Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc hủy kế hoạch triển khai tên lửa tầm xa tới Đức đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc tại châu Âu về khoảng trống năng lực quân sự trước Nga.

Kế hoạch được khởi động dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden trước đó dự kiến triển khai một tiểu đoàn trang bị tên lửa hành trình BGM-109 Tomahawk cùng hệ thống vũ khí siêu thanh Dark Eagle tại Đức.

Mục tiêu của chương trình là cung cấp cho châu Âu năng lực “Tấn công Chính xác Tầm sâu” (Deep Precision Strike - DPS), cho phép đánh trúng các mục tiêu quân sự chiến lược nằm sâu trong lãnh thổ Nga hoặc các đối thủ khác ở khoảng cách từ 1.000-3.000 km.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ hủy kế hoạch sẽ “rất đáng tiếc và gây bất lợi” cho cả Đức lẫn châu Âu, đồng thời cảnh báo khoảng cách năng lực quân sự giữa châu Âu và Nga có nguy cơ tiếp tục nới rộng.

Theo giới chuyên gia quân sự, DPS được xem là một trong những năng lực răn đe quan trọng nhất hiện nay vì có thể tấn công chính xác các mục tiêu chiến lược như căn cứ không quân, hầm chứa tên lửa, trung tâm chỉ huy hoặc cơ sở hạ tầng quân sự trọng yếu.

Khả năng này đặc biệt quan trọng trong ba tình huống: Răn đe đối phương trước nguy cơ tấn công, đáp trả các hành động quân sự mà không cần leo thang lên chiến tranh toàn diện hoặc hạt nhân, và phá hủy các mục tiêu nằm sâu sau chiến tuyến trong trường hợp xung đột xảy ra.

Trong nhiều thập kỷ sau Chiến tranh Lạnh, châu Âu gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ về năng lực tên lửa tầm xa. Một phần nguyên nhân đến từ Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty giữa Mỹ và Liên Xô, vốn cấm phát triển các loại tên lửa có tầm bắn từ 500-5.500 km.

Khi hiệp ước này sụp đổ vào năm 2019, mối đe dọa từ Nga gia tăng nhanh chóng nhưng châu Âu vẫn chưa kịp tái xây dựng năng lực DPS riêng.

Hiện Nga sở hữu nhiều loại tên lửa hành trình và đạn đạo tầm xa có thể vươn tới hầu hết các thành phố lớn của châu Âu từ lãnh thổ Nga, bao gồm Kh-47M2 Kinzhal và tên lửa 9M729.

Các mục tiêu như Warsaw, Berlin hay Munich đều nằm trong tầm bắn của kho tên lửa Nga. Trong khi đó, châu Âu hiện thiếu khả năng đáp trả tương xứng đối với các mục tiêu chiến lược của Nga như căn cứ hải quân Murmansk, Novorossiysk hoặc các cơ sở quân sự gần Moscow.

Trước áp lực đó, năm 2024, Đức, Pháp, Ba Lan và Ý đã khởi động chương trình Elsa nhằm phát triển các loại tên lửa tầm xa do châu Âu tự sản xuất. Sau đó, Anh và Thụy Điển cũng tham gia sáng kiến này.

Chương trình Elsa đặt mục tiêu phát triển các hệ thống tên lửa có tầm bắn trên 2.000 km nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ và củng cố năng lực răn đe chiến lược của châu Âu.

Tuy nhiên, phần lớn dự án vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu ban đầu và khó có thể đưa vào vận hành trước thập niên 2030. Điều này đồng nghĩa châu Âu có thể phải đối mặt khoảng trống năng lực kéo dài nhiều năm nếu Washington tiếp tục thu hẹp cam kết quân sự tại lục địa này.

Trong lúc đó, nhiều nước NATO đang tìm kiếm các giải pháp tạm thời như tăng cường năng lực không quân, mua thêm tên lửa hành trình hoặc mở rộng hợp tác quốc phòng nội khối.

Tên lửa Tomahawk — một trong những vũ khí trung tâm của kế hoạch Mỹ trước đây — đã phục vụ quân đội Mỹ từ năm 1983 và nổi tiếng nhờ khả năng tấn công chính xác tầm xa. Hệ thống sử dụng đầu đạn nặng khoảng 1.000 pound, kết hợp động cơ turbofan với tên lửa đẩy nhiên liệu rắn và dẫn đường bằng GPS, quán tính cùng công nghệ đối chiếu địa hình Tercom.

Giới phân tích cho rằng quyết định của ông Trump không chỉ là vấn đề kỹ thuật quân sự mà còn phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy chiến lược của Mỹ đối với châu Âu, buộc các đồng minh NATO phải chuẩn bị cho khả năng tự đảm bảo an ninh nhiều hơn trong tương lai.