Các quốc gia vùng Vịnh thúc giục tổng thống Mỹ Donald Trump tránh mọi hành động leo thang thù địch với Iran tại một cuộc họp diễn ra vào thứ Ba, theo các nguồn tin thân cận với vụ việc.

Giới quan chức từ hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), gồm sáu quốc gia thành viên bao gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Qatar, phối hợp trước cuộc gặp với ông Trump bên lề đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, theo các nguồn tin yêu cầu giấu tên khi thảo luận về các chủ đề nhạy cảm.

Các quốc gia GCC đang mong muốn chấm dứt một cuộc xung đột đã khiến lãnh thổ và tàu thuyền của họ hứng chịu tấn công từ hàng ngàn tên lửa lẫn máy bay không người lái của Iran. Cuộc xung đột này cũng đang khiến nền kinh tế của họ suy thoái hoặc tăng trưởng chậm lại đáng kể, phần lớn do tình trạng gián đoạn giao thông kéo dài qua eo biển Hormuz.

Vẫn còn những bất đồng giữa các chính phủ các nước vùng Vịnh về cách ứng xử với Iran và việc nước này quả quyết có quyền kiểm soát hoạt động hàng hải tại tuyến đường thủy đóng vai trò then chốt đối với nguồn cung năng lượng. Dẫu vậy, họ vẫn hy vọng cuộc gặp với ông Trump sẽ đạt được tiến triển hướng tới việc chấm dứt cuộc chiến mà Mỹ và Israel khởi xướng vào cuối tháng Hai.

Lập trường của ông Trump hiện chưa rõ ràng. Trong suốt cuộc xung đột kéo dài gần bảy tháng qua, ông liên tục dao động giữa việc đe dọa tăng cường ném bom Iran và tuyên bố muốn đạt được một thỏa thuận.

“Tôi có một quyết định lớn phải đưa ra,” ông phát biểu tại Liên hợp quốc ngay trước cuộc gặp với các quan chức GCC. “Liệu một thỏa thuận sẽ được ký kết với Iran để cho phép họ tái thiết và tạo ra một quốc gia vĩ đại hơn nhiều so với trước đây” hay “tôi sẽ hủy diệt Cộng hòa Hồi giáo và thực hiện điều đó một cách nhanh chóng?”

Ông nói thêm rằng ông tin Iran sẽ “đạt được thỏa thuận” sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ vào ngày 3.11.

Vào cuối tuần qua, ông trả lời Fox News rằng ông có thể cởi mở trước khả năng gặp tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tại New York trong tuần này, dù chưa có bất kỳ dấu hiệu nào từ phía Mỹ hay Iran cho thấy cuộc gặp sẽ diễn ra.

Iran từ lâu đã tuyên bố sẽ không tái khởi động các cuộc đàm phán với Mỹ cho đến khi Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa đường biển, chiến dịch đang ngăn cản Iran xuất khẩu dầu mỏ và nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu. Lạm phát tại Iran tăng vọt lên gần 90%, một phần do biện pháp của Mỹ, và đồng rial đã lao dốc trên thị trường tự do. Dẫu vậy, giới lãnh đạo Iran vẫn chưa chịu lùi bước.

Vào thứ Ba, Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẵn sàng cho một “cuộc chiến kéo dài,” theo tin từ hãng thông tấn Cộng hòa Hồi giáo (IRNA).

“Nếu lợi ích quốc gia đòi hỏi chúng tôi phải chiến đấu, chúng tôi phải chiến đấu,” IRNA dẫn lời người phát ngôn của IRGC. “Nếu lợi ích quốc gia đòi hỏi chúng tôi phải đàm phán song song với chiến tranh, chúng tôi phải đàm phán.”

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã đẩy giá năng lượng tăng cao. Giá dầu thô Brent đã tăng 63% trong năm nay lên khoảng 100 USD/thùng, trong khi giá dầu diesel đạt mức kỷ lục tại Mỹ. Điều này đã góp phần làm tăng lạm phát và lợi suất trái phiếu chính phủ trên phạm vi toàn cầu.

Công chúng Mỹ kiên quyết phản đối cuộc xung đột, yếu tố dự kiến sẽ gây bất lợi cho ông Trump và đảng Cộng hòa của ông tại kỳ bầu cử giữa kỳ.

Các hành động thù địch đã bớt căng thẳng hơn nhiều so với giai đoạn đỉnh điểm của cuộc chiến vào tháng Ba và đầu tháng Tư. Tuy nhiên, các quốc gia GCC vẫn chịu đòn tấn công từ Iran mỗi khi căng thẳng bùng phát và các tàu chở năng lượng của họ thường xuyên trở thành mục tiêu tại eo biển Hormuz cùng các khu vực lân cận.

Trong tháng này, Saudi Arabia liên tục bị tấn công bởi lực lượng Houthi, nhóm phiến quân do Iran hỗ trợ có căn cứ tại Yemen.

Các nền kinh tế GCC đã gánh chịu thiệt hại nặng nề. Theo các khảo sát của Bloomberg, các quốc gia thuộc khối này sẽ chiếm 5 trong số 9 nền kinh tế có kết quả kém nhất trong năm nay. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Qatar sẽ giảm 12%, trong khi của Kuwait sẽ giảm 11%. Saudi Arabia và UAE đã tăng trưởng chậm lại đáng kể và hầu như không tăng trưởng trong năm nay, các khảo sát dự báo.

Các quốc gia GCC từng cảnh báo ông Trump không nên phát động cuộc chiến, với lý do cuộc chiến sẽ gây ra tình trạng hỗn loạn trên toàn khu vực. Sau khi xung đột bùng nổ và Iran đáp trả, một số quốc gia trong khối đã chuyển sang lập trường diều hâu, trong đó Saudi Arabia và UAE từng tiến hành các đợt tập kích vào Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nước này.

Tuy nhiên, trước việc Iran thể hiện khả năng chống chịu dẻo dai và vẫn duy trì năng lực phản công nhằm vào các quốc gia láng giềng, các chính phủ Ả Rập đã quay trở lại lập trường mang tính ngoại giao hơn.

Thủ tướng Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani, hôm Chủ nhật mô tả cuộc xung đột như một “trận động đất” đối với khu vực.

“An ninh lâu dài không thể được xây dựng thông qua các chu kỳ leo thang và trả đũa lặp đi lặp lại,” ông phát biểu tại diễn đàn Kinh tế Qatar ở New York. “Chúng ta phải cùng nhau hành động một cách có trách nhiệm với tư cách là một khu vực.”

— Với sự hỗ trợ từ Michelle Jamrisko