Động thái này không chỉ phá vỡ các thỏa thuận thương mại vừa đạt được mà còn đẩy mối quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh lâu đời nhất vào một cuộc đối đầu trực diện đầy kịch tính.

Donald Trump vốn nổi tiếng với việc luôn đặt mình vào vị trí trung tâm của mọi sự kiện quốc tế, và chuyến đi tới Davos tuần này cũng không ngoại lệ. Thay vì những lời chào hỏi ngoại giao thông lệ, ông chuẩn bị cho sự hiện diện của mình bằng cách làm rung chuyển nền tảng của cả Liên minh châu Âu (EU) lẫn khối NATO. Lời đe dọa áp thuế 10% lên hàng hóa từ Anh và 7 quốc gia châu Âu khác, được đăng tải từ câu lạc bộ golf tại West Palm Beach, đã ngay lập tức thổi bùng căng thẳng xuyên Đại Tây Dương.

Mục tiêu của ông Trump lần này vô cùng cụ thể và táo bạo: Greenland. Hòn đảo bán tự trị thuộc chủ quyền của Đan Mạch từ lâu đã nằm trong tầm ngắm của ông, nhưng việc sử dụng thuế quan làm "đòn bẩy" để mua đứt một vùng lãnh thổ quốc gia là một tiền lệ chưa từng có trong lịch sử ngoại giao hiện đại. Theo tuyên bố của ông, mức thuế 10% sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 1/2 và sẽ tăng vọt lên 25% vào tháng 6 nếu Washington không đạt được một "thỏa thuận hoàn toàn" về Greenland.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, người sẽ tháp tùng tổng thống tới Thụy Sĩ, đã lên tiếng củng cố lập trường cứng rắn này. Ông Bessent không ngần ngại mô tả châu Âu là "yếu kém" và cho rằng việc Mỹ kiểm soát Greenland là điều tất yếu để tăng cường năng lực răn đe toàn cầu. Theo ông, Mỹ đang phát đi tín hiệu về sức mạnh, trong khi các đồng minh châu Âu từ lâu đã "lạm dụng sự hào phóng" và sức mạnh quân sự của Washington.

Phản ứng trước động thái được coi là "tống tiền kinh tế" này, các lãnh đạo châu Âu đã lập tức triệu tập một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang thúc đẩy việc kích hoạt "công cụ chống cưỡng bức" – một vũ khí thương mại mạnh nhất của EU nhằm trừng phạt các hành vi gây sức ép chính trị từ bên ngoài. Thậm chí, một gói thuế trả đũa trị giá khoảng 93 tỷ Euro nhắm vào hàng hóa Mỹ đã được đưa lên bàn thảo luận để sẵn sàng đối ứng.

Tại London, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã gọi mối đe dọa thuế quan này là một "sai lầm" trong cuộc điện đàm với ông Trump. Ngay cả những chính trị gia cùng phe hay những đồng minh có quan điểm tương đồng như Thủ tướng Ý Giorgia Meloni cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc và đang nỗ lực thuyết phục Tổng thống Mỹ hạ nhiệt tình hình để tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện.

Thị trường tài chính đã ngay lập tức cảm nhận được hơi nóng từ các dòng trạng thái của ông Trump. Sáng thứ Hai, khi các phiên giao dịch bắt đầu, đồng Euro và bảng Anh đã dẫn đầu đà sụt giảm trong nhóm các đồng tiền lớn. Các nhà đầu tư nhanh chóng chuyển dịch dòng vốn sang các tài sản trú ẩn an toàn như Yên Nhật, franc Thụy Sĩ và vàng. Chỉ số Stoxx Europe 600, vốn đang có đà tăng trưởng tốt từ đầu năm, nay phải đối mặt với áp lực chốt lời và lo ngại về triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn bởi thuế quan.

Các chiến lược gia kinh tế tại Citigroup ước tính rằng, nếu mức thuế 10% được thực thi, nó sẽ khiến tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp châu Âu sụt giảm khoảng 2 đến 3 điểm phần trăm. Những ngành chịu tác động mạnh nhất sẽ là ô tô, hàng xa xỉ và thiết bị điện tử – những mũi nhọn xuất khẩu của lục địa già sang thị trường Mỹ.

Dù vậy, giới quan sát cho rằng đây có thể là một phần trong "Nghệ thuật đàm phán" mang phong cách đặc trưng của Donald Trump. Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia, nhận định rằng đây thực chất là một "đòn mặc cả" và hy vọng các bên sẽ giữ cái đầu lạnh để ngồi vào bàn đàm phán. Tuy nhiên, ranh giới giữa một chiến thuật thương thuyết và một cuộc rạn nứt địa chính trị thực sự đang trở nên mỏng manh hơn bao giờ hết.

Việc ông Trump chuyển trọng tâm từ các liên minh đa phương dài hạn sang những khuôn khổ thay thế và các thỏa thuận song phương đầy tính áp đặt đang khiến trật tự kinh tế toàn cầu bị lung lay. Chuyến đi Davos lần này của ông không còn là để thảo luận về tương lai chung của thế giới, mà dường như là để khẳng định một thực tế mới: Nước Mỹ sẵn sàng sử dụng mọi công cụ kinh tế để đạt được các mục tiêu lãnh thổ và chiến lược, bất chấp sự phản đối từ những đồng minh thân cận nhất.