Tại một khu công nghiệp ở ngoại ô Bắc Kinh, một cánh tay robot hình người nhặt một túi khoai tây chiên Lay’s và đặt nó ngay ngắn vào hàng đồ ăn vặt trên kệ. Gần đó, một công nhân tự quay phim mình lấy đệm khỏi ghế sofa và gấp ga trải giường, ghi lại những video sẽ được dùng để phát triển bộ não cho robot.

Trung Quốc đang triển khai nhiều robot hình người hơn bao giờ hết, đưa hàng ngàn robot đến các trung tâm logistics, nhà máy pin và các địa điểm công nghiệp khác với tốc độ nhanh hơn Mỹ. Được thúc đẩy nhờ sự hỗ trợ từ chính phủ và một làn sóng đầu tư, các công ty khởi nghiệp đang đưa những cỗ máy tiên tiến nhất của họ ra thế giới thực nhằm thu thập một lượng lớn dữ liệu có thể thúc đẩy sự phát triển của những cỗ máy thông minh hơn, giống người hơn.

Chủ tịch Tập Cận Bình đang trông cậy vào ngành công nghiệp robot để giúp đánh bại Mỹ trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Năng lực sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng vững chắc của Trung Quốc đặt nước này vào vị thế thuận lợi để gặt hái những lợi ích từ robot hình người trước đối thủ địa chính trị. Ông Tập dự kiến sẽ lần đầu tiên phát biểu tại hội nghị AI hàng đầu của đất nước trong tuần này, nơi những robot hình người mới nhất sẽ được trưng bày.

Sau khi Unitree Robotics gây chú ý với những động tác kung fu nổi tiếng của mẫu G1, ngành công nghiệp robot hình người của Trung Quốc hiện đang trải qua một sự thay đổi mang tính địa chấn từ thể xác sang trí tuệ. Các nhà đầu tư đang rót tiền vào các công ty phát triển AI cho robot, được biết đến là trí tuệ hiện thân,  và những tên tuổi lớn nhất trong ngành công nghệ Trung Quốc, từ Alibaba Group đến Xiaomi, cũng đang tham gia vào cuộc cạnh tranh với các mẫu robot của riêng mình.

Tại Mỹ, một loạt các công ty từ những gã khổng lồ như Google của Alphabet đến các startup như Physical Intelligence được OpenAI hậu thuẫn đang theo đuổi công nghệ tương tự. Nvidia vận hành mô hình AI nền tảng mã nguồn mở cho robot của riêng mình, tên là GR00T, đồng thời hậu thuẫn cho một loạt các startup đầy hứa hẹn, bao gồm Figure AI. Công ty giá trị nhất thế giới gần đây đã thiết lập quan hệ đối tác với Unitree, một sự phá vỡ hiếm hoi trong rào cản Mỹ-Trung về công nghệ có tính nhạy cảm như vậy.

Một sự khác biệt đã xuất hiện giữa các công ty Trung Quốc và Mỹ trong việc phát triển trí tuệ hiện thân. Tại Trung Quốc, các mô hình ngày càng được huấn luyện bằng dữ liệu do robot hình người tạo ra trong chính môi trường mà chúng sẽ hoạt động. Ngược lại, các công ty Mỹ đang mua dữ liệu và tìm đến các mô phỏng trong phòng thí nghiệm cũng như các công nhân ở Ấn Độ, Việt Nam và các thị trường chi phí thấp khác cho nhu cầu huấn luyện của họ. Quy mô của thị trường robot hình người, theo ước tính của Morgan Stanley lên tới 5.000 tỉ USD mỗi năm vào năm 2050.

"Cả thế giới vẫn đang ở vạch xuất phát trong lĩnh vực trí tuệ vật thể," ông Su Hao, nhà khoa học máy tính được đào tạo tại Mỹ đã trở về Trung Quốc để thành lập một viện nghiên cứu tại đại học Fudan ở Thượng Hải, cho biết. "Trung Quốc, với lợi thế về chuỗi cung ứng, có cơ hội để định hướng và xác lập mô thức."

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã dẫn đầu thế giới về robot. Nước này đã lắp đặt khoảng 300.000 robot vào năm 2024, theo ước tính mới nhất từ liên đoàn Robot học Quốc tế. Con số này vượt xa 38.000 chiếc được lắp đặt tại Mỹ vào năm ngoái, theo tổ chức này.

Hiện nay, đối mặt với dân số già hóa nhanh chóng, Bắc Kinh đang đặt hy vọng cho tăng trưởng kinh tế tương lai vào một bước đột phá trong trí tuệ hiện thân, cho phép robot hình người thay thế công nhân và giảm bớt tình trạng thiếu hụt lao động sắp xảy ra. Chính phủ đang kỳ vọng những cỗ máy này sẽ bù đắp tới 60% sự thiếu hụt dự kiến, các nhà phân tích tại Barclays Plc ước tính. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin muốn triển khai 10.000 robot đến các nhà máy vào cuối năm nay.

Các nhà đầu tư từ quỹ đầu tư mạo hiểm đến các nhà sản xuất ô tô và các quỹ được nhà nước hậu thuẫn đang hưởng ứng lời kêu gọi của Bắc Kinh, rót ít nhất 100 tỉ nhân dân tệ (14,8 tỉ USD) vào lĩnh vực này từ đầu năm đến nay, theo dữ liệu do công ty theo dõi ITjuzi có trụ sở tại Bắc Kinh tổng hợp, nhiều hơn cả 5 năm trước cộng lại. Dữ liệu cho thấy, HSG, trước đây là Sequoia China, đã đầu tư 3 tỉ nhân dân tệ vào 13 công ty khởi nghiệp trong nửa đầu năm, với sự tham gia mạnh mẽ của các công ty nhà nước trong việc định hướng đầu tư vào lĩnh vực này.

Các công ty khởi nghiệp robot của Trung Quốc đang sử dụng rất nhiều vốn để huấn luyện bộ não robot. Robotera có trụ sở tại Bắc Kinh đã triển khai robot hình người của mình đến một chục trung tâm logistics, trong khi Galbot ký một thỏa thuận với Contemporary Amperex Technology để đưa máy móc của mình đến thực hiện công việc nặng nhọc tại nhà máy của công ty. AI² Robotics đã lắp đặt robot hình người tại các nhà máy sản xuất ô tô, chất bán dẫn và điện tử tiêu dùng. Sau khi dẫn đầu về phần cứng, Unitree hiện đang tìm cách giành lợi thế trong trí tuệ hiện thân, cam kết chi gần một nửa số tiền thu được từ đợt niêm yết sắp tới trị giá 610 triệu USD để phát triển các mô hình AI.

Nhưng các công ty khởi nghiệp phát triển những mô hình này phải đối mặt với một thách thức cơ bản: họ cần tạo ra một lượng lớn dữ liệu huấn luyện. Không giống như các mô hình ngôn ngữ lớn, có một sự thiếu hụt rõ rệt về dữ liệu liên quan có sẵn có thể được sử dụng cho các bài học phức tạp như học cách cầm một quả trứng mà không làm vỡ nó hoặc bắt một ly nước trước khi nó trượt khỏi bàn. Các công ty đều đồng ý rằng họ cần hàng chục triệu giờ dữ liệu để huấn luyện mô hình của mình.

"Các công ty hàng đầu hiện đang ở mức khoảng 500.000 giờ," bà Jacqueline Du, một nhà phân tích tại Goldman Sachs ở Hong Kong, cho biết.

Để đẩy nhanh tiến độ, chính quyền địa phương Trung Quốc đã mở 64 trung tâm thu thập dữ liệu trên toàn quốc giống như trung tâm bên ngoài Bắc Kinh do X-Humanoid vận hành, với 20 trung tâm khác đang được xây dựng, theo dữ liệu do công ty nghiên cứu Interact Analysis tổng hợp. Các cơ sở này cho phép các công ty huấn luyện robot trong các môi trường mô phỏng siêu thị, dây chuyền lắp ráp, văn phòng, cửa hàng và nhà ở.

"Ở đây Mỹ không có lợi thế nào cả," ông Gan Ruyi, trưởng bộ phận thuật toán tại X Square Robot có trụ sở tại Thâm Quyến, công ty đã thu hút 6,3 tỉ nhân dân tệ đầu tư trong năm nay, mức đầu tư lớn nhất trong số các công ty robot, theo ITjuzi. "Đây là nơi Trung Quốc có lợi thế: Tổ chức nhân lực và triển khai máy móc dùng trong thu thập dữ liệu ở quy mô lớn." Quy mô đó, theo Morgan Stanley, "là yếu tố quyết định duy nhất để các công ty phát triển mô hình giành chiến thắng."

Cuộc cạnh tranh giữa các startup Mỹ và các công ty Trung Quốc đang bắt đầu nóng lên.

Các công ty Mỹ đã triển khai một số robot hình người đến các nhà máy, với việc Tesla Inc. gửi một số mẫu Optimus của mình đến các cơ sở sản xuất của chính công ty. Các startup bao gồm Figure AI, Apptronik Inc. và Agility Robotics Inc. đều đã gửi một số lượng nhỏ máy móc của họ đến các đối tác công nghiệp. Tuy nhiên, con số đó vẫn còn khiêm tốn so với nỗ lực của các công ty Trung Quốc như Agibot có trụ sở tại Thượng Hải, vốn đang nhanh chóng mở rộng quy mô triển khai tại nhà máy lên đến hàng nghìn robot.

Vào tháng 5, Figure AI có trụ sở tại Sunnyvale, California đã ăn mừng cột mốc quan trọng sau khi phát hành một buổi phát trực tiếp kéo dài 50 giờ, trong đó robot hình người của họ đã phân loại các kiện hàng tại trung tâm logistics mà không mắc lỗi nào. Các robot đã xử lý gần 60.000 kiện hàng trên một băng chuyền đang chuyển động với tốc độ gần bằng con người, CEO Brett Adcock nói với Bloomberg News.

Nhưng các nhà phát triển ở Trung Quốc không mấy ấn tượng với màn trình diễn này, cho rằng nó "quá sạch sẽ" với các điều kiện không giống với thế giới thực.

"Màn trình diễn của Figure vẫn đang ở trong phòng thí nghiệm... việc triển khai của chúng tôi là trên một dây chuyền sản xuất thực tế để giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và giải phóng người lao động," ông Ai Wen, giám đốc dự án tại Agibot, cho biết. Ông nói thêm, công ty đặt mục tiêu có hơn 1.000 robot hình người tại các nhà máy trong năm nay và hơn 10.000 vào năm 2027.

Ông Gan của X Square cho biết màn trình diễn này thực sự sẽ cản trở trí tuệ hiện thân của Figure AI trong môi trường thực tế vì mô hình sẽ học các chi tiết không liên quan như tiếng ồn. "Không có cách nào bạn có thể điều chỉnh robot của mình với cùng một nhóm kiện hàng mọi lúc trong một trung tâm logistics thực sự," ông Gan nói. "Các kiện hàng bạn gặp phải luôn luôn khác nhau."

Năm nay, X Square đã khởi động một chương trình đưa máy móc của mình đến làm việc nhà tại các gia đình thực. Trong khi các công ty khác tập trung vào việc triển khai robot hình người tại các nhà máy, công ty cho biết dữ liệu họ thu thập được bên trong các hộ gia đình rất hữu ích cho việc huấn luyện trong các môi trường phức tạp.

"Các hộ gia đình là môi trường thử nghiệm cuối cùng cho các mô hình," ông Gan nói. "Không có kịch bản hay quy trình vận hành tiêu chuẩn nào tại các gia đình thực."