Bạn đã bao giờ tự hỏi lượng dữ liệu khổng lồ trên Internet được lưu trữ và vận hành nhờ đâu chưa? Câu trả lời nằm ở các trung tâm dữ liệu (data center).

Hình dung đơn giản, chúng có giao diện giống như những "thư viện khổng lồ". Thay vì sách, đó là nơi chứa hàng triệu máy tính xếp thành hàng dài. Mỗi khi chúng ta xem video hay đặt cho Google một câu hỏi, thông tin đó được gửi tới những máy tính này để xử lý và trả lời người dùng trong tích tắc.

Trong kỷ nguyên AI, quốc gia nào sở hữu hạ tầng trung tâm dữ liệu mạnh mẽ sẽ nắm giữ lợi thế lớn để thu hút dòng vốn công nghệ. Thế nhưng khi nhìn vào bản đồ khu vực, hạ tầng này của Việt Nam vẫn đang ở một vị thế khá khiêm tốn 

Dữ liệu cập nhật năm 2025 của CBRE thống kê quy mô của thị trường trung tâm dữ liệu tại 9 quốc gia tiêu biểu ở châu Á cho thấy Việt Nam đang đứng ở cuối, với công suất hoạt động chỉ vỏn vẹn 84 MW tính ở hai thành phố lớn Hà Nội và TP.HCM. Nếu tính cả nước, con số này nhích lên 104 MW. Quy mô này chỉ bằng khoảng 1/3 so với các quốc gia láng giềng Đông Nam Á như Malaysia (311 MW) hay Indonesia (274 MW), và chỉ bằng khoảng 1/10 so với "gã khổng lồ" công nghệ Singapore.

Trên thực tế, thị trường Việt Nam sở hữu những lợi thế cạnh tranh lớn. Theo chia sẻ của ông Phạm Huy Hoàng, phó giám đốc Khối Trung tâm dữ liệu của CMC Telecom bên lề sự kiện Vietnam Cloud & Data Center Convention 2026 với người viết: "Việt Nam có giá điện tốt hơn so với Thái Lan, Singapore và Indonesia, nguồn năng lượng tái tạo dồi dào mà Thái Lan và Malaysia khó cạnh tranh được, cùng với đó là định hướng phát triển rõ ràng của Chính phủ đối với ngành". 

Dòng điện vẫn là "nút thắt cổ chai"

Tuy nhiên, tiềm năng trên vẫn đang vấp phải những rào cản nội tại lớn, đặc biệt là từ hệ thống lưới điện.

Đầu tiên, thị trường đang đối diện với thách thức trực diện là chủ trương đề xuất tăng giá điện khoảng 51% được chính phủ đưa ra từ tháng 12.2025. Đề xuất này đã vấp phải sự phản đối từ các doanh nghiệp công nghệ lớn như CMC, Viettel, VNPT, STT... khiến Bộ Công Thương tạm thời chưa áp dụng giá mới.

"Nếu tăng ở mức độ này, các doanh nghiệp làm trung tâm dữ liệu sẽ không còn lợi nhuận. Đồng thời, bước đi này sẽ tước bỏ lợi thế giá điện cạnh tranh của Việt Nam, đẩy giá điện của Việt Nam lên hàng cao nhất Đông Nam Á và khiến các nhà đầu tư quốc tế ngần ngại,” ông Hoàng cảnh báo.

Không chỉ lo lắng về nguồn điện, các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu tại Việt Nam còn phải tự gánh vác chi phí hạ tầng truyền tải nếu hoạt động trên quy mô lớn (hyperscaler). Cụ thể, nếu quy mô công suất lớn, doanh nghiệp buộc phải tự đầu tư toàn bộ hệ thống trạm cao thế 110KV để truyền tải. Việc này phát sinh chi phí khổng lồ, và tệ hơn là thủ tục đăng ký tính bằng đơn vị năm, theo lời ông Hoàng. 

Nhìn xa hơn, các dự án AI và trung tâm dữ liệu đòi hỏi một nguồn cung cấp điện khổng lồ, liên tục và tuyệt đối không được gián đoạn. Thế nhưng, hệ thống truyền tải điện hiện tại của Việt Nam đang là một điểm yếu lớn. "Chúng ta không hề có công suất dự phòng. Hệ thống điện chỉ đang cố gắng gồng mình trước nhu cầu thực tế", ông John Rockhold, đồng chủ tịch ủy ban Năng lượng AmCham Việt Nam trao đổi với Bloomberg Businessweek Vietnam.

Theo đó, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu năng lượng quá nhanh, lên tới 14% - 15%, của Việt Nam, đi kèm với mong muốn xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, “chúng ta sẽ gặp rắc rối,” ông John nhận định. Đồng thời ông cảnh báo Việt Nam sẽ chứng kiến một số đợt cắt điện luân phiên trong giai đoạn năm 2026 - 2030.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành một trung tâm kỹ thuật số mới của khu vực. CBRE ước tính quy mô công suất thị trường Việt Nam dự kiến tăng thêm 316 MW, tức phình to khoảng 3 lần, trong giai đoạn 2025-2030. Nhưng để biến tiềm năng thành những trung tâm dữ liệu sầm uất trên thực tế, chúng ta cần nhiều hơn là những lời hứa hẹn. 

Dù Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 70 nhằm tách bạch vai trò phát triển nguồn điện của khối tư nhân và vai trò vận hành lưới điện của EVN, quá trình chuyển đổi này dự kiến sẽ phải mất ít nhất 3 năm để ổn định. Các giải pháp như lắp đặt điện mặt trời nổi trên hồ thủy điện hay tăng quy mô lưu trữ pin cũng chỉ đang trong quá trình tăng tốc triển khai.

Giải quyết bài toán quá tải lưới điện, tinh gọn thủ tục phê duyệt hạ tầng truyền tải, và tìm ra tiếng nói chung về biểu giá điện sẽ là những chìa khóa quyết định liệu trung tâm dữ liệu ở Việt Nam có thể vươn mình bắt kịp các đối thủ láng giềng hay không.