Đầu năm nay, giữa vùng núi Alps phủ tuyết của Thụy Sĩ, tôi bất ngờ nhận ra mình đã thiếu một thứ suốt bấy lâu nay: Chiếc “váy đen kinh điển” của thế giới đồng hồ.

Thanh lịch, đa dụng và kín đáo. Tôi đang nói đến mẫu Neo Frame Jumping Hour của Audemars Piguet.

Mẫu đồng hồ giá 71.200 USD này gây ấn tượng bằng chính sự tối giản của nó. Mặt đồng hồ là một dải kính sapphire hình chữ nhật dài, phủ lớp PVD màu đen ở mặt sau, tạo chiều sâu tối đen như mực. Hai bên là các trụ vàng hồng uốn cong vào trong, nối liền với càng dây ôm lấy dây da bê màu đen có vân. Thiết kế rất phức tạp, nhưng nhìn qua khó ai nhận ra. Giống như chiếc váy đen kinh điển, nó hợp với mọi thứ.

“Đây là kiểu đồng hồ phù hợp cho cả nam lẫn nữ”, CEO Audemars Piguet là bà Ilaria Resta nói và mô tả thiết kế này là “thanh lịch” và “vượt thời gian”. Chúng tôi trò chuyện cùng một nhóm nhỏ trong khu lounge của khách sạn Chedi Andermatt, phía ngoài cửa sổ là dãy Alps gồ ghề kéo dài bất tận. “Tôi tin nó có thể đóng vai trò rất lớn trong danh mục sản phẩm tương lai của AP”, bà nói.

Kiểu dáng vỏ đồng hồ này khác hẳn bất cứ thứ gì Audemars Piguet từng làm trong nhiều năm qua, còn cơ chế hiển thị thời gian cũng kỳ lạ không kém. Không có kim đồng hồ. Thời gian chỉ hiện qua hai ô cửa cắt xuyên mặt kính. Phía dưới là một khe cong hiển thị phút bằng đĩa xoay phía sau mặt số. Phía trên là ô chữ nhật hiển thị giờ. Thay vì xoay dần vào vị trí, các con số giờ sẽ nhảy tức thời đúng vào thời điểm sang giờ mới.

Đó là cơ chế “jumping hour”, hay đồng hồ nhảy giờ, một kiểu hiển thị đã tồn tại hơn một thế kỷ. Từng bị lãng quên suốt nhiều thập niên, nó lại thổi bùng trí tưởng tượng của giới sưu tầm trong hai năm gần đây khi các thương hiệu lớn đồng loạt hồi sinh thiết kế này.

Giờ đây, ngoài AP, thị trường hiện tràn ngập những mẫu đồng hồ jumping hour đầy cuốn hút từ Cartier, Chopard, Van Cleef & Arpels cùng nhiều thương hiệu khác, như thể chúng bỗng nhiên xuất hiện cùng một lúc.

Ô cửa nhìn về quá khứ

Kiểu hiển thị jumping hour được nghệ nhân đồng hồ người Áo Josef Pallweber đăng ký bằng sáng chế lần đầu vào năm 1883 cho đồng hồ bỏ túi. Đây là bước thay đổi táo bạo so với cách xem giờ bằng kim truyền thống, vốn dành phần lớn thời gian trong ngày ở trạng thái “chưa chỉ đúng giờ”.

Jumping hour tiếp tục xuất hiện trên đồng hồ bỏ túi sang đầu thế kỷ 20, trước khi chinh phục giới nghệ nhân Art Deco. Việc chuyển sang hiển thị số qua một ô cửa nhỏ, thay vì dùng cả mặt số với vòng giờ phút giây đầy đủ, giúp các nhà thiết kế tạo nên những mặt đồng hồ gọn gàng và hiện đại, phù hợp với tinh thần tối giản của thập niên 1920 sôi động sau chiến tranh. Đó cũng là lúc cơ chế jumping hour trở nên phổ biến trên đồng hồ đeo tay.

“Nó giống kiểu đồng hồ dành cho kỹ sư”, ông James Lamdin, chuyên gia đồng hồ cổ và nhà sáng lập cửa hàng Analog:Shift, nhận xét. “Dành cho những ai nghĩ rằng: ‘Tôi chỉ cần thông tin chính xác thôi’.”

Cơ chế jumping hour cũng đòi hỏi khả năng kiểm soát năng lượng cực kỳ tinh vi, bởi cú “nhảy” giữa các giờ tạo ra lực tác động có thể khiến hệ bánh răng hao mòn nhanh hơn. Chúng cũng nhạy cảm với va đập hơn so với đồng hồ kim quét thông thường. Nói cách khác, dù trông đơn giản, bên trong chúng lại là cả một bài toán kỹ thuật phức tạp để vận hành trơn tru.

Vì không cần kim đồng hồ, những mẫu jumping hour cũng chẳng nhất thiết phải có hình tròn, một bước tiến đầy thú vị trong thời kỳ Art Deco. Nhiều mẫu chuyển sang hình chữ nhật, hình oval hay dáng thùng rượu. Năm 1930, Audemars Piguet từng làm một mẫu có dáng giống Neo Frame hiện tại, nhưng dùng mặt kim loại bảo vệ. Movado cũng từng có mẫu tương tự vào khoảng năm 1920. Đến năm 1928, Cartier ra mắt Tank à Guichets với thiết kế “tank” hình chữ nhật trứ danh. Từ “guichets” trong tiếng Pháp có nghĩa là “ô cửa nhỏ”, giống các quầy giao dịch ngân hàng.

Cartier khi đó sản xuất rất ít mẫu này. Điều đó khiến chúng trở thành món hàng cực kỳ săn đón trên thị trường đồng hồ cổ nhiều thập niên sau, đồng thời tạo cơn sốt trong giới sưu tầm khi phiên bản hiện đại được tái giới thiệu tại sự kiện Watches and Wonders 2025 ở Geneva.

“Jumping hour là kiểu hiển thị có chu kỳ lên xuống thất thường hơn bất kỳ loại nào khác”, ông Joshua Ganjei, CEO của nhà bán lẻ đồng hồ cao cấp European Watch tại Boston, nhận định. “Patek Philippe từng làm kiểu này từ thập niên 1940 và 1950, rồi hồi sinh nó vào thập niên 1980. Nó thường đạt đỉnh rất cao rồi lại chìm xuống rất sâu.” Theo Ganjei, một trong số ít mẫu vintage vẫn duy trì được sức hút bền bỉ là Patek Philippe 3969, ra mắt năm 1989.

Khi jumping hour trở lại

Cơn sốt đồng hồ giờ nhảy (jumping hours) bắt đầu lên đến đỉnh điểm vào năm 2025. Bremont đã tung ra một mẫu với mặt số kim loại tương tự như Cartier, trong một phiên bản bằng đồng hình thoi. Louis Vuitton và Fears cũng ra mắt các thiết kế mới vào khoảng cùng thời điểm đó. Đột nhiên, A. Lange & Söhne và Chronoswiss – số ít những thương hiệu duy trì sản xuất dòng đồng hồ này ổn định trong nhiều năm có thêm nhiều "đồng đội." 

Và tôi lập tức bị mê hoặc. Một chiếc đồng hồ gần như không phô bày bất kỳ cơ chế phức tạp nào, thậm chí còn ít kim hơn bình thường, và không hề ồn ào. Trong thế giới ngập tràn thông báo và áp lực về thời gian, một mặt đồng hồ gần như giấu kín toàn bộ sự tinh vi bên trong mang lại cảm giác dễ chịu hiếm hoi.

Xu hướng này tiếp tục tăng nhiệt. Tại Watches and Wonders 2026, tôi bắt gặp thêm nhiều phiên bản mới từ Chopard, Chronoswiss và Van Cleef & Arpels. Theo những gì tôi biết, bởi việc chế tác một mẫu đồng hồ mất từ ba đến năm năm, việc nhiều mẫu jumping hour cùng xuất hiện có lẽ chỉ là sự trùng hợp. Dù vậy, tin đồn về việc Cartier hồi sinh mẫu kinh điển của mình có thể đã khiến các đối thủ đẩy nhanh tiến độ.

“Trong tiếng Pháp có câu ‘các hành tinh thẳng hàng’, nghĩa là đôi khi mọi thứ tự nhiên cùng xảy ra mà chẳng rõ vì sao”, ông Lucas Raggi, giám đốc công nghiệp phụ trách nghiên cứu và thiết kế tại Audemars Piguet, nói. “Với jumping hour, chúng tôi đã bàn chuyện đưa những cơ chế nhỏ này trở lại từ vài năm trước. Trong lúc phát triển dự án, chúng tôi nhận thấy sự quan tâm dành cho jumping hour tăng lên rõ rệt, không chỉ ở AP mà còn ở nhiều thương hiệu khác. Thật kỳ diệu.”

Đầu năm nay, thương hiệu Art Deco đã biến mất mang tên Niton được hồi sinh bởi hai doanh nhân ngành đồng hồ Yvan Ketterer và Leopoldo Celi.

Họ khởi đầu với duy nhất một mẫu: Niton Prima, thiết kế jumping hour từng xuất hiện từ năm 1928. Prima có ô hiển thị giờ ở phía trên, đĩa phút ở giữa và mặt số giây nhỏ phía dưới. Đồng hồ được bán với vỏ platinum hoặc vàng hồng.

Niton tồn tại từ năm 1919 đến cuối thập niên 1930 và hoạt động rất sôi nổi trong giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến. Tuy nhiên, thương hiệu này sụp đổ vì không thể thích nghi khi Thế chiến II nổ ra.

“Họ không thể chuyển từ việc chế tác những chiếc đồng hồ mang tính nghệ thuật, gần như được đeo như trang sức, sang những mẫu đồng hồ công năng phục vụ thực tế”, Celi nói với tôi. “Trong chiến tranh, đó mới là thứ cần thiết.”

“Đó là điều Rolex đã làm được, và Patek cũng làm được nhờ một số mẫu vỏ chống nước”, ông nói thêm. “Trong khi Niton vẫn tập trung vào đồng hồ như một món đồ quý giá, một tác phẩm nghệ thuật. Và tôi nghĩ ngày nay chúng ta đang quay trở lại với điều đó.”

Cá nhân tôi rất thích làn sóng đồng hồ tối giản mới này. Chúng giống những chiếc váy đen kinh điển dành cho cổ tay: Kín đáo, đẹp mắt và phù hợp với nhiều hoàn cảnh khác nhau. Đồng hồ cao cấp đôi khi tạo cảm giác như một cuộc chạy đua vũ trang trên mặt số, nơi ai nhồi nhét được nhiều cơ chế phức tạp dễ thấy nhất sẽ chiến thắng. Jumping hour giống như liều thuốc giải đầy sảng khoái. Vừa bớt phô trương, lại thêm phần tinh tế.

“Một bộ máy đồng hồ cần rất nhiều thời gian để phát triển, nên tôi không nghĩ có ai cố tình sao chép lẫn nhau”, CEO AP Resta nói. “Tôi nghĩ điều này phản ánh mong muốn hướng tới sự tối giản tuyệt đối trong đồng hồ. Kiểu dáng này từng thành công trong quá khứ và vẫn phù hợp ở hiện tại.”