Tài sản của những ông trùm giàu nhất Indonesia đã bốc hơi gần 22 tỉ USD sau khi MSCI đặt ra những câu hỏi mang tính nền tảng về việc liệu giá cổ phiếu có đang phản ánh đúng giá trị thực của các doanh nghiệp trong nước hay không.

Người chịu thiệt hại nặng nhất là Prajogo Pangestu, người giàu có nhất Indonesia. Khối tài sản của ông đã giảm khoảng 9 tỉ USD sau khi cổ phiếu các công ty năng lượng và khai khoáng do ông sở hữu lao dốc. Theo Chỉ số Tỉ phú Bloomberg, khối tài sản của Prajogo hiện còn khoảng 31 tỉ USD. Tính từ đầu năm đến nay, tài sản của ông đã sụt giảm tổng cộng gần 15 tỉ USD.

Đợt bán tháo này xuất phát từ một báo cáo của MSCI, trong đó đặt nghi vấn về các quy định công bố thông tin cổ đông tại Indonesia. Theo MSCI, nhà đầu tư cho rằng những quy định này tạo ra cấu trúc sở hữu thiếu minh bạch và có thể mở đường cho các hoạt động giao dịch không phù hợp. Tuyên bố của nhà cung cấp chỉ số có trụ sở tại New York đã làm sống lại những lo ngại kéo dài nhiều năm về tình trạng cổ phần tập trung. Chính cấu trúc này là nền tảng đã tạo nên nhiều khối tài sản khổng lồ tại Indonesia và các thị trường châu Á khác.

MSCI cho biết sẽ tạm dừng một số thay đổi dự kiến đối với các chỉ số và cảnh báo rằng những hệ quả nghiêm trọng hơn có thể xảy ra nếu vấn đề không được xử lý trước tháng 5. Chỉ số Jakarta Composite đã giảm hơn 7% trong phiên giao dịch ngày thứ Tư và có lúc lao dốc tới 10% trong ngày thứ Năm.

“Quyết định ‘đóng băng’ của MSCI là một phát súng cảnh báo,” ông Tareck Horchani, trưởng bộ phận giao dịch prime brokerage tại Maybank Securities ở Singapore, nhận định. “Nếu các cơ quan quản lý Indonesia cho thấy có tiến triển, căng thẳng sẽ nhanh chóng hạ nhiệt. Còn nếu không, mức bù rủi ro sẽ vẫn rất cao.”

Prajogo hiện nắm giữ 71% cổ phần của công ty năng lượng Barito Pacific và 84% Petrindo Jaya Kreasi, doanh nghiệp khai thác than và vàng. Cổ phiếu của cả hai công ty này đều giảm hơn 12% trong phiên thứ Tư.

“Chúng tôi đang xem xét tuyên bố mới nhất của MSCI theo quy trình thông thường và sẽ tiếp tục trao đổi một cách xây dựng với tất cả các bên liên quan,” bà Nancy Tabardel, giám đốc điều hành văn phòng quản lý tài sản gia đình của Pangestu, cho biết trong một email.

Một tỉ phú khác là Haryanto Tjiptodihardjo đã mất gần 3 tỉ USD chỉ trong hai ngày, sau khi cổ phiếu công ty nhựa Impack Pratama Industri giảm tổng cộng 15%. Ông hiện kiểm soát 85% cổ phần của doanh nghiệp này. Nhiều tỉ phú khác tại Indonesia, từ ông trùm ngân hàng Michael Hartono cho đến “vua than” Low Tuck Kwong, cũng ghi nhận mức sụt giảm đáng kể.

Các tỉ phú Indonesia trong danh sách 500 người giàu nhất của Bloomberg nắm giữ tỉ lệ cổ phần tại doanh nghiệp dao động từ vài phần trăm cho tới 92,5% tổng số cổ phiếu lưu hành. Theo quy định, các công ty niêm yết tại Indonesia chỉ cần đảm bảo tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu 7,5%.

Trong nhiều năm qua, giới đầu tư đã liên tục kêu gọi Indonesia, thị trường chứng khoán lớn nhất Đông Nam Á, siết chặt các quy định về công bố thông tin. Phần lớn doanh nghiệp niêm yết tại nước này do một hoặc một vài cá nhân, tổ chức kiểm soát, trong khi chỉ có một tỉ lệ nhỏ cổ phiếu được tự do giao dịch. Điều này có thể dẫn tới những biến động giá mạnh và khó lý giải, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thao túng thị trường.

MSCI không nêu đích danh bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào, nhưng cho biết họ sẽ cân nhắc các biện pháp bổ sung. Trong đó có khả năng giảm tỉ trọng của toàn bộ cổ phiếu Indonesia trong chỉ số thị trường mới nổi nếu nước này không đạt được tiến triển đủ đáng kể trước tháng 5.

Bà Tabardel từ chối bình luận về giá trị tài sản của ông Pangestu, nhưng cho biết tỉ lệ sở hữu của ông tại các công ty hầu như không thay đổi gì trong nhiều năm qua. Theo bà, tập đoàn Barito đã và đang đầu tư mạnh mẽ, qua đó thúc đẩy tăng trưởng doanh thu và đóng góp cho nền kinh tế của Indonesia.

Không chỉ ở Indonesia, những cổ phiếu giao dịch kém thanh khoản cũng từng giúp thổi phồng tài sản của nhiều tỉ phú khác tại châu Á.

Năm ngoái, khối tài sản của tỉ phú Philippines Manuel Villar phình to lên hơn 22 tỉ USD. Khi đó, cổ phiếu Villar Land, một doanh nghiệp bất động sản tại Manila với lượng cổ phiếu lưu hành tự do hạn chế, đã tăng vọt lên mức định giá hơn 1.000 lần lợi nhuận. Tuy nhiên, đà tăng này nhanh chóng đảo chiều khi cơ quan quản lý vào cuộc giám sát.

— Với sự hỗ trợ của Catherine Ngai, Prima Wirayani, Eduard Gismatullin, và Cecile Vannucci