên thực tế đã chọn trước người quan trọng nhất là Joshua Kushner, nhà đầu tư mạo hiểm và là em trai của Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Mùi vị của chủ nghĩa thân hữu là điều rất khó có thể bỏ qua.

Việc ngăn chặn kế hoạch này cũng không hề đơn giản do sự bất cân xứng giữa quyền biểu quyết và sức mạnh kinh tế trong cấu trúc chính trị của FIFA. Cơ chế mỗi liên đoàn một phiếu khiến các liên đoàn nhỏ nhất và lớn nhất có giá trị lá phiếu ngang nhau. Cũng giống như các "khu vực bầu cử mục nát" ở Anh thế kỷ XIX, cơ chế này tạo điều kiện để mua ảnh hưởng tại những quốc gia ít dân và kém phát triển nhất. Khoản tài trợ 20 triệu USD gần như không đáng kể đối với các quốc gia châu Âu sở hữu những giải đấu chuyên nghiệp trị giá hàng tỉ USD, nhưng lại có thể tạo ra thay đổi mang tính bước ngoặt đối với một quốc gia chưa phát triển chỉ có vài ngàn dân thay vì hàng triệu người. FIFA còn tìm cách tạo áp lực khi đặt thời hạn để các thành viên bày tỏ sự ủng hộ, khiến UEFA càng thêm phẫn nộ.

Tuy nhiên, sức mạnh kinh tế không dễ bị vô hiệu hóa. Cuộc bỏ phiếu của 55 liên đoàn thành viên UEFA là lời đe dọa đầy sức nặng. Một kỳ World Cup không có các đội tuyển châu Âu sẽ không còn đủ tư cách để được coi là giải vô địch thế giới thực sự. UEFA từ lâu cũng đã khó chịu với việc FIFA mở rộng Club World Cup vì cho rằng giải đấu này xâm phạm phạm vi quản lý của mình. Việc đưa các nhà đầu tư cổ phần vào sẽ càng làm gia tăng áp lực tổ chức nhiều giải đấu hơn, với quy mô lớn hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến lịch thi đấu của các liên đoàn khu vực. Nỗ lực trước đây của Infantino nhằm thành lập một liên doanh thương mại với SoftBank Group đã thất bại vào năm 2018 vì vấp phải sự phản đối của UEFA. Lần này, ngay cả CONCACAF, liên đoàn khu vực Bắc Mỹ, nơi vừa đăng cai World Cup, cũng lên tiếng phản đối.

Sự thiếu minh bạch và thiếu quy trình trong kế hoạch của FIFA không thể tách rời những con người và tổ chức đứng sau nó. Có lẽ đề xuất này đã nhận được phản ứng khác nếu không xuất hiện ngay sau kỳ World Cup 2026, một lễ hội của lòng tham với giá vé bị đẩy lên rất cao, bao gồm cả thị trường bán lại vé mà FIFA cũng hưởng một khoản hoa hồng đáng kể, cùng mô hình quản trị gây nhiều tranh cãi. Những lần Infantino thân thiết với Trump, bao gồm cả việc trao cho ông một "giải thưởng hòa bình" đầy phi lý vào tháng 12, đã khiến sự ủng hộ dành cho vị chủ tịch này suy giảm. Mối quan hệ kỳ lạ ấy còn được phản ánh trong tuyên bố dài 15 trang mà Infantino đăng trên Instagram trong tuần này, một văn bản rất đậm phong cách Trump, xen kẽ giữa những lời công kích "kẻ ghét bỏ" và những tuyên bố đầy cảm xúc về tình yêu.

Nếu dự án lần này của Infantino đi vào vết xe đổ của kế hoạch năm 2018, ông chỉ có thể tự trách chính mình. Những con ngỗng đẻ trứng vàng cần được quản lý cẩn trọng. Nếu giết chúng chỉ vì quá nóng vội, rất có thể sẽ không bao giờ tìm được con khác.

¹ FIFA từng huy động vốn bằng nợ. Năm 2001, tổ chức này phát hành chứng khoán được bảo đảm bằng dòng tiền từ bản quyền tiếp thị trong tương lai để huy động 420 triệu USD. Đến năm 2003, FIFA tiếp tục phát hành khoảng 260 triệu USD trái phiếu thảm họa nhằm phòng ngừa rủi ro World Cup 2006 bị hủy.

Bài viết phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết đại diện cho quan điểm của ban biên tập Bloomberg LP hoặc các chủ sở hữu của tập đoàn.

Matthew Brooker là chuyên mục gia của Bloomberg Opinion chuyên trách mảng kinh doanh và hạ tầng. Trước đây, ông từng là biên tập viên cho Bloomberg News và South China Morning Post.