Sau hai năm trầm lắng, thị trường mua bán sáp nhập doanh nghiệp (M&A) Việt Nam năm 2025 đang từng bước tìm lại điểm cân bằng. Theo KPMG, trong 10 tháng đầu năm, tổng giá trị giao dịch công bố đạt khoảng 2,3 tỉ USD với gần 220 thương vụ - ít hơn về số lượng nhưng cho thấy sự trở lại của các giao dịch lớn, được lựa chọn kỹ lưỡng. 

Trong bối cảnh đó, Bloomberg Businessweek Việt Nam có cuộc trao đổi với bà Tô Thị Thư, cố vấn tài chính doanh nghiệp của Aspen Consulting, xoay quanh những chuyển động chính của thị trường M&A Việt Nam năm 2025 và triển vọng thị trường năm 2026. Bà Thư là người có gần 18 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực tư vấn tài chính và M&A tại Việt Nam, với các vị trí gần đây nhất là giám đốc điều hành của công ty tư vấn M&A Recof, chuyên phục vụ nhóm khách hàng Nhật Bản, và phụ trách đầu tư tại quỹ đầu tư tư nhân Mekong Capital.

Có thể phác thảo bức tranh thị trường M&A Việt Nam 2025 như thế nào?

Bà Tô Thị Thư: Thị trường chậm lại khá rõ, đặc biệt sau cú sốc thuế quan tháng 4. Thời điểm đó tạo ra rất nhiều bất định, khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài gần như “đứng lại” để quan sát và đánh giá lại tác động của chính sách thuế cũng như các rủi ro địa chính trị lên hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ. 

Điểm nghẽn tiếp theo nằm ở thủ tục xin chấp thuận đầu tư. Việc sáp nhập tỉnh, thành khiến nhiều hồ sơ phải xin ý kiến từ nhiều sở, ban, ngành hơn, đặc biệt với doanh nghiệp nằm ngoài khu công nghiệp. Nhiều thương vụ đã chốt về mặt thương mại nhưng vẫn bị kéo dài vì chờ phê duyệt.

Mặt khác, nhóm nhà đầu tư chiến lược, cụ thể là các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài muốn tìm mua mảnh ghép chiến lược tại Việt Nam, đang chủ động hơn nhóm nhà đầu tư tài chính (quỹ PE - đầu tư vì lợi nhuận khi thoái vốn). Nguyên nhân vì họ hiểu thị trường và muốn ưu tiên mở rộng từ nền tảng đã có. Trong khi đó, các nhà đầu tư mới trở nên thận trọng hơn rất nhiều do Việt Nam vẫn được nhìn nhận là một thị trường mới nổi với mức độ rủi ro cao.

Đâu là các yếu tố quan trọng nhất đang ảnh hưởng đến tâm lý đầu tư của các quỹ PE?

Bà Thư: Với các quỹ PE, câu hỏi lớn nhất năm 2025 là thanh khoản và lối thoái vốn. Biến động tỉ giá có thể khiến nhà đầu tư chịu lỗ ngay khi thoái vốn. Họ cũng phải tính rất kỹ việc sau 5-10 năm sẽ thoái vốn bằng IPO hay bán lại, bán cho ai và ở mức giá nào. Trong bối cảnh thị trường đi ngang hoặc suy giảm, nhóm này trở nên kén chọn hơn rất nhiều, không còn tâm lý quyết định nhanh như giai đoạn thị trường hưng phấn vài năm trước đây.

Khẩu vị của các nhóm nhà đầu tư lớn tại Việt Nam năm qua có gì khác biệt?

Bà Thư: Singapore thường được ghi nhận là nơi có nhiều nhà đầu tư nước ngoài tham gia các thương vụ M&A tại Việt Nam nhiều nhất, nhưng trên thực tế, quốc gia này chủ yếu đóng vai trò là nơi đặt pháp nhân đầu tư (SPV) của các quỹ và tập đoàn đến từ nhiều quốc gia. Vì vậy, xét về mặt thống kê, dòng vốn từ Singapore không hoàn toàn phản ánh chính xác quốc tịch của nhà đầu tư. 

Nhà đầu tư Hàn Quốc giảm đáng kể hoạt động M&A tại Việt Nam so với các năm trước, do thị trường trong nước của họ đang trở nên hấp dẫn hơn, thu hút dòng vốn quay về nước. Nhật Bản thì vẫn tương đối tích cực, đặc biệt với các doanh nghiệp đã có nhà máy hoặc hệ thống phân phối tại Việt Nam và họ muốn mua lại để bổ sung mảng còn thiếu. Tuy vậy nhóm này vốn rất thận trọng so với nhóm nhà đầu tư Hàn Quốc hay nội địa. 

Trong khi đó, nhà đầu tư Trung Quốc lại ít thực hiện thương vụ M&A, mà tập trung nhiều hơn vào đầu tư greenfield, tức tự mở nhà máy hoặc hệ thống kinh doanh, do quy mô thị trường Việt Nam chưa đủ lớn trong chiến lược M&A của các tập đoàn lớn Trung Quốc. Nếu có mua lại, các nhà đầu tư xứ tỉ dân sẽ nhắm tới các đơn vị đang có phạm vi hoạt động trên khắp thị trường Đông Nam Á. 

Bà dự báo thế nào về thị trường M&A ở Việt Nam trong năm 2026?

Bà Thư: Tôi cho rằng thị trường có thể cải thiện so với năm 2025 nếu không xuất hiện thêm cú sốc lớn từ bên ngoài. Trên thực tế cuối năm 2025 thị trường cũng đã khởi sắc hơn. Trong bối cảnh thanh khoản thị trường suy giảm và áp lực thoái vốn gia tăng, vị thế đang nghiêng rõ rệt về phía các nhà đầu tư có vị thế tài chính tốt. 

Nhiều doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp có nội tại tốt, đang chủ động tìm kiếm đối tác để bổ sung vốn, chia sẻ rủi ro hoặc mở rộng hoạt động trong giai đoạn thị trường khó khăn. Khi nguồn cung tăng lên, các nhà đầu tư có sẵn tiền mặt có nhiều lựa chọn hơn. Điều này biến giai đoạn hiện tại thành cơ hội để những nhà đầu tư đủ nguồn lực tài chính và hiểu rõ chiến lược hậu M&A mua được tài sản phù hợp với mức định giá tốt hơn so với giai đoạn thị trường hưng phấn.

Sự kiện Mỹ tấn công Venezuela sẽ tác động ra sao tới thị trường M&A 2026 và đâu là những rủi ro lớn khác mà thị trường cần lưu ý năm nay?

Bà Thư: Tôi nghĩ rủi ro lớn nhất vẫn là tỉ giá và địa chính trị. Gần đây nhất, sự kiện Mỹ - Venezuela tạo ra một cú sốc địa chính trị đầu năm 2026, khiến nhà đầu tư toàn cầu thận trọng hơn. 

Trong 1-3 tháng đầu, dòng tiền có xu hướng tìm đến các tài sản an toàn như vàng và bạc. Các thương vụ M&A trong lĩnh vực năng lượng và hàng hóa (commodities) có thể chậm lại do rủi ro chính trị và pháp lý tăng lên. Trong trung hạn 3-12 tháng, khi thị trường hấp thụ xong cú sốc, dòng vốn M&A sẽ quay lại các ngành ít nhạy cảm với địa chính trị như tiêu dùng, dịch vụ, logistics, y tế và công nghệ.

Với thị trường M&A Việt Nam, sự kiện này sẽ không có ảnh hưởng trực tiếp tiêu cực lớn về mặt cơ bản vì Việt Nam không là trung tâm dầu mỏ thế giới và không liên quan trực tiếp tới xung đột Venezuela.

Trong nước, dù môi trường pháp lý đang dần rõ ràng hơn sau giai đoạn sáp nhập và siết chặt quản lý thuế, nhưng điều đó cũng tạo áp lực chi phí và tuân thủ cho doanh nghiệp. Những doanh nghiệp chưa chuẩn hóa quản trị và minh bạch tài chính có thể bị đào thải, trong khi nhà đầu tư sẽ tiếp tục chọn lọc kỹ hơn, cân nhắc rất sâu giữa rủi ro và lợi suất trước khi xuống tiền.

Các yếu tố nền tảng như tăng trưởng kinh tế ổn định, cải cách thể chế và sức hút FDI vẫn là động lực chính cho M&A. Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, Việt Nam thậm chí có thể được nhìn nhận là điểm đến an toàn hơn cho dòng vốn đầu tư dài hạn.