Điểm đáng chú ý là giờ cao điểm sẽ dồn mạnh vào buổi tối, phản ánh thay đổi lớn trong thói quen tiêu thụ điện và áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện quốc gia.

Bộ Công Thương vừa đưa ra dự thảo sửa đổi Thông tư 60 về thực hiện giá bán điện, với mục tiêu áp dụng ngay cơ chế giờ điện cao điểm, thấp điểm mới trong mùa Hè năm nay. Động thái này diễn ra khi hệ thống điện liên tiếp ghi nhận các mức tiêu thụ kỷ lục do nắng nóng kéo dài trên diện rộng.

Điểm thay đổi lớn nhất nằm ở việc khung giờ cao điểm sẽ được chuyển hẳn sang buổi tối, thay vì chia làm hai giai đoạn sáng và tối như hiện nay. Theo phương án mới, giờ cao điểm sẽ kéo dài từ 17h30 đến 22h30 các ngày trong tuần, tương ứng 5 giờ mỗi ngày. Chủ nhật sẽ không áp dụng giờ cao điểm.

Trong khi đó, giờ thấp điểm được giữ từ 0h đến 6h sáng, còn lại là khung giờ bình thường.

Đây là thay đổi đáng chú ý sau hơn một thập niên duy trì cơ chế cũ. Theo Bộ Công Thương, khung giờ hiện hành đã được áp dụng suốt 12 năm và ngày càng bộc lộ sự lệch pha so với thực tế tiêu thụ điện hiện nay.

Nếu như trước đây áp lực phụ tải thường xuất hiện vào ban ngày, đặc biệt trong khung 9h30 đến 11h30, thì vài năm gần đây đỉnh tiêu thụ điện đã chuyển mạnh sang buổi tối. Sự thay đổi này diễn ra cùng lúc với việc điện mặt trời phát triển nhanh và cơ cấu tiêu dùng điện thay đổi đáng kể.

Theo số liệu của ngành điện, nhóm khách hàng công nghiệp hiện chiếm hơn một nửa tổng điện thương phẩm, tăng mạnh so với mức khoảng 30% trước đây. Ngược lại, tỷ trọng điện sinh hoạt giảm từ khoảng 50% xuống còn gần 33%.

Điều đó khiến hệ thống điện phải đối mặt áp lực rất khác so với giai đoạn trước. Ban ngày, đặc biệt vào buổi trưa, lượng điện mặt trời lớn giúp giảm tải cho hệ thống. Nhưng đến tối, khi điện mặt trời gần như mất hoàn toàn, nhu cầu sử dụng điều hòa và thiết bị điện dân dụng lại tăng mạnh, buộc ngành điện phải huy động thêm các nguồn phát đắt đỏ hơn.

Thực tế này đang diễn ra rất rõ trong những ngày nắng nóng cuối tháng 5. Theo Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), chỉ tính riêng ngày 25.5, công suất cực đại toàn hệ thống đã lên tới hơn 57.000 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Sản lượng tiêu thụ điện đạt khoảng 1,17 tỉ kWh, tiếp tục lập mức cao nhất từ trước tới nay.

Miền Bắc là khu vực chịu áp lực lớn nhất. Nhiều ngày gần đây, phụ tải khu vực này liên tục tiệm cận 30.000 MW, mức rất cao so với năng lực dự phòng hiện có.

Điều đáng nói là để đáp ứng nhu cầu điện buổi tối, hệ thống đã phải tăng huy động các nguồn điện chi phí cao như LNG nhập khẩu và các tổ máy chạy dầu DO. Đây là các nguồn điện vốn chỉ được sử dụng trong tình huống căng thẳng cung ứng do giá thành rất cao.

Theo giới chuyên gia năng lượng, việc điều chỉnh lại khung giờ điện là bước đi mang tính kỹ thuật nhưng có tác động trực tiếp tới hành vi tiêu dùng điện của doanh nghiệp và người dân.

Khi giá điện giờ cao điểm cao hơn đáng kể, các nhà máy sản xuất có xu hướng dịch chuyển hoạt động sang khung giờ thấp điểm để giảm chi phí. Điều này giúp giảm áp lực lên hệ thống trong thời điểm căng thẳng nhất.

Bộ Công Thương cho rằng việc thay đổi khung giờ cũng sẽ tạo động lực cho đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng, đặc biệt với điện mặt trời và điện gió. Trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn, khả năng lưu trữ điện đang trở thành yếu tố quan trọng để giảm tình trạng dư thừa điện ban ngày nhưng thiếu điện buổi tối.

Một lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng nhận định vấn đề hiện nay của hệ thống điện Việt Nam không còn chỉ là thiếu nguồn phát, mà là mất cân đối theo thời gian sử dụng điện.

“Ban ngày có thời điểm dư điện mặt trời, nhưng tối lại thiếu công suất đáp ứng phụ tải. Hệ thống phải huy động điện khí và dầu giá cao để bù vào”, vị này nói.

Theo phương án mới, giờ cao điểm sẽ được gom hoàn toàn vào buổi tối nhằm phản ánh đúng thực tế vận hành của hệ thống điện hiện nay.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương đang vướng một điểm pháp lý. Theo quy định hiện hành, việc áp dụng khung giờ điện mới chỉ được thực hiện khi điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Trong khi đó, từ tháng 5.2025 đến nay, giá điện chưa có đợt điều chỉnh mới.

Vì vậy, bộ đang đề xuất sửa đổi Thông tư 60 để cho phép khung giờ cao điểm, thấp điểm mới có hiệu lực ngay mà không cần chờ thay đổi giá bán lẻ điện bình quân.

Bộ Công Thương cũng yêu cầu NSMO đánh giá tác động tổng thể của cơ chế mới tới vận hành hệ thống điện, bao gồm hiệu quả điều tiết phụ tải và khả năng giảm áp lực huy động nguồn điện đắt đỏ.

Trong khi đó, EVN và các tổng công ty điện lực được giao nhiệm vụ tính toán tác động tới chi phí điện của từng nhóm khách hàng khi áp dụng cơ chế mới.

Giới phân tích cho rằng thay đổi này có thể ảnh hưởng đáng kể tới nhóm doanh nghiệp sản xuất sử dụng điện lớn như thép, xi măng, hóa chất hay trung tâm dữ liệu. Những ngành vận hành nhiều vào buổi tối sẽ phải đối mặt chi phí điện cao hơn nếu không điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp có khả năng linh hoạt giờ vận hành sẽ có thêm động lực chuyển dịch sang giờ thấp điểm để tối ưu chi phí năng lượng.

Việc Bộ Công Thương thúc đẩy áp dụng sớm cơ chế giờ điện mới cũng cho thấy áp lực cung ứng điện mùa Hè năm nay đang lớn hơn dự kiến. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng hai chữ số và thời tiết cực đoan kéo dài, điều hành phụ tải đang trở thành công cụ quan trọng để giảm nguy cơ thiếu điện cục bộ.