Các doanh nghiệp từ Thung lũng Silicon đến châu Âu đang ngày càng sử dụng nhiều hơn các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) được phát triển tại Trung Quốc, trong bối cảnh chi phí vận hành AI tăng nhanh và các công ty muốn giảm sự phụ thuộc vào một số phòng thí nghiệm hàng đầu của Mỹ.

Sự dịch chuyển này ban đầu chủ yếu được thúc đẩy bởi bài toán kinh tế. Khi các doanh nghiệp đưa AI vào ngày càng nhiều quy trình, từ viết mã, chăm sóc khách hàng đến xử lý dữ liệu và tự động hóa tác vụ, hóa đơn sử dụng các mô hình tiên tiến cũng tăng theo. Với nhiều tác vụ không đòi hỏi năng lực suy luận cao nhất, các mô hình giá rẻ hơn đang trở thành lựa chọn khó bỏ qua.

Tuy nhiên, tại châu Âu, yếu tố chi phí chỉ là một phần của câu chuyện. Những biến động trong quan hệ Mỹ - Trung, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và khả năng doanh nghiệp bị hạn chế quyền tiếp cận công nghệ nước ngoài đã khiến “sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất” trở thành rủi ro chiến lược.

Theo dữ liệu từ OpenRouter, một nền tảng theo dõi mức độ sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn, các mô hình AI Trung Quốc đã nhanh chóng gia tăng thị phần sử dụng trong năm nay. Những cái tên như DeepSeek và Z.ai đang thu hút lượng truy cập lớn, trong khi nhu cầu đối với một số mô hình Mỹ tăng chậm hơn.

Dữ liệu cho thấy mức sử dụng hàng tuần của nhóm mô hình Trung Quốc đã tăng mạnh trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7, vượt xa các đối thủ Mỹ trong nhóm các mô hình được sử dụng nhiều nhất trên nền tảng. Dù đây không phải là toàn bộ thị trường AI, xu hướng này được xem là chỉ dấu cho thấy cán cân nhu cầu đang thay đổi.

Động lực rõ ràng nhất nằm ở chi phí rẻ hơn.

Các mô hình AI hàng đầu của Mỹ vẫn giữ lợi thế về năng lực trong nhiều tác vụ phức tạp, nhưng chi phí sử dụng chúng có thể cao hơn đáng kể so với các lựa chọn đến từ Trung Quốc. Trong một số trường hợp, mức chênh lệch có thể lên tới hàng chục lần, đặc biệt khi so sánh các mô hình mã nguồn mở hoặc có thể tự triển khai với các mô hình độc quyền.

Một số doanh nghiệp cho biết họ không còn cần sử dụng mô hình mạnh nhất cho mọi công việc. Thay vào đó, họ phân loại các tác vụ theo mức độ phức tạp. Những công việc đơn giản hơn có thể được giao cho các mô hình rẻ hơn, trong khi những nhiệm vụ đòi hỏi khả năng suy luận cao vẫn sử dụng các mô hình hàng đầu của Mỹ.

Một đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực AI cho biết các công ty đang dần thay đổi cách nhìn về việc lựa chọn mô hình. Thay vì mặc định sử dụng mô hình “tốt nhất”, họ quan tâm nhiều hơn đến sự cân bằng giữa tốc độ, chi phí, độ chính xác và khả năng kiểm soát dữ liệu.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh các nhà cung cấp AI lớn cũng điều chỉnh mô hình kinh doanh. Một số dịch vụ doanh nghiệp chuyển từ mức phí cố định sang tính phí theo mức độ sử dụng hoặc theo khối lượng xử lý. Với những công ty có hàng triệu hoặc hàng tỷ lượt truy vấn, chi phí có thể nhanh chóng tăng lên.

Điều đó khiến việc phân bổ tác vụ giữa nhiều mô hình trở thành một chiến lược tài chính, thay vì chỉ là quyết định kỹ thuật.

Một số doanh nghiệp công nghệ Mỹ đã bắt đầu sử dụng mô hình Trung Quốc cho các công việc có mức độ phức tạp thấp hơn, trong khi giữ lại các mô hình tiên tiến của Mỹ cho những nhiệm vụ đòi hỏi năng lực cao nhất. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí mà không buộc doanh nghiệp phải từ bỏ hoàn toàn các công cụ mạnh nhất.

Một startup công nghệ tại San Francisco thậm chí đã chuyển một phần đáng kể hoạt động từ các mô hình của Mỹ sang một mô hình do DeepSeek phát triển. Doanh nghiệp cho biết sự thay đổi giúp tiết kiệm đáng kể chi phí và cải thiện hiệu suất trong nhiều tình huống sử dụng cốt lõi.

Chi phí thấp sẽ khó tạo ra sự dịch chuyển lớn nếu năng lực mô hình không đủ tốt. Nhưng đây cũng là điểm mà các nhà phát triển AI Trung Quốc đang nhanh chóng cải thiện.

Trong thời gian gần đây, các mô hình Trung Quốc đạt tiến bộ đáng kể ở những tác vụ như lập trình, xử lý văn bản dài và suy luận. Việc một số mô hình mới được giới công nghệ tại Thung lũng Silicon đánh giá cao cho thấy khoảng cách giữa các sản phẩm hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp.

Các chuyên gia trong ngành nhận định các mô hình Trung Quốc hiện đã đủ năng lực để xử lý nhiều khối lượng công việc doanh nghiệp thường xuyên sử dụng. Trong những trường hợp này, việc trả mức phí cao hơn cho một mô hình độc quyền không còn luôn mang lại lợi ích tương xứng.

Các doanh nghiệp vì vậy có thêm động lực để phân tán khối lượng công việc. Một phần có thể được xử lý bởi các mô hình Mỹ, một phần bởi các mô hình Trung Quốc, trong khi những tác vụ đặc thù có thể được giao cho các mô hình khác.

Sự thay đổi này cũng được hỗ trợ bởi sự phát triển của mô hình mã nguồn mở. Nhiều mô hình Trung Quốc công khai các thông số kỹ thuật hoặc cho phép doanh nghiệp tải về và triển khai trên hạ tầng riêng.

Đối với doanh nghiệp, điều này tạo ra một khác biệt quan trọng. Thay vì gửi dữ liệu đến hệ thống do nhà phát triển mô hình vận hành, công ty có thể chạy mô hình trên máy chủ riêng hoặc thông qua một nhà cung cấp đám mây được phê duyệt.

Khả năng này đặc biệt hấp dẫn với những ngành có yêu cầu cao về bảo mật, quyền riêng tư và tuân thủ quy định.

Nhóm doanh nghiệp cung cấp hạ tầng AI cho biết các mô hình mã nguồn mở hàng đầu có thể rẻ hơn từ nhiều lần đến hàng chục lần so với các mô hình độc quyền có năng lực tương đương. Đồng thời, doanh nghiệp có thể tinh chỉnh mô hình dựa trên dữ liệu và nhu cầu riêng.

Tại châu Âu, cuộc tranh luận đang đi xa hơn vấn đề giá.

Các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến khả năng duy trì quyền truy cập vào công nghệ trong trường hợp quan hệ giữa các cường quốc xấu đi. Những động thái kiểm soát xuất khẩu công nghệ AI của Mỹ đã làm dấy lên câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu một doanh nghiệp đang phụ thuộc vào một mô hình nước ngoài đột nhiên mất quyền truy cập?

Ngay cả khi một số biện pháp sau đó được điều chỉnh hoặc bãi bỏ, tác động lên nhận thức của thị trường vẫn còn.

Một chuyên gia tư vấn AI tại Anh cho rằng các sự kiện như vậy đã khiến doanh nghiệp nhận ra rủi ro của việc phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp. Quyền truy cập có thể được khôi phục, nhưng niềm tin rằng quyền truy cập đó luôn được đảm bảo đã bị ảnh hưởng.

Đối với nhiều công ty châu Âu, các mô hình có thể tự lưu trữ đang trở thành một phương án dự phòng quan trọng. Một số nhà đầu tư công nghệ cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải thay thế hoàn toàn các mô hình Mỹ, nhưng cần có một lựa chọn khác nếu điều kiện địa chính trị thay đổi.

Một startup quản lý nhân sự tại Đức cho biết doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển một số tác vụ từ các mô hình Mỹ sang các mô hình do các công ty Trung Quốc phát triển. Công ty vẫn sử dụng các mô hình tiên tiến nhất cho những công việc đòi hỏi năng lực cao, nhưng đồng thời xây dựng phương án thay thế để giảm sự phụ thuộc.

Đây là một cách tiếp cận ngày càng phổ biến trong ngành công nghệ: không lựa chọn một mô hình duy nhất, mà xây dựng một danh mục mô hình.

Các công ty lớn cũng đang theo hướng này.

Một tập đoàn công nghiệp châu Âu cho biết họ sử dụng nhiều loại mô hình AI, bao gồm sản phẩm từ các phòng thí nghiệm Mỹ, các nhà phát triển Trung Quốc và các công ty châu Âu. Mục tiêu là duy trì sự linh hoạt trong việc lựa chọn công cụ phù hợp với từng nhu cầu.

Một nền tảng thương mại điện tử và một công ty công nghệ du lịch cũng cho biết đã sử dụng một số mô hình có nguồn gốc từ Trung Quốc trong phạm vi giới hạn. Các doanh nghiệp này nhấn mạnh rằng dữ liệu và hoạt động được bảo vệ thông qua các nhà cung cấp hạ tầng đám mây đã được phê duyệt.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa mô hình độc quyền và mô hình có thể tự triển khai. Với các dịch vụ độc quyền, doanh nghiệp thường phải truy cập thông qua hệ thống của nhà phát triển hoặc nền tảng trung gian. Trong khi đó, mô hình có thể tải xuống và vận hành riêng cho phép công ty kiểm soát nhiều hơn cách dữ liệu được xử lý.

Từ góc nhìn của các nhà quản trị công nghệ, khả năng kiểm soát này ngày càng có giá trị. Doanh nghiệp không chỉ muốn AI thông minh hơn, mà còn muốn biết dữ liệu đang ở đâu, ai có thể truy cập và liệu hệ thống có thể tiếp tục hoạt động nếu một nhà cung cấp thay đổi chính sách hay không.

Một lãnh đạo doanh nghiệp AI tại Bắc Mỹ nhận định khái niệm “AI có chủ quyền” đang trở nên quan trọng hơn đối với các công ty. Việc một doanh nghiệp bị mất quyền truy cập vào một mô hình cho thấy rủi ro của việc giao toàn bộ khối lượng công việc cho một thực thể duy nhất.

Sự trỗi dậy của các mô hình Trung Quốc không đồng nghĩa với việc các mô hình Mỹ sẽ mất vị thế. Những phòng thí nghiệm hàng đầu của Mỹ vẫn có lợi thế lớn về nghiên cứu, hạ tầng tính toán và khả năng phát triển các mô hình tiên tiến.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh đang chuyển sang một mặt trận khác.

Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm mô hình nào mạnh nhất, thì nay họ đặt ra nhiều câu hỏi hơn: mô hình nào rẻ nhất cho một tác vụ cụ thể, mô hình nào có thể chạy trên hạ tầng riêng, mô hình nào giúp giảm rủi ro phụ thuộc và mô hình nào có thể thay thế nhanh nếu điều kiện thay đổi?

Một số chuyên gia đầu tư công nghệ nhận định nhận thức của doanh nghiệp châu Âu đã thay đổi đáng kể. Trong quá khứ, rủi ro địa chính trị trong lĩnh vực AI thường được nhìn chủ yếu qua lăng kính phụ thuộc vào Trung Quốc. Hiện nay, sự phụ thuộc vào Mỹ cũng bắt đầu được xem xét nghiêm túc hơn.

Kết quả là các doanh nghiệp đang xây dựng chiến lược AI đa nguồn. Họ có thể tiếp tục sử dụng những mô hình mạnh nhất của Mỹ, nhưng đồng thời triển khai các mô hình Trung Quốc hoặc châu Âu cho những nhiệm vụ phù hợp.

Với các nhà cung cấp mô hình AI, điều này có nghĩa cuộc chiến giành khách hàng doanh nghiệp sẽ không chỉ xoay quanh năng lực. Giá, khả năng tự triển khai, quyền kiểm soát dữ liệu và độ ổn định của quyền truy cập cũng sẽ trở thành những yếu tố quyết định.

Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp có thể sẽ không còn đặt cược toàn bộ vào một mô hình duy nhất. Thay vào đó, họ sẽ sử dụng nhiều hệ thống cùng lúc, lựa chọn công cụ theo từng tác vụ và duy trì phương án dự phòng cho những thay đổi bất ngờ về công nghệ hoặc địa chính trị.

Với các nhà phát triển AI Trung Quốc, đây là cơ hội mở rộng thị trường vượt ra ngoài biên giới. Với các công ty Mỹ, đó là dấu hiệu cho thấy lợi thế công nghệ không còn tự động đồng nghĩa với quyền kiểm soát thị trường.

Và với doanh nghiệp, cuộc cạnh tranh AI đang tạo ra một lựa chọn mới: thay vì chỉ hỏi mô hình nào thông minh nhất, họ ngày càng phải cân nhắc mô hình nào giúp họ vận hành rẻ hơn, linh hoạt hơn và ít phụ thuộc hơn.