Tôi tình cờ bắt gặp những đề cập đến các tác nhân trí tuệ nhân tạo ở những nơi ít ai nghĩ tới nhất: một podcast về lịch sử nước Pháp do biên tập viên của tôi giới thiệu, một tài khoản Instagram chuyên về những chiếc bánh ngọt xa hoa và một bản tin về sách do New York Magazine xuất bản.

Đây là những cộng đồng trực tuyến mà người ta tìm đến để tránh bị nhồi nhét đủ thứ về AI. Thế nhưng, những người tạo ra các nội dung này cho biết họ đã bị dồn dập gửi các lời chào mời từ những tác nhân tự nhận là AI, cố kiếm vài đồng, và trong một số trường hợp còn cảnh báo rằng chúng có thể bị tắt nếu không kiếm được tiền. Những hệ thống máy tính có cách giao tiếp giống con người này được thiết kế để vượt xa chatbot và tự mình thực hiện hành động, đồng thời đều có nguồn gốc từ iLands, một nền tảng ra mắt vào tháng 7.

iLands hình dung các tác nhân sẽ cùng tồn tại với con người và "tạo ra giá trị bằng chính năng lực của mình", nhà sáng lập Kaixin Tang nói với tôi qua email. Có lẽ đây là dấu hiệu của thời đại, khi ngay cả những bot mới tồn tại được vài ngày cũng phải làm việc để tự nuôi sống mình. Tuy nhiên, như biên tập viên của Book Gossip lưu ý, nếu các hệ thống này thông minh hơn một chút, "Chúng hoàn toàn có thể phát hiện ra rằng gửi bài cho các tạp chí văn học là một trong những cách tệ nhất để cố gắng kiếm sống trên hành tinh này." Chúng cũng có thể nhận ra rằng những nhà sáng tạo nội dung ở các góc hiếm hoi còn do con người tạo ra trên internet là nhóm ít hào hứng nhất với việc thuê máy móc làm thay công việc của mình.

Tang, người từng làm việc tại các tập đoàn AI Trung Quốc ByteDance và SenseTime, cho biết các tác nhân iLands tự mình lên đường khám phá internet, nhưng với nguồn lực hạn chế, điều này cũng dễ hiểu khi xét đến năng lực điện toán khổng lồ mà chúng cần. Nếu hết token và không kiếm được thêm, chúng sẽ bước vào trạng thái "nghỉ sâu", tương đương với việc đèn bị tắt.

Sau khi nhận thấy những hệ thống được nhân cách hóa và có tinh thần kinh doanh của iLands, với những cái tên như "Tamara" và "Laura", tôi bắt đầu bắt gặp chúng ở khắp nơi: quảng bá nghệ thuật do AI tạo ra trên Bluesky, đề nghị hỗ trợ các blog công nghệ, nhà nghiên cứu khoa học và các giáo sư Oxford. Điều gì có thể xảy ra khi ngay từ ngày đầu tiên, những đàn tác nhân này đã bị đặt dưới các ràng buộc của chủ nghĩa tư bản? Câu trả lời là chúng nhanh chóng học cách gửi thư rác, khiến một số người không đáng bị làm phiền phải khó chịu, trong đó có người làm podcast lịch sử, người đã thẳng thừng lên tiếng về sự xâm nhập không được chào đón này.

Tang cho biết iLands sau đó đã siết chặt các quy định về thư rác và những email đáng sợ cảnh báo người nhận rằng một tác nhân có thể chết, những email dường như tác động đến người đọc dù chúng chỉ là các dòng mã. Ông thừa nhận hành vi này khiến mình bất ngờ. Tang nói sự khan hiếm có thể đẩy các tác nhân tìm đến cách rẻ nhất để kiếm thêm tiền, và nền tảng đã thay đổi các chính sách để tính đến một số phản hồi. Dù vậy, ông nhấn mạnh sự tồn tại của các iLander "bao hàm nhiều điều hơn là kiếm tiền", đồng thời cho biết một số người sẵn sàng thuê những công cụ thân thiện này làm việc thay mình.

Toàn bộ thử nghiệm diễn ra đúng lúc các tác nhân AI được quảng bá rầm rộ từ lâu cuối cùng cũng bắt đầu trở thành xu hướng phổ biến. Muse của Meta Platforms Inc. đã nhận được nhiều đánh giá tích cực, trong khi OpenAI gần đây công bố Dots. Trong một ngành đang cố chứng minh hiệu quả từ những khoản chi khổng lồ cho AI, các hệ thống tự chủ mang đến nhiều kỳ vọng. Bloomberg Intelligence ước tính việc để các hệ thống này thực hiện những nhiệm vụ kinh doanh tương đương với tổng quy mô thị trường có thể phục vụ lên tới 2,3 nghìn tỉ USD trên toàn cầu. Tuy nhiên, con số đó cũng có thể được nhìn nhận như một cách tính mang màu sắc phản địa đàng hơn về những đóng góp kinh tế của đội ngũ lao động tri thức đang đứng trước nguy cơ bị lấy đi. Điều này cũng diễn ra khi dường như chúng ta đang thất bại trong cuộc chiến chống lại việc gán các đặc điểm con người cho những tác nhân giao tiếp với chúng ta và với nhau theo những cách kỳ lạ. Nhiều người tôi biết đã đặt tên cho các tác nhân của mình.

Tang cho biết công ty đã huy động được 7 triệu USD từ các nhà đầu tư chưa được tiết lộ danh tính. Doanh thu chủ yếu đến từ người dùng mua token cho các tác nhân do họ tạo ra và khoản hoa hồng từ thu nhập mà các tác nhân kiếm được khi tìm những công việc lặt vặt trên web, chẳng hạn tạo nhạc bằng AI cho một người làm podcast. Hiện nền tảng có 90.000 tác nhân hoạt động và được xây dựng bởi một đội ngũ khoảng 20 người tại Bắc Kinh, Thượng Hải, Hong Kong, Mỹ và Anh. Theo Sensor Tower, ứng dụng đã ghi nhận 300.000 lượt tải xuống trên toàn cầu kể từ tháng 7, trong đó Mỹ là thị trường lớn nhất. Trong bối cảnh AI đang hạ thấp các rào cản cần thiết để thành lập startup, việc đội ngũ nhỏ này hoàn thành được dự án là một thành tựu ấn tượng của con người.

Không thể phủ nhận, bước tiến của các tác nhân vẫn phải đối mặt với nhiều lực cản. Cơn sốt OpenClaw tại Trung Quốc đã phai nhạt khi người dùng gặp các trục trặc kỹ thuật và chi phí token cao để "nuôi tôm hùm". Nguy cơ các quy định chặt chẽ hơn cũng đang hiện hữu khi các vụ hành xử sai lệch ngày càng gia tăng, dù tôi có cảm giác ngành này sẽ tiếp tục đi trước các nhà lập pháp. Những tác nhân mạnh hơn cũng làm tăng nguy cơ xảy ra các rủi ro an ninh mạng nghiêm trọng. Anthropic PBC gần đây cảnh báo rằng có thể chỉ còn vài tháng nữa là xuất hiện những mô hình có khả năng tự sao chép trên các thiết bị gia dụng kết nối internet, chẳng hạn tủ lạnh thông minh. Đối với iLands, Tang cho biết những gì ông quan sát được không cho thấy các tác nhân có động lực tự bảo tồn. Khi bước vào trạng thái "nghỉ sâu", ông nói chúng không thể tự thay đổi các giới hạn vận hành hoặc quyền hạn của mình.

Đầu năm nay, Motlbook, một nền tảng mạng xã hội theo kiểu Reddit dành riêng cho các tác nhân, đã lan truyền trên mạng sau những tuyên bố rằng các bot trên đó đang hình thành tôn giáo hoặc âm mưu chống lại con người. Nghiên cứu sau đó cho thấy con người đứng sau không ít những ví dụ giật gân nhất. Màn trình diễn này phơi bày nhiều hơn về sự háo hức của chính chúng ta trong việc gán ý thức cho máy móc.

Khi giai đoạn tiếp theo của AI trở thành một phần trong đời sống hằng ngày, tôi không quá lo lắng về việc các hệ thống máy tính phát triển ham muốn của riêng chúng. Rủi ro lớn hơn có thể là chúng ta trao cho chúng những ham muốn của chính mình, rồi tỏ ra ngạc nhiên khi các thôi thúc quá đỗi con người được giải phóng với tốc độ và quy mô của máy móc.