Xuất khẩu dầu thô của Mỹ đang giảm nhanh sau giai đoạn tăng mạnh nhờ nhu cầu từ các nước châu Á, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì vai trò của Mỹ như một nguồn cung thay thế cho Trung Đông.

Theo dữ liệu của hãng phân tích Kpler, xuất khẩu dầu thô của Mỹ đạt mức kỷ lục 5,66 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 5, thời điểm nhiều quốc gia đẩy mạnh mua dầu sau khi xung đột với Iran làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu giảm xuống còn 4,66 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 6 và tiếp tục giảm về 3,7 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 7, thấp hơn 35% so với đỉnh tháng 5.

Nhật Bản là một trong những thị trường chịu tác động rõ nhất. Lượng dầu thô Mỹ xuất sang nước này đạt khoảng 960.000 thùng mỗi ngày trong tháng 5 nhưng giảm còn 770.000 thùng trong tháng 6.

Dữ liệu thương mại của Mỹ cho thấy giá trị xuất khẩu dầu thô trong tháng 6 đạt 13,5 tỉ USD, giảm 30% so với tháng trước. Riêng xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 2,4 tỉ USD, giảm 35% sau khi lập mức cao nhất kể từ năm 2001.

Nguyên nhân chính đến từ việc lượng dầu dự trữ tại Mỹ giảm mạnh trong những tháng gần đây. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), tổng lượng dầu tồn kho, gồm dự trữ thương mại và Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), còn khoảng 712 triệu thùng tính đến ngày 24/7, giảm 19% so với tháng 4. Riêng SPR đã xuống mức thấp nhất trong 43 năm.

Trong bối cảnh giá xăng tăng cùng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết sẽ tiếp tục sử dụng một phần dầu từ SPR nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước. Trước đó, chính quyền Joe Biden đã xả 180 triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược sau khi xung đột Nga, Ukraine bùng phát năm 2022. Khi xảy ra khủng hoảng tại Iran, lượng dự trữ vẫn chưa được bổ sung trở lại, khiến dư địa điều tiết thị trường ngày càng thu hẹp.

Trong khi tồn kho giảm, sản lượng dầu của Mỹ cũng gần như đi ngang. Theo EIA, sản lượng trong tháng 5 đạt khoảng 13,71 triệu thùng mỗi ngày, hầu như không thay đổi so với tháng trước. Cùng thời điểm, xuất khẩu tăng tới 45%, đồng nghĩa phần lớn nhu cầu bổ sung được đáp ứng bằng lượng dầu rút từ kho dự trữ.

Diễn biến này làm gia tăng khả năng Mỹ sẽ xem xét các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước nếu giá xăng tiếp tục tăng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Rapidan Energy Group ước tính xác suất Mỹ áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu thô ở mức khoảng 35%. Tuy nhiên, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng biện pháp này có thể phản tác dụng. Theo tổ chức này, việc hạn chế xuất khẩu có thể đẩy giá dầu thế giới lên cao hơn, từ đó khiến giá xăng tại Mỹ cũng tăng theo.

Đối với châu Á, đặc biệt là Nhật Bản, nguồn cung từ Mỹ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nhập khẩu năng lượng. Trước khi xảy ra xung đột với Iran, khoảng 90% lượng dầu thô nhập khẩu của Nhật Bản đến từ Trung Đông. Đến tháng 6, dầu Mỹ chiếm khoảng 32% tổng lượng dầu nhập khẩu, góp phần giảm tỷ trọng dầu Trung Đông xuống còn 62%.

Dù vậy, dầu Trung Đông vẫn có lợi thế về chi phí và phù hợp hơn với hệ thống lọc dầu hiện nay của Nhật Bản, vốn được thiết kế để xử lý loại dầu này. Nếu tình hình Trung Đông ổn định trở lại, Tokyo sẽ phải cân nhắc giữa yếu tố chi phí và mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng trong chiến lược nhập khẩu dài hạn.

Diễn biến tại Mỹ cũng được các nước Đông Nam Á theo dõi sát. Nhiều nền kinh tế trong khu vực phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu và chịu tác động trực tiếp khi nguồn cung toàn cầu biến động.