Có một nghịch lý thú vị của tăng trưởng kinh tế: khi mọi thứ vận hành tốt hơn, nền kinh tế lại cần nhiều điện hơn bao giờ hết.Những nhà máy mới đi vào hoạt động, các trung tâm dữ liệu mở rộng hay đơn giản là hàng triệu chiếc điều hòa hoạt động cùng lúc trong những đợt nắng nóng kéo dài đều đang khiến nhu cầu điện của Việt Nam tăng với tốc độ rất nhanh.

Tuần này, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu một trong những thách thức lớn nhất của Việt Nam trong những năm tới: Làm thế nào để đáp ứng cơn khát điện của một nền kinh tế đang tăng tốc, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Bộ Công Thương xây dựng ba kịch bản vận hành hệ thống điện năm 2026, với sản lượng điện dự kiến dao động từ 350 TWh đến 368 TWh tùy theo tốc độ tăng trưởng kinh tế và điều kiện thời tiết. Trong kịch bản rất cao, sản lượng điện có thể đạt 368,1 TWh, tăng hơn 11% so với mức 331,4 TWh của năm 2025.

Điều đáng chú ý là nhu cầu điện đang tăng nhanh hơn chính nền kinh tế. Theo ước tính của các cơ quan quản lý và tổ chức nghiên cứu, tại Việt Nam, mỗi khi GDP tăng 1%, nhu cầu điện thường phải tăng từ 1,5 đến 2 lần mức đó. Điều này đồng nghĩa ngay cả khi tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức 7% đến 8%, nhu cầu điện vẫn có thể tăng ở mức hai chữ số.

Đó không phải là câu chuyện của riêng năm 2026. Theo báo cáo Triển vọng Năng lượng do cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cùng cục Điện lực Đan Mạch thực hiện, nhu cầu điện của Việt Nam đã tăng trưởng trung bình khoảng 8% mỗi năm trong một thập kỷ qua, đạt 251 TWh vào năm 2023. Dự báo cho thấy nhu cầu điện có thể tăng lên khoảng 425 TWh vào năm 2030 và khoảng 740 TWh vào năm 2040. Trong các kịch bản phát thải ròng bằng không, nhu cầu điện đến năm 2050 có thể đạt từ 1.271 TWh đến 1.500 TWh, tương đương gấp 5 đến 6 lần hiện nay.

Đằng sau các con số này là quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và điện hóa nền kinh tế. Công nghiệp được dự báo tiếp tục là lĩnh vực tiêu thụ điện lớn nhất, chiếm từ 49% đến 61% tổng nhu cầu điện vào năm 2050 tùy theo từng kịch bản phát triển.

Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở nhu cầu. Một thách thức lớn khác là cấu trúc nguồn điện của Việt Nam phân bổ không đồng đều giữa các vùng miền. Nhiệt điện than tập trung chủ yếu ở miền Bắc, thủy điện bám theo các lưu vực sông lớn, trong khi điện khí, điện mặt trời và điện gió tập trung nhiều hơn ở miền Trung và miền Nam. Điều đó khiến áp lực lên hệ thống truyền tải ngày càng lớn khi nhu cầu điện tăng mạnh ở nhiều khu vực.

Áp lực kép

Trong khi đó, biến đổi khí hậu đang khiến bài toán cung ứng điện trở nên phức tạp hơn. Theo chia sẻ của thứ trưởng bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tại buổi giao ban báo chí do tờ Công lý tường thuật, các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo sức ép lớn lên hệ thống điện quốc gia.

Nhiệt độ tăng cao khiến nhu cầu sử dụng điện liên tục lập kỷ lục mới, trong khi khô hạn kéo dài làm giảm lượng nước về các hồ thủy điện, vốn vẫn là nguồn điện quan trọng trong cơ cấu nguồn điện quốc gia. Theo các mô hình dự báo khí tượng trong nước và quốc tế, năm 2026 có khoảng 80% khả năng xuất hiện hiện tượng "Siêu El Nino" vào tháng 7.

Để ứng phó, ngành điện đang bước vào một giai đoạn đầu tư quy mô lớn. Theo các số liệu được tổng hợp trong báo cáo, nhu cầu vốn cho phát triển nguồn điện và lưới điện truyền tải giai đoạn 2026-2030 lên tới hơn 136 tỉ USD. EVN cũng đặt kế hoạch khởi công 87 dự án và hoàn thành 86 dự án trong năm 2026 nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải ngày càng tăng.

Nói cách khác, câu chuyện điện năng không còn đơn thuần là một vấn đề của ngành điện. Nó ngày càng trở thành thước đo cho khả năng duy trì tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam trong thập kỷ tới. Và mỗi khi bạn bật điều hòa giữa một ngày nắng nóng kỷ lục, đó cũng là lúc áp lực lên hệ thống điện quốc gia được phản chiếu rõ nét nhất.