Trước khi ra mắt, Mythos, mô hình AI mạnh nhất của Anthropic, từng được một số người tại Trung Quốc mô tả là “khoảnh khắc DeepSeek theo chiều ngược lại”. Đây được xem là lời nhắc nhở rằng bất chấp những lời ca ngợi dành cho các đối thủ Trung Quốc, những công ty AI hàng đầu của Mỹ vẫn đang dẫn đầu.

Thế nhưng bằng một cách nào đó, màn ra mắt thất bại của Mythos cùng phiên bản bị giới hạn là Fable lại trở thành một chiến dịch quảng bá miễn phí đầy hiệu quả cho AI mã nguồn mở của Trung Quốc.

Ngay sau khi Anthropic thông báo vô hiệu hóa quyền truy cập đối với Mythos và Fable do chính quyền Tổng thống Donald Trump yêu cầu chặn người nước ngoài sử dụng các công cụ này, phòng thí nghiệm AI Trung Quốc Zhipu đã nhanh chóng tận dụng cơ hội. Công ty có trụ sở tại Bắc Kinh cho biết họ sắp tung ra mô hình tiên tiến nhất từ trước đến nay và sẽ phát hành dưới dạng nguồn mở.

Việc đột ngột hạn chế quyền truy cập một số mô hình là điều “đáng tiếc sâu sắc”, đồng sáng lập Zhipu Jie Tang viết trên mạng xã hội X.

“Trong thời điểm quyền tiếp cận các mô hình tiên tiến bị cắt đột ngột vì những lý do phi kỹ thuật, chúng tôi càng tin chắc vào một điều: Khoa học nên mang tính toàn cầu,” Tang viết.

Ông cho biết mô hình mới sẽ được phát hành cho một số người dùng vào lúc 5 giờ 21 phút. Động thái này dường như nhằm đáp trả bản ghi nhớ của Anthropic, trong đó công ty nói rằng họ nhận được chỉ thị từ Washington lúc 5 giờ 21 phút chiều.

Việc phát hành mã nguồn mở đồng nghĩa các doanh nghiệp, chính phủ hoặc tổ chức sở hữu đủ năng lực phần cứng có thể vận hành mô hình ngay tại chỗ và không phải lo bị cắt quyền truy cập bất ngờ. Cổ phiếu của Zhipu, giao dịch tại Hong Kong dưới tên Knowledge Atlas Technology JSC, tăng mạnh trong ngày thứ Hai.

Một nhà phân tích nói với Bloomberg News rằng công ty đang phát đi một thông điệp rất mạnh vào thời điểm Anthropic buộc phải hạn chế quyền truy cập.

Thay vì chứng minh ưu thế AI của Mỹ như mục tiêu ban đầu, sự cố này lại phơi bày sự mong manh của vị thế đó.

Như tôi từng viết trước đây, khoảng cách về hiệu suất giữa những mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc và các sản phẩm tốt nhất tại Thung lũng Silicon trong năm nay đang nới rộng chứ không thu hẹp. Tuy nhiên, điều đó chẳng có ý nghĩa gì nếu thế giới không thể tiếp cận công nghệ tiên tiến đó.

Kyle Chan thuộc Viện Brookings nhận định rằng một số công ty AI mã nguồn mở của Trung Quốc đang hưởng lợi lớn từ tình hình hiện nay khi được trao một cơ hội quảng bá miễn phí mà họ thậm chí chưa từng nghĩ tới.

Tình hình càng bất lợi hơn khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu lần này không chỉ nhắm vào đối thủ của Mỹ mà còn ảnh hưởng tới các đồng minh và cả những nhân viên nước ngoài của Anthropic, những người trực tiếp tham gia xây dựng các mô hình AI đó.

Tham vọng của Washington trong việc biến nền tảng AI của Mỹ thành cơ sở công nghệ cho thế giới sẽ suy yếu đáng kể nếu đi kèm những yếu tố chính trị khó lường.

Các quốc gia khác cũng đang chú ý.

Một ứng viên tổng thống Pháp gọi quyết định này là lời cảnh tỉnh và nói rằng: “Một quốc gia phụ thuộc vào công nghệ của nước khác là một quốc gia có thể bị ngắt kết nối chỉ sau một đêm.”

Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố: “Chúng ta sẽ phạm sai lầm nếu chấp nhận điều này, không rút ra bài học và không xây dựng năng lực cũng như đa dạng hóa các lựa chọn của mình.”

Các nhà lãnh đạo thế giới đang nhắc đến chính những nỗi lo mà các công ty AI Trung Quốc hiện tìm cách biến thành cơ hội kinh doanh. Việc khôi phục quyền truy cập vào Mythos và Fable chỉ sau một đêm khó có thể làm dịu làn sóng lo ngại ngày càng gia tăng.

Thời điểm xảy ra vụ việc cũng đặc biệt bất lợi.

Mọi chuyện diễn ra giữa lúc ngành AI đang tranh cãi gay gắt về chi phí và bước vào giai đoạn đầu của một cuộc chiến giá cả. Khi những khoản đầu tư khổng lồ cho AI bắt đầu đến hạn thanh toán, ngày càng nhiều lãnh đạo doanh nghiệp phải cân nhắc liệu các mô hình đắt đỏ nhất có thực sự xứng đáng hay không.

Một trong những lợi thế lớn nhất của AI Trung Quốc là chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các mô hình hàng đầu của Anthropic và OpenAI.

Ngày càng có nhiều người dùng chuyển sang các lựa chọn đó.

DeepSeek, công ty hồi tháng trước tuyên bố áp dụng vĩnh viễn mức giảm giá 75% cho mô hình mới nhất, vẫn đứng đầu bảng xếp hạng các mô hình ngôn ngữ lớn theo lượng token sử dụng trên OpenRouter, đơn vị đo lường khối lượng dữ liệu mà công cụ AI xử lý.

AI Mỹ vẫn dẫn đầu trong những bài kiểm tra năng lực khắt khe nhất. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp không cần những hệ thống có thể giải quyết các bài toán vật lý lượng tử chỉ để tự động hóa công việc văn phòng thường ngày.

AI đủ tốt với chi phí thấp vốn đã là điểm bán hàng quan trọng của các công ty Trung Quốc. Giờ đây, họ còn có thể bổ sung thêm một lợi thế khác là độ tin cậy cao hơn trong mắt khách hàng.

Một số cơ quan truyền thông đưa tin rằng chiến dịch siết chặt đối với Mythos và Fable một phần xuất phát từ lo ngại các công cụ này có thể bị Trung Quốc tiếp cận. Tuy nhiên, Anthropic và cựu cố vấn AI Nhà Trắng David Sacks chỉ nói rằng nguyên nhân liên quan đến nguy cơ vượt qua các cơ chế bảo vệ của hệ thống.

Dù vậy, nếu mục tiêu của Washington là bảo vệ lợi thế AI của Mỹ bằng quyết định này thì kết quả đã đi ngược kỳ vọng.

Toàn bộ sự việc đặt Anthropic vào tình thế rất khó xử. Đây là công ty từ lâu xây dựng hình ảnh là phòng thí nghiệm AI đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu và ủng hộ việc tăng cường quản lý.

Giờ đây, khi rơi vào trung tâm của một biện pháp can thiệp quản lý đầy hỗn loạn với lý do được cho là nhằm giảm thiểu rủi ro, công ty lại khẳng định các hàng rào bảo vệ hiện tại đã đủ hiệu quả.

Tuy nhiên, câu chuyện này vượt xa phạm vi của riêng Anthropic.

Cuối cùng, các công ty AI Trung Quốc có lý do để hoan nghênh diễn biến này. Dù vậy, xem đây là một chiến thắng dễ dàng của Bắc Kinh sẽ bỏ qua thất bại lớn hơn phía sau.

Phần còn lại của thế giới nên cảm thấy lo ngại nhiều hơn là thích thú.

Lăng kính cạnh tranh Mỹ - Trung đã làm phẳng mọi cuộc tranh luận nghiêm túc về an toàn AI. Kết quả là công nghệ tiếp tục phát triển nhanh hơn khả năng quản lý của bất kỳ ai.

Trong cuộc đua đó, bên thua cuộc có thể không phải Washington hay Bắc Kinh, mà là tất cả những người còn lại.