Làn sóng tấn công mạng làm rung chuyển giới doanh nghiệp Nhật Bản trong những tuần gần đây đáng báo động không phải vì những phương thức tấn công bằng trí tuệ nhân tạo (AI) mới lạ, mà bởi quy mô của nó.

Người đứng đầu bộ phận an ninh mạng của đảng Dân chủ Tự do cầm quyền thậm chí gọi đây là “tình trạng khẩn cấp trên không gian mạng.” Công ty chứng khoán Daiwa Securities Group, IDC Frontier, công ty con chuyên về điện toán đám mây của SoftBank, nhà khai thác đường sắt JR East, chuỗi cửa hàng tiện lợi Lawson, nền tảng cho thuê xe Times, thậm chí cả một doanh nghiệp karaoke lớn và một chuỗi nhà hàng thịt nướng đều bị ảnh hưởng. Các sự cố xảy ra dồn dập đến mức khó theo dõi hết.

Theo Trend Micro, công ty an ninh mạng có trụ sở tại Tokyo, số vụ xâm phạm an ninh được công bố tính đến hết tháng 9 đã vượt tổng số của cả năm ngoái, phần lớn liên quan đến dữ liệu khách hàng. Báo cáo Phòng vệ số của Microsoft, công bố trong tháng này, cho thấy số vụ tấn công bằng mã độc tống tiền trên toàn cầu giảm 3% trong giai đoạn từ tháng 7.2025 đến tháng 6.2026, nhưng tại Nhật Bản lại tăng tới 67%. Đây có lẽ mới chỉ là phần nổi của tảng băng.

Từ lâu, tôi đã cảnh báo nguy cơ này có thể xảy ra tại Nhật Bản. Tuần trước, Qilin, nhóm tội phạm mạng khét tiếng sử dụng tiếng Nga, từng nhận trách nhiệm về vụ tấn công hãng bia Asahi Group Holdings năm ngoái, nói với đài truyền hình JNN rằng các cuộc tấn công nhằm vào doanh nghiệp và cơ quan chính phủ Nhật Bản có khả năng gia tăng. “Đó không phải lời đe dọa, mà là nhận định chuyên môn của chúng tôi,” nhóm này nói, đồng thời tuyên bố Nhật Bản có một trong những hệ thống bảo mật máy tính yếu kém nhất thế giới.

Các vụ xâm nhập vào hệ thống của quán karaoke và chuỗi nhà hàng thịt nướng có thể không thu hút sự chú ý như nguy cơ từ những tác nhân AI hoạt động ngoài tầm kiểm soát. Nhưng làn sóng tấn công tại Nhật Bản cho thấy các công cụ AI mới đã giúp kẻ xấu tìm và khai thác những lỗ hổng bảo mật tồn tại từ trước, đồng thời tự động hóa quá trình này dễ dàng hơn, với chi phí thấp hơn. Chủ tịch S&J, một công ty an ninh mạng tại Tokyo, mô tả với Reuters đây là những cuộc “ném bom rải thảm” do một cỗ máy không biết mệt mỏi thực hiện.

Nhiều người trong ngành AI đã chuyển trọng tâm tranh luận về an toàn sang những nguy cơ được cho là đe dọa sự tồn vong của nhân loại, trong khi các tác hại trước mắt đang lan rộng ngay trước mắt chúng ta. Nếu chính phủ và các công ty AI không thể dùng công nghệ này để chống lại những điểm yếu dễ bị khai thác, chẳng có nhiều cơ sở để tin họ sẽ phối hợp hiệu quả trước các hiểm họa trong tương lai. Những gì đang diễn ra tại Nhật Bản là phép thử sớm cho phần còn lại của thế giới.

Đáng ghi nhận, chính phủ Nhật Bản coi đây là vấn đề hết sức cấp bách và đã triệu tập cuộc họp liên bộ vào thứ Sáu tuần trước để ứng phó. Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama yêu cầu các tổ chức tài chính lập tức rà soát hệ thống phòng vệ. Chính phủ cũng cho biết đã cảnh báo khoảng 1.000 hiệp hội ngành nghề thực hiện việc tương tự. Tuy nhiên, một số hướng dẫn chính thức vẫn sơ sài đến ngạc nhiên: kiểm tra nhật ký hệ thống để phát hiện bất thường, vá lỗ hổng và xem xét lại những dữ liệu cần lưu trữ. Khó có thể coi đó là một chiến lược toàn diện trong kỷ nguyên AI.

Chính phủ cũng đã siết chặt các tiêu chuẩn, đặc biệt đối với hạ tầng trọng yếu, và các doanh nghiệp lớn có khả năng tăng cường bảo vệ hệ thống cao hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 99% tổng số doanh nghiệp Nhật Bản. Một khảo sát của bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp cho thấy khoảng 70% doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu hệ thống phòng vệ an ninh mạng đầy đủ. Họ có thể trở thành mục tiêu dễ bị tấn công, qua đó làm gián đoạn mạng lưới nhà cung cấp rộng lớn mà giới doanh nghiệp Nhật Bản dựa vào.

Chính phủ Nhật Bản từ lâu đã nhận thức được tình trạng thiếu nhân lực an ninh mạng khiến đất nước dễ bị tổn thương. Nhưng rõ ràng, Nhật Bản cần nỗ lực đào tạo và đầu tư bền bỉ hơn nhiều. Chính phủ phải đưa năng lực chống chịu trước các cuộc tấn công mạng thành yêu cầu cơ bản, được chuẩn hóa như công tác phòng chống thiên tai, đồng thời ứng phó với các sự cố mạng như với bất kỳ tình trạng khẩn cấp nào khác.

Đây không chỉ là vấn đề của Nhật Bản. Trong tuần qua, Hàn Quốc cũng chao đảo vì các cuộc tấn công mạng nhắm vào những ngân hàng lớn, thậm chí cả các nhà thờ quy mô lớn. Công ty an ninh mạng CrowdStrike của Mỹ cho biết các vụ tấn công ngân hàng nhiều khả năng do một đối tượng có động cơ tài chính thực hiện, sử dụng công cụ AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ của Trung Quốc cùng Claude Code của Anthropic. Tháng trước, Australia cho biết một tác tử AI của OpenAI đã truy cập trái phép vào cổng thông tin y tế của chính phủ. Đây là sự cố mới nhất trong danh sách ngày càng dài các vụ xâm nhập liên quan đến những hệ thống AI hoạt động ngoài tầm kiểm soát. Tính chất xuyên biên giới của các mối đe dọa này khiến việc chia sẻ thông tin kịp thời giữa chính phủ và khu vực tư nhân càng trở nên cấp thiết.

Các công ty AI cũng phải góp phần ứng phó. Nếu sản phẩm của họ đang làm giảm đáng kể chi phí và trình độ chuyên môn cần thiết để thực hiện các cuộc tấn công mạng, họ nên hỗ trợ ngăn chặn hành vi lạm dụng, đồng thời cung cấp công cụ và đào tạo cho đội ngũ phòng vệ. Không thể tiếp tục dùng các hệ thống phòng vệ công nghệ thông tin thế hệ cũ để chống lại những cuộc tấn công được AI tiếp sức. Chính phủ nên thúc đẩy việc triển khai các hệ thống bảo mật đủ sức đối phó với những cuộc tấn công này, đặc biệt tại các doanh nghiệp thiếu nguồn lực.

Hiện tại, những kẻ tấn công ở Nhật Bản chủ yếu nhắm vào dữ liệu khách hàng. Từ lâu, tôi đã mặc định rằng không thông tin nào mình nhập vào ứng dụng karaoke là an toàn. Nhưng chúng sẽ không dừng lại ở đó, và phần còn lại của thế giới cũng không nên cho rằng mối đe dọa này sẽ chỉ giới hạn trong Nhật Bản.