Tuy nhiên, nhiệm kỳ của bà cũng có những sai lầm, từ phát ngôn gây chao đảo thị trường trái phiếu trong đại dịch đến việc chậm bắt đầu thắt chặt tiền tệ năm 2022. Quá trình chia tay kéo dài cũng khiến các đồng nghiệp khó chịu.

Lagarde sẽ để lại những thách thức không kém phần khó khăn so với những gì bà từng đối mặt: Kiềm chế làn sóng lạm phát mới, tìm cách thúc đẩy tăng trưởng cho nền kinh tế từ lâu bị Mỹ bỏ xa và đối phó nguy cơ bất ổn trái phiếu tại quê nhà Pháp.

Di sản của bà tại ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trở thành chủ đề tranh luận sau khi bà thông báo sẽ rời nhiệm sở ngày 7.2, sớm gần chín tháng so với thời điểm kết thúc nhiệm kỳ. Chỉ vài giờ sau thông báo hôm thứ Năm, ECB giữ nguyên lãi suất tại một trong những cuộc họp cuối cùng do bà chủ trì.

“Quyết định rời nhiệm sở khá lâu trước khi kết thúc nhiệm kỳ của Lagarde tạo thêm một lớp bất định,” Dennis Shen, giảng viên tài chính tại trường Quản lý Quốc tế ở Berlin, nhận định. “Cuộc tranh luận về người kế nhiệm đặt ra những câu hỏi mới về cách cân bằng giữa quyết tâm chống lạm phát, ổn định tài chính và phản ứng của ECB trước căng thẳng trên thị trường trái phiếu chính phủ.”

Liên minh châu Âu đã bắt đầu quy trình bổ nhiệm người kế nhiệm, dự kiến hoàn tất trước cuối năm nay, theo thủ tướng Đức Friedrich Merz. Các chính phủ nhiều khả năng sẽ chọn Pablo Hernández de Cos của Tây Ban Nha hoặc Klaas Knot của Hà Lan.

Cả hai đều là nam giới có nền tảng chuyên môn truyền thống về ngân hàng trung ương. Điều này càng cho thấy Lagarde, một cựu chính khách không có xuất thân tương tự, đã phá vỡ khuôn mẫu như thế nào khi trở thành người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo ECB sau những cuộc thương lượng căng thẳng trong EU năm 2019.

Bà sớm mắc sai lầm. Khi đại dịch bùng phát tháng 3.2020, Lagarde gây chao đảo thị trường nợ khu vực đồng euro khi nói ECB “không có nhiệm vụ thu hẹp chênh lệch lợi suất,” dường như làm suy yếu cam kết bảo vệ euro bằng mọi giá của người tiền nhiệm Mario Draghi.

Sai lầm buộc ECB điều chỉnh hướng đi bằng chương trình mua trái phiếu, sau đó đạt quy mô 1.700 tỉ euro (2.000 tỉ USD). Phần lớn lượng trái phiếu này vẫn nằm trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng trung ương.

Cuộc tấn công của Nga vào Ukraine tháng 2.2022 đặt ra thử thách lớn tiếp theo. Khi chiến tranh bắt đầu, lạm phát đã gần gấp ba mục tiêu của ECB, nhưng cơ quan này mất thêm năm tháng mới tăng lãi suất và hứng chỉ trích gay gắt. Bài học từ sự chậm trễ đó vẫn còn, thúc đẩy ECB tăng lãi suất nhanh hơn trong năm nay.

“Phát biểu ban đầu của bà rằng ECB không có nhiệm vụ thu hẹp chênh lệch lợi suất là một sai lầm,” Emanuel Moench, đồng giám đốc trung tâm Nghiên cứu Ngân hàng Trung ương tại Frankfurt, nhận định. “Dưới sự lãnh đạo của bà, ECB cũng phản ứng quá muộn trước lạm phát gia tăng.”

Ngược lại, cách Lagarde ứng phó với bất ổn trái phiếu năm 2022 có thể coi là bước ngoặt giúp bà thoát khỏi cái bóng người tiền nhiệm. ECB xây dựng công cụ chống khủng hoảng mới để ngăn lo ngại về tài khóa gây xáo trộn thị trường trong quá trình tăng lãi suất.

Biện pháp này bổ sung cho ECB công cụ tinh vi nhất từ trước đến nay để ứng phó bất ổn trái phiếu. Khi được hỏi về tình hình Pháp hôm thứ Năm, Lagarde khẳng định nếu xảy ra rắc rối, “chúng tôi có sẵn công cụ để ứng phó.”

Đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% là thành công dưới thời Lagarde mà các ngân hàng trung ương khác, như cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), chưa đạt được, dù xung đột Trung Đông hiện tạo ra thách thức mới.

“Sau những do dự ban đầu, ECB đã phản ứng quyết liệt và đưa lạm phát về mục tiêu mà không gây suy thoái,” Moench, từng làm việc tại Fed và ngân hàng Trung ương Đức, nhận định. “Điều đó đáng được ghi nhận.”

Thay đổi quy trình ra quyết định nội bộ là một di sản khác của Lagarde. Hôm thứ Năm, bà khẳng định sẽ để lại một tổ chức có thể “tiếp tục hoạt động hoàn toàn thông suốt.”

Khi tiếp quản ECB, bà đối mặt với hội đồng Thống đốc đang công khai phản đối phong cách điều hành chính sách cứng rắn, ít thỏa hiệp của người tiền nhiệm. Bắt đầu bằng cuộc họp kín tại khu nghỉ dưỡng spa gần Frankfurt, Lagarde đã hàn gắn các mối quan hệ.

“Draghi là người quyết định tất cả, ông ấy không cần ý kiến khác,” Alfred Kammer, từng là chánh văn phòng của Lagarde khi bà lãnh đạo quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và sau đó đứng đầu vụ châu Âu của quỹ, nói. “Dưới thời Lagarde, mọi người đều có cơ hội đóng góp ý kiến và kết quả là chính sách mang lại hiệu quả.”

Quan hệ ở cấp nhân viên kém hòa thuận hơn. Nỗ lực thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ cũng chưa đạt kỳ vọng, khi chỉ một trong năm mục tiêu được hoàn thành năm ngoái.

Trong khi đó, việc Lagarde, cựu bộ trưởng Tài chính Pháp, tham gia các vấn đề chính trị mang lại kết quả trái chiều. Thành tựu lớn nhất là đối đầu với bộ máy vận động hành lang tại Brussels để thúc đẩy đồng euro số, bảo vệ thành công lập luận rằng đây là trụ cột thiết yếu của chủ quyền.

Việc bà sẵn sàng bàn luận chính trị, kể cả chỉ trích tổng thống Mỹ Donald Trump, khiến một số đồng nghiệp và giới quan sát băn khoăn. Hôm thứ Năm, Lagarde cho biết bà sẽ vui khi không còn bị ràng buộc bởi “nghĩa vụ trung lập” của cương vị hiện tại.

Tương tự, dù đưa được biến đổi khí hậu trở thành một phần trong hoạt động phân tích và giám sát ngân hàng của ECB, bà phải thu hẹp tham vọng ban đầu về việc sử dụng mạnh tay hơn các công cụ tiền tệ, trong đó có mua trái phiếu và cho vay theo hướng ưu tiên hoạt động xanh.

Cách ra đi có thể là điểm phủ bóng lên di sản của Lagarde. Quá trình chia tay kéo dài sau nhiều tháng đồn đoán khiến một số đồng nghiệp nhận xét riêng rằng điều này tạo hình ảnh không tốt.

Câu chuyện bắt đầu từ tháng 5 năm ngoái, khi xuất hiện thông tin Lagarde cân nhắc tiếp quản diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Bà gạt đi đồn đoán đó, nhưng sau này tiết lộ với Bloomberg Television rằng ban đầu bà nghĩ nhiệm kỳ Chủ tịch ECB chỉ kéo dài năm năm.

“Lagarde có lẽ sẽ được nhớ đến vì những tình tiết quanh quyết định từ chức sớm,” cựu quan chức ECB Ignazio Angeloni nhận định. Tuy nhiên, ông lưu ý: “Chưa rõ sau này người ta sẽ nhìn nhận việc đó ra sao và coi nó quan trọng đến mức nào khi đánh giá toàn bộ nhiệm kỳ của bà.”

Khi ngày rời nhiệm sở đã được ấn định, người kế nhiệm Lagarde nhiều khả năng là một trong hai nhân vật: De Cos, hiện đứng đầu ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), và Knot, cựu thống đốc Ngân hàng Trung ương Hà Lan.

Bất kỳ ai được chọn cũng phải đối mặt với lạm phát và nguy cơ khủng hoảng trái phiếu tại Pháp, trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống bắt đầu vào tháng 4 càng làm tình hình phức tạp. Tây Ban Nha bỏ phiếu vào tháng 11, còn Italy cũng tổ chức bầu cử toàn quốc năm tới.

Khi các ứng viên dân túy đưa ra những chính sách có thể thử thách khuôn khổ hoạt động và quyết tâm của ECB, cơ quan này có thể không còn một chính khách đứng đầu, nhưng khó tránh khỏi tác động của chính trị.

Với Lagarde, khả năng bà tham gia sâu hơn vào các cuộc tranh luận về những vấn đề của nước Pháp ngày càng rõ. Tuy nhiên, chưa biết bà sẽ làm điều đó trên cương vị lãnh đạo WEF hay trực tiếp tham gia vận động chính trị tại quê nhà.

“Christine hiểu rằng tình hình ở Pháp sắp trở nên tồi tệ,” cựu bộ trưởng Tài chính Bruno Le Maire, người hiểu rõ bà, nhận định. “Bà có kỹ năng và chuyên môn để tham gia, đóng một vai trò trong những tuần và tháng tới.”