Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã dựa vào năm vùng đệm quan trọng để giảm thiểu tác động của cuộc chiến Iran: dự trữ chiến lược của phương Tây, các đường ống dẫn dầu thay thế, kho dự trữ thương mại, các chuyến tàu chở dầu bí mật qua eo biển Hormuz và việc Trung Quốc hạn chế mua vào.

Khi một số hàng rào bảo vệ này đang dần suy yếu, việc yếu tố cuối cùng - sự kiềm chế của Bắc Kinh - có thể duy trì được hay không đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nhưng việc giải mã ngành năng lượng khổng lồ của Trung Quốc vốn đã khó khăn ngay cả khi không có màn sương chiến tranh che khuất.

Những lời đồn đoán gần đây cho rằng Trung Quốc đang từ bỏ kỷ luật mua hàng mà nước này đã thể hiện cho đến nay. Trên thực tế, quốc gia này vẫn đang nhập khẩu lượng dầu thô ít hơn đáng kể so với trước đây. Điều đang thay đổi là nơi họ mua hàng.

Đó là một điểm cực kỳ quan trọng trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington vào cuối tuần này. Chừng nào gã khổng lồ châu Á còn giữ lượng nhập khẩu dầu ở mức thấp, chừng đó ông Trump còn có thể đối đầu với Iran trước khi giá năng lượng tăng cao buộc ông - và cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) - phải hành động.

Hãy cùng xem xét dữ liệu. Trước khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28 tháng 2, Trung Quốc đang mua trung bình 10,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày bằng tàu chở dầu. Nước này cũng nhập khẩu một phần qua đường ống. Vào tháng 4, Bắc Kinh bắt đầu giảm dần lượng mua, ban đầu chỉ một chút, sau đó là giảm mạnh, khiến những người kỳ vọng giá tăng đột biến bị bất ngờ. Đến tháng 6, lượng dầu nhập khẩu qua đường biển của Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong 10 năm là 5,8 triệu thùng/ngày, giúp giải phóng nguồn cung cho các bên khác và làm dịu thị trường.

Theo Vortexa, một công ty tình báo hàng hóa, bất chấp những đồn đoán lan rộng về việc mua hàng tăng mạnh, lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc tính đến thời điểm hiện tại trong tháng 9 chỉ ở mức dưới 7 triệu thùng/ngày. Con số này thấp hơn mức trung bình của tháng 7 và tháng 8. Lũy kế, Trung Quốc đã mua ít hơn 600 triệu thùng dầu qua đường biển trong năm nay so với mức đáng lẽ họ sẽ nhập nếu duy trì tốc độ như năm 2025. Nếu Bắc Kinh tiếp tục mua trong quý IV với tốc độ tương tự như tháng 9, mức thâm hụt lũy kế sẽ lên gần 1 tỉ thùng vào cuối năm.

Trong khi Trung Quốc duy trì lượng mua thấp, cuộc chiến đang buộc nước này phải thay đổi cơ cấu nhập khẩu. Nguồn cung dầu thô Iran, mà Bắc Kinh từng mua với giá chiết khấu trên thị trường chợ đen bất chấp lệnh trừng phạt của Mỹ, đã không còn. Để thay thế, Trung Quốc đang mua nhiều hơn trên thị trường mở, gây áp lực lên các trung tâm định giá lớn. Đây có thể là nguồn gốc của những tin đồn, bởi vì với dầu mỏ, cũng như bất động sản, vị trí là rất quan trọng. Mua dầu thô ở thị trường Biển Bắc, nơi có giá dầu Brent làm tham chiếu, có tác động giá lớn hơn so với việc mua cùng một lượng trên thị trường chợ đen.

Sự thay đổi này là rất lớn khi cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran bắt đầu phát huy tác dụng. Tính đến thời điểm hiện tại của tháng này, Trung Quốc đã nhập khẩu khoảng 80.000 thùng dầu Iran mỗi ngày. Trước khi chiến tranh nổ ra, Bắc Kinh thường mua từ 1 triệu đến 1,5 triệu thùng/ngày từ Tehran. Ngay cả khi con số cuối cùng cao hơn dữ liệu tạm thời, như thường lệ, xu hướng vẫn sẽ không thay đổi. Để lấp đầy khoảng trống lớn này, Trung Quốc đang mua thêm dầu thô từ Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Brazil và Canada.

Việc mất đi nguồn dầu thô giá rẻ của Iran cũng đã đẩy giá trên thị trường hợp đồng tương lai dầu trong nước của Trung Quốc, vốn có tính thanh khoản thấp, lên cao, càng làm dấy lên những tin đồn rằng nước này đang mua sắm ồ ạt.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã xây dựng một kho dự trữ dầu mỏ chiến lược khổng lồ chứa hơn 1,2 tỉ thùng - gấp khoảng bốn lần những gì còn lại trong kho dự trữ của Mỹ. Cho đến nay, Bắc Kinh mới chỉ sử dụng một phần nhỏ trong số này để giảm thiểu sự gián đoạn ở eo biển Hormuz. Nếu ông Tập Cận Bình muốn, Bắc Kinh có thể duy trì nhập khẩu dầu ở mức thấp trong thời gian dài hơn nữa, mang lại cho ông Trump một lợi thế chiến lược trong cuộc đối đầu với Tehran.

Liệu ông ấy có làm vậy không? Trực giác của tôi mách bảo là có. Ông Trump và ông Tập có thể bất đồng về Iran, nhưng việc giữ giá dầu ở mức vừa phải là vì lợi ích của chính Bắc Kinh. Trung Quốc không giúp Mỹ; họ đang tự giúp mình. Tehran chỉ đơn giản là một thiệt hại đi kèm.