Những lo ngại về triển vọng kinh tế của Trung Quốc và chiến dịch giảm bất bình đẳng của Chủ tịch Tập Cận Bình đã thúc đẩy nhiều gia đình giàu có tìm kiếm một chỗ đứng tài chính ở nước ngoài. Theo ước tính từ Viện Tài chính Quốc tế (IIF), các hộ gia đình, tổ chức và công ty đã chuyển một lượng tiền kỷ lục, khoảng 807 tỉ USD, ra khỏi quốc gia này vào năm ngoái.

Tuy nhiên, nhu cầu đối với các tài sản ở nước ngoài — cũng như sự tích lũy nhanh chóng của của cải tư nhân — đã thúc đẩy một ngành công nghiệp ngầm khổng lồ chuyên phục vụ cho việc lách các biện pháp kiểm soát vốn. Dù quy mô thực sự của dòng vốn tháo chạy bất hợp pháp là không thể định lượng, nhưng các hồ sơ tòa án, công bố thông tin của cơ quan quản lý và các cuộc phỏng vấn với những người tham gia trong ngành đều chỉ ra các mạng lưới chân rết đang dịch chuyển hàng tỉ đô la ra nước ngoài mỗi năm.

Điều này đã thu hút sự giám sát ngày càng tăng từ các cơ quan chức năng. Cuộc đàn áp mới nhất của Trung Quốc đối với các nhà môi giới nước ngoài bị cáo buộc giúp đỡ khách hàng đại lục giao dịch hải ngoại là dấu hiệu mới nhất cho thấy các cơ quan quản lý đang tăng cường nỗ lực giám sát dòng vốn xuyên biên giới và đảm bảo tuân thủ thuế đối với các dòng tiền này.

Dưới đây là một số phương thức phổ biến nhất mà người dân đại lục sử dụng để lách các quy định nghiêm ngặt của chính phủ nhằm chuyển tiền ra khỏi Trung Quốc.

Buôn lậu tiền mặt qua biên giới

Về mặt lịch sử, một trong những cách đơn giản nhất để trốn tránh các biện pháp kiểm soát vốn của Trung Quốc là mang tiền mặt vật lý qua biên giới. Tiền thường được giấu trong vali, phương tiện giao thông và trên các con tàu thường di chuyển đến Hong Kong hoặc Macau.

Việc thực thi pháp luật chặt chẽ hơn đã khiến phương thức này trở nên rủi ro hơn và kém hiệu quả hơn so với các thủ đoạn khác, mặc dù nó vẫn xảy ra. Vào năm 2024, các cơ quan chức năng Hong Kong đã bắt giữ một phụ nữ 62 tuổi tại cửa khẩu Lạc Mã Châu (Lok Ma Chau) sau khi họ phát hiện khoảng 330.000 HKD (tương đương 42.000 USD) tiền giấy không khai báo được giấu bên trong một chiếc áo khoác may riêng.

Gom hạn ngạch (Smurfing)

"Smurfing" bao gồm việc tuyển dụng những người ở đại lục chưa sử dụng hết hạn ngạch ngoại hối hàng năm trị giá 50.000 USD của họ. Bằng cách gộp hạn ngạch của hàng chục cá nhân, các nhà môi giới có thể tập hợp các khoản tiền lớn và chuyển chúng ra nước ngoài thông qua một loạt các giao dịch có vẻ hợp pháp.

Các cuộc điều tra của chính phủ cho thấy phương thức này có thể vận hành trên một quy mô rất lớn. Trong một vụ việc được truyền thông nhà nước đưa tin, một người đàn ông đã tuyển dụng 102 cá nhân để giúp chuyển khoảng 6,8 triệu CAD (tương đương 5 triệu USD) ra nước ngoài vào năm 2020.

Chuyển tiền đối ứng hoặc hệ thống ngân hàng ngầm

Một trong những cách phổ biến nhất để chuyển tiền ra khỏi Trung Quốc là thông qua các ngân hàng ngầm, vốn vận hành một hệ thống chuyển tiền phi chính thức được biết đến ở nhiều nơi trên thế giới với tên gọi hawala.

Thông thường, một khách hàng ở đại lục sẽ chuyển tiền cho một bên trung gian tại địa phương. Thay vì dịch chuyển vật lý số tiền đó qua biên giới, các thành viên trong mạng lưới của bên trung gian sẽ thu xếp một khoản tiền tương đương để thanh toán vào một tài khoản do khách hàng kiểm soát ở bên ngoài Trung Quốc đại lục. Hệ thống này phụ thuộc phần lớn vào sự tin tưởng giữa những người tham gia và các chủ ngân hàng ngầm phối hợp giao dịch.

Theo Cơ quan Tội phạm Quốc gia Vương quốc Anh (NCA), các mạng lưới ngân hàng ngầm của Trung Quốc thường tất toán các giao dịch bằng cách sử dụng các nguồn tiền được tạo ra từ các hoạt động tội phạm như buôn lậu ma túy, buôn lậu thuốc lá, nhập cư bất hợp pháp và buôn người. Ví dụ, một băng nhóm hoạt động ở cả Trung Quốc và Vương quốc Anh có thể ứng trước tiền cho một người nhận ở London và sau đó sẽ được các chủ ngân hàng ngầm ở Thượng Hải hoàn trả.

Các cuộc điều tra được cơ quan chức năng công bố cho thấy những mạng lưới này hoạt động trên một quy mô khổng lồ. Trong một vụ việc tại tỉnh Cam Túc phía tây Trung Quốc, các cơ quan chức năng đã triệt phá một hoạt động ngân hàng ngầm với số tài sản lên tới 75,6 tỉ Nhân dân tệ (tương đương 11,2 tỉ USD), theo một báo cáo của truyền thông nhà nước vào năm 2021 dẫn nguồn từ Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc.

Khai khống hoặc làm giả hóa đơn

Một phương thức phổ biến khác liên quan đến việc các doanh nghiệp thao túng các hợp đồng nhập khẩu yêu cầu phải tất toán thanh toán ở nước ngoài. Điều này được thực hiện bằng cách thổi phồng giá trị của hàng hóa nhập khẩu, với việc nhà cung cấp nước ngoài đồng ý chuyển số tiền thừa vào một tài khoản hải ngoại riêng biệt. Đôi khi, bản thân các giao dịch thương mại này hoàn toàn là giả mạo.

Trong một vụ việc tại thành phố Ôn Châu phía đông, một công ty đã ngụy tạo các giao dịch thương mại và tuyên bố sai sự thật rằng họ đã trả 9 triệu USD cho các hoạt động nhập khẩu. Một công ty khác ở Thâm Quyến đã sử dụng các giao dịch giả mạo để chuyển gần 18 triệu USD ra nước ngoài, theo các công bố từ Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc.

Thường có những dấu hiệu nhận biết cho thấy một giao dịch có thể không có thật. Hàng hóa có giá trị cao như kim cương, ngọc lục bảo và các mặt hàng điện tử là những mánh khóe phổ biến cho các giao dịch ngụy tạo. Các dấu hiệu cảnh báo khác bao gồm số lượng thanh toán lớn bất thường cho cùng một nhà cung cấp từ các tài khoản không liên quan.

Sơ hở từ cơ chế hoàn tiền

Đây là hình thức mà một cá nhân hoặc một doanh nghiệp ở Trung Quốc sử dụng thẻ ngân hàng đại lục để mua các mặt hàng đắt tiền từ một thương nhân nước ngoài. Giao dịch này sau đó sẽ bị hủy, hoàn tiền hoặc tất toán bên ngoài hệ thống ngân hàng thông thường, cho phép số tiền này ở lại nước ngoài.

Trong nhiều năm, các cửa hàng trang sức và tiệm cầm đồ ở Macau đã cung cấp một kênh phổ biến để chuyển tiền ra khỏi Trung Quốc đại lục. Du khách trong các chuyến đi đánh bạc sẽ sử dụng thẻ ngân hàng để mua các mặt hàng đắt tiền như đồng hồ hoặc trang sức, sau đó nhanh chóng bán lại chúng hoặc đổi chúng lấy tiền mặt. Các sòng bạc của Macau cũng đóng vai trò như một con đường để rút tiền mặt ra ngoài. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng đã triệt phá việc sử dụng các thiết bị thanh toán cầm tay bên trong các khu nghỉ dưỡng sòng bạc vào năm 2014 trước những lo ngại rằng hàng chục tỉ Nhân dân tệ tiền bất hợp pháp đang được tuồn ra khỏi đại lục.

Tiền mã hóa

Tiền mã hóa là một cách khác để cư dân Trung Quốc có thể chuyển tiền ra nước ngoài, bất chấp một loạt các cuộc đàn áp từ cơ quan quản lý. Trung Quốc đã cấm các sàn giao dịch tiền mã hóa trong nước vào năm 2017, nhưng người dùng vẫn tiếp tục lách các hạn chế thông qua một mạng lưới các nhà môi giới phi chính thức để đổi Nhân dân tệ lấy tài sản kỹ thuật số. Các cơ quan chức năng đã tăng cường nỗ lực vào năm 2021, tuyên bố rằng họ sẽ tận diệt hoạt động khai thác tài sản kỹ thuật số và vào năm 2022 đã hình sự hóa việc sử dụng tiền mã hóa cho các hoạt động huy động vốn.

Không có ước tính đáng tin cậy nào về lượng tiền mã hóa đang rời khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, công ty phân tích blockchain Chainalysis ước tính rằng các mạng lưới rửa tiền bằng tiếng Trung đã xử lý khoảng 16,1 tỉ USD giao dịch tiền mã hóa bất hợp pháp vào năm 2025, làm nổi bật vai trò mà tài sản kỹ thuật số có thể đảm nhận trong việc dịch chuyển các nguồn vốn ra khỏi Trung Quốc.