Sau kỳ FIFA Club World Cup năm ngoái tại Mỹ diễn ra trong điều kiện nóng ẩm đầy nguy hiểm, sự chú ý giờ đang đổ dồn về cách cơ quan quản lý bóng đá thế giới sẽ ứng phó với thời tiết cực đoan ở giải đấu lớn nhất lịch sử của mình: FIFA World Cup 2026, dự kiến khởi tranh ngày 11.6.

Phần lớn tranh luận tập trung vào việc nhiệt độ sẽ ảnh hưởng thế nào đến các cầu thủ. Nhưng giải đấu này cũng nhắc nhở rằng những người thực sự đối mặt với rủi ro lớn nhất lại là khán giả và cả thế hệ cầu thủ tương lai.

Chưa đầy một tháng trước trận khai mạc, giới chuyên gia đã có cái nhìn rõ hơn về mức độ nguy hiểm của nắng nóng tại 16 sân vận động tổ chức giải ở Mỹ, Canada và Mexico. Theo phân tích của World Weather Attribution, mạng lưới khoa học quốc tế chuyên đánh giá tác động của biến đổi khí hậu tới các hiện tượng thời tiết cực đoan, khoảng một phần tư số trận đấu nhiều khả năng sẽ diễn ra trong điều kiện nhiệt độ bầu ướt (wet-bulb) vượt 26 độ C.

Đây được xem là mức nguy hiểm và cần có nhiều quãng nghỉ để làm mát. Nhiệt độ bầu ướt là thước đo khả năng cơ thể tự làm mát hiệu quả đến đâu. Khoảng 5 trận đấu được dự báo sẽ diễn ra khi nhiệt độ bầu ướt chạm 28 độ C, ngưỡng mà Trường Y học Thể thao Mỹ khuyến nghị nên hoãn hoặc hủy thi đấu. Trong buổi họp báo, một nhà nghiên cứu tham gia báo cáo cho biết những con số này vẫn còn “thận trọng”, đồng nghĩa thực tế có thể còn nghiêm trọng hơn thế rất nhiều.

Đến nay, FIFA vẫn chưa đưa ra chính sách rõ ràng về việc ứng phó với nắng nóng. Tổ chức này mới chỉ công bố mỗi hiệp sẽ có một quãng nghỉ uống nước kéo dài 3 phút, bất kể nhiệt độ thực tế ra sao. Tại FIFA Club World Cup năm ngoái, FIFA từng cho phép thêm các quãng nghỉ làm mát khi nhiệt độ bầu ướt đạt 28 độ C, nhưng chỉ sau khi Liên đoàn Cầu thủ Chuyên nghiệp Quốc tế gây sức ép. Dù vậy, cả hai biện pháp này đều chưa đủ.

Tất nhiên, các cầu thủ vẫn có thể gặp khó khăn. Nhưng điều dễ xảy ra hơn là người hâm mộ sẽ phải chứng kiến những trận đấu chậm chạp và thiếu hấp dẫn, khi các ngôi sao hàng đầu buộc phải giữ sức để chống chọi với cái nóng thay vì các tình huống cấp cứu y tế trên sân. Đây đều là những vận động viên đỉnh cao đã quen với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Ngoài ra, bóng đá có nhịp thi đấu ngắt quãng, khác với các môn đòi hỏi vận động liên tục như chạy đường dài. Một ví dụ điển hình là màn cán đích đầy kịch tính của Jonny Brownlee tại chặng chung kết Triathlon World Series 2016 ở Mexico.

Ngược lại, khán giả mới là nhóm thực sự đối mặt với hiểm họa lớn nhất. Các cầu thủ chuyên nghiệp luôn được đội ngũ y tế theo dõi sát sao và có thể trạng tốt nhất. Người hâm mộ thì khác. World Cup dự kiến sẽ thu hút từ 5 đến 7 triệu khán giả đến sân theo dõi trực tiếp. Đây là một nhóm rất đa dạng về thể trạng, độ tuổi và tình trạng sức khỏe nền, khiến nhiều người dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng hơn. Ngay cả khi trận đấu diễn ra tại một trong ba sân vận động có điều hòa, khán giả vẫn phải tiếp xúc với nhiệt độ cao trong lúc di chuyển, xếp hàng nhiều giờ hoặc theo dõi ở các khu fan zone ngoài trời. Chưa kể, nhiều người cũng khó lòng tuân thủ các khuyến nghị chống nóng hiệu quả. Suy cho cùng, bia không phải thức uống giúp cơ thể bù nước tốt.

Việc bảo đảm an toàn cho người hâm mộ thực ra không quá phức tạp. FIFA cần bảo đảm nước uống được cung cấp miễn phí và dễ tiếp cận. Các khu vực làm mát và che nắng nên xuất hiện quanh sân vận động cũng như fan zone. Những rủi ro do nắng nóng và cách ứng phó cũng cần được truyền đạt một cách rõ ràng. Tuy nhiên, ngay cả vấn đề an toàn của cầu thủ FIFA còn chưa thực sự coi trọng, nói chi đến sức khỏe của người xem.

Một vấn đề khác cũng thường bị bỏ qua là thời tiết cực đoan không chỉ đe dọa các sự kiện thể thao lớn mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới việc tham gia thể thao nói chung. Trẻ em sẽ không thể học đá bóng trên những sân cỏ ngập nước. Việc chạy bộ an toàn giữa các đợt nắng nóng cũng ngày càng khó khăn hơn. Khi chính phủ phải tập trung nguồn lực để ứng phó với các cuộc khủng hoảng thời tiết, ngân sách dành cho các chương trình thể thao cộng đồng cũng sẽ bị thu hẹp.

Một khảo sát toàn cầu do IPSOS thực hiện năm 2021 cho thấy hơn một nửa số người được hỏi muốn vận động thể chất nhiều hơn, nhưng 17% xem điều kiện thời tiết bất lợi là rào cản lớn. Theo một báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, tác động cộng hưởng từ tình trạng ít vận động, biến đổi khí hậu và suy giảm thiên nhiên có thể khiến doanh thu thường niên của ngành thể thao giảm tới 14%, tương đương 517 tỉ USD, vào năm 2030. Con số này có thể tăng lên 18% vào năm 2050, chủ yếu do số người tham gia thể thao giảm và nhu cầu mua sắm đồ thể thao suy yếu.

Kevin Wekesa, vận động viên rugby 7 người của Kenya, chia sẻ với Guardian rằng anh từng phải hủy một buổi dạy rugby miễn phí tại một trường học ở khu vực vốn nổi tiếng xanh tươi của Kenya vì sân bóng “khô cằn tới mức không thể thi đấu”. Các học sinh cho biết tình trạng này đã kéo dài suốt nhiều tháng. Nếu trẻ em còn không thể thoải mái chạy nhảy cùng quả bóng, vậy những ngôi sao tương lai sẽ xuất hiện từ đâu?

Phân tích của tổ chức phi lợi nhuận Football for Future đã xem xét các dự báo khí hậu tại 18 địa điểm trên thế giới, nơi những cái tên như David Beckham, Kylian Mbappe hay Lionel Messi bắt đầu hành trình bóng đá của mình. Kết quả cho thấy tới năm 2050, số ngày có nhiệt độ bầu ướt đạt 32 độ C tại các khu vực này sẽ tăng 45%, còn số ngày vượt 35 độ C có thể tăng tới 150%. Chẳng ai muốn tập rê bóng trong điều kiện như vậy cả.

Nếu ngay cả các tài năng thể thao tương lai và cả những người hâm mộ bình thường cũng không thể duy trì việc tập luyện một cách ổn định, tương lai của thể thao thế giới sẽ rất đáng lo ngại. Và tác động của vấn đề này còn vượt xa thiệt hại kinh tế hay sức khỏe. Vận động thể chất vốn là niềm vui. Vì thế, biến đổi khí hậu không chỉ đe dọa sự an toàn và chất lượng sống của con người mà còn lấy đi cả những niềm vui giản dị trong cuộc sống hàng ngày.