Cuộc chiến tại Iran và việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đang đẩy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào tình thế khó khăn nhất nhiều năm qua, khi áp lực lạm phát gia tăng đúng lúc thị trường kỳ vọng chu kỳ hạ lãi suất sẽ bắt đầu.

Trong bài bình luận trên Financial Times, cựu Phó Chủ tịch Fed Lael Brainard cho rằng Fed đang đứng trước nguy cơ lặp lại sai lầm thời hậu Covid nếu tiếp tục xem cú sốc giá dầu hiện tại chỉ là hiện tượng tạm thời.

Theo bà Brainard, trước khi xung đột Iran leo thang, người tiêu dùng Mỹ vừa trải qua giai đoạn hiếm hoi giá nhiên liệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, từ tháng 2 đến nay, giá xăng tại Mỹ đã tăng từ dưới 3 USD lên hơn 4,5 USD/gallon, trong khi giá dầu diesel tăng gần 50%, vượt 5,6 USD/gallon.

Tác động lan rộng sang cả lĩnh vực nông nghiệp khi giá phân bón tăng thêm 25-50% do eo biển Hormuz — tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí đốt toàn cầu cùng 30% phân bón thế giới — bị gián đoạn.

Theo bà Brainard, ngay cả khi Hormuz được mở lại ngay lập tức, thị trường vẫn cần nhiều tháng để chuỗi cung ứng và giá cả ổn định trở lại.

Điều khiến Fed lo ngại không chỉ là giá năng lượng tăng mạnh, mà là cú sốc này xuất hiện trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ vốn đã chịu áp lực lạm phát kéo dài từ trước.

Tại cuộc họp gần nhất, Fed vẫn giữ định hướng nới lỏng tiền tệ và kỳ vọng hạ lãi suất trong năm nay. Tuy nhiên, quyết định này đã vấp phải tới ba ý kiến phản đối — mức bất đồng nội bộ cao nhất hơn 30 năm.

Thống đốc Fed Cleveland Beth Hammack cho rằng việc tiếp tục phát tín hiệu nới lỏng “không còn phù hợp với triển vọng hiện tại”.

Theo Brainard, lập luận truyền thống của Fed là “look through” — tức bỏ qua tác động tạm thời của cú sốc giá dầu và tránh siết chính sách quá mạnh. Cách tiếp cận này từng được sử dụng khi giá năng lượng biến động ngắn hạn.

Nhưng bà cảnh báo bối cảnh hiện nay hoàn toàn khác.

“Đây không phải cú sốc đơn lẻ mà là mắt xích mới nhất trong chuỗi gián đoạn cung ứng kéo dài từ đầu năm 2025”, bà viết.

Ngoài chiến tranh Iran, kinh tế Mỹ còn chịu tác động từ thuế quan tăng mạnh, chi phí nhập khẩu leo thang và tình trạng thiếu lao động do chính sách nhập cư bị siết chặt.

Theo bài viết, thuế quan của Mỹ hiện đã tăng gấp 5 lần và đóng góp gần 1 điểm phần trăm vào lạm phát. Trong khi đó, nguồn cung lao động suy giảm khiến tăng trưởng việc làm mới chậm lại rõ rệt.

Áp lực cộng dồn đang khiến lạm phát lõi của Mỹ tăng trở lại lên 3,2%, cao hơn đáng kể mục tiêu 2% của Fed và cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển khác.

Brainard cho rằng nguy hiểm lớn nhất nằm ở tâm lý kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng.

Người dân Mỹ hiện không tin giá cả sẽ nhanh chóng giảm trở lại sau các cú sốc dầu và thuế quan. Khi kỳ vọng lạm phát neo ở mức cao, doanh nghiệp sẽ tiếp tục tăng giá bán, tạo ra vòng xoáy lạm phát kéo dài.

Đây cũng chính là bài học mà Fed từng trả giá đắt trong giai đoạn hậu Covid, khi cơ quan này ban đầu đánh giá thấp tính dai dẳng của lạm phát.

“Nhiều cú sốc cung riêng lẻ tưởng như tạm thời có thể cộng hưởng thành một giai đoạn lạm phát kéo dài”, bà Brainard nhấn mạnh.

Theo bà, việc Fed tiếp tục duy trì định hướng nới lỏng trong bối cảnh hiện nay rủi ro hơn rất nhiều so với trước, bởi cú sốc năng lượng đang chồng lên cú sốc thuế quan và tình trạng giá cả vốn đã neo cao.

Bài viết cũng được xem là thông điệp trực tiếp gửi tới Kevin Warsh — ứng viên tiềm năng cho vị trí Chủ tịch Fed tiếp theo. Brainard cho rằng lãnh đạo tương lai của Fed cần lắng nghe nhiều hơn các ý kiến phản biện nội bộ thay vì quá tự tin vào giả định lạm phát sẽ tự hạ nhiệt.

Trong bối cảnh giá dầu toàn cầu tiếp tục biến động mạnh vì căng thẳng Trung Đông, rủi ro lớn nhất hiện nay với Fed không còn là suy thoái kinh tế, mà là khả năng lạm phát bùng phát trở lại và vượt ngoài tầm kiểm soát.