Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang đề xuất sửa đổi khung pháp lý về quản lý dự trữ ngoại hối, trong đó bổ sung công cụ quyền chọn ngoại tệ và trao thêm dư địa chủ động cho cơ quan điều hành khi can thiệp thị trường.

Theo dự thảo nghị định sửa đổi Nghị định 50/2014 về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam đạt gần 87,6 tỉ USD tính đến ngày 18.6.2026. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh hơn 111,8 tỉ USD ghi nhận vào tháng 1.2022, sau giai đoạn NHNN phải ứng phó với áp lực lớn lên tỉ giá và thị trường ngoại hối.

NHNN cho biết dự trữ ngoại hối đã tăng mạnh từ mức 34,3 tỉ USD cuối năm 2014, nhờ các đợt mua ngoại tệ trong những giai đoạn thị trường thuận lợi. Nguồn dự trữ này được xem là bộ đệm quan trọng để thực thi chính sách tiền tệ, củng cố niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài và hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, kể từ sau khi đạt đỉnh vào đầu năm 2022, dự trữ ngoại hối có xu hướng giảm. Cuối năm 2022, quy mô dự trữ còn 86,7 tỉ USD, trước khi nhích lên gần 87,6 tỉ USD vào giữa tháng 6 năm nay.

Áp lực này diễn ra trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tăng mạnh lãi suất và duy trì mặt bằng lãi suất cao trong giai đoạn 2022-2024, kéo theo đồng USD mạnh lên và gây sức ép lên nhiều đồng tiền mới nổi, trong đó có tiền đồng. Căng thẳng địa chính trị, giá năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng và các chính sách thương mại khó lường cũng làm gia tăng biến động trên thị trường tài chính toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất bổ sung “quyền chọn” ngoại tệ vào nhóm công cụ can thiệp thị trường. Theo Ngân hàng Nhà nước, việc này nhằm đa dạng hóa hình thức can thiệp, tạo thêm cơ sở pháp lý để cơ quan điều hành ứng phó với biến động thị trường trong từng thời kỳ.

Cơ quan này cũng đề xuất bổ sung quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức và các tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt, nhằm hỗ trợ thanh khoản theo quyết định của thống đốc NHNN.

Dự thảo đồng thời sửa quy định về nguyên tắc sinh lời đối với dự trữ ngoại hối, theo hướng loại trừ thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng khi tính toán hiệu quả đầu tư. Ban soạn thảo cho rằng vàng trong dự trữ ngoại hối chủ yếu đóng vai trò dự phòng và hỗ trợ trong các tình huống khẩn cấp, thay vì tạo dòng thu nhập định kỳ như các tài sản tài chính có coupon.

Một thay đổi khác là bỏ cơ chế can thiệp thị trường được xây dựng sẵn cho từng thời kỳ. Thay vào đó, thống đốc NHNN sẽ quyết định phương án can thiệp khi cần thiết, dựa trên mục tiêu chính sách tiền tệ, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng và thanh khoản tiền đồng.

Theo ban soạn thảo, can thiệp thị trường là công cụ cần được sử dụng kịp thời và linh hoạt khi xuất hiện bất ổn hoặc cú sốc bất ngờ. Việc xây dựng trước một cơ chế can thiệp cố định có thể khiến chính sách trở nên cứng nhắc, đặc biệt trong bối cảnh thị trường biến động nhanh.

Những sửa đổi này cho thấy NHNN đang tìm cách tăng tính linh hoạt của bộ công cụ điều hành ngoại hối, trong khi quy mô dự trữ vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh trước chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu.