Cách xây dựng trung tâm dữ liệu trong không gian
△ Minh họa: Petra Péterffy cho Bloomberg Businessweek
Businessweek | Chuyên đề AI

Cách xây dựng trung tâm dữ liệu trong không gian

Elon Musk và Jeff Bezos dự định đưa trung tâm dữ liệu cho AI ra ngoài Trái đất. Sau đây là cách thức để họ làm được điều này.

Xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian vẫn là một ý tưởng tương đối mới, nhưng đang nhận được sự quan tâm và nguồn vốn ngày càng lớn, khi những hạn chế về năng lượng và không gian đang cản trở việc mở rộng các cơ sở điện toán khổng lồ trên Trái đất. Đầu năm nay, trong chặng mới nhất của cuộc đua không gian kéo dài hàng thập kỷ, SpaceX của Elon Musk và Blue Origin của Jeff Bezos đều công bố kế hoạch xây dựng và phóng cái gọi là các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.

Những trung tâm dữ liệu này sẽ hoạt động như các mạng lưới gồm hàng nghìn, thậm chí hàng triệu tàu vũ trụ bay quanh Trái đất, tiếp nhận và xử lý dữ liệu ngay trên tàu, nhờ nguồn năng lượng liên tục từ Mặt trời. Dù nhiều bộ phận của một trung tâm dữ liệu ngoài Trái đất sẽ tương tự mạng lưới vệ tinh thông thường, chúng sẽ phải được thiết kế đặc biệt để xử lý lượng lớn dữ liệu truyền từ mặt đất lên quỹ đạo. Bên cạnh những thách thức về sản xuất, quy mô khổng lồ của các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo được đề xuất cũng làm dấy lên lo ngại về tình trạng quá tải quỹ đạo Trái đất, có thể làm tăng nguy cơ va chạm vệ tinh và làm giảm khả năng quan sát các vì sao cùng những kỳ quan thiên văn khác.

Cách xây dựng trung tâm dữ liệu trong không gian

Minh họa vệ tinh

Bloomberg Businessweek đã đề nghị Lori Gordon, giám đốc hệ thống của Ban Tiến hóa Doanh nghiệp Không gian thuộc Aerospace Corp., cùng nhóm chuyên gia viễn thông do Sean McDevitt, đối tác tại công ty tư vấn Arthur D. Little, dẫn đầu, giải thích những thành phần then chốt của một vệ tinh trong trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo và cách chúng hỗ trợ điện toán ngoài không gian.

Thân vệ tinh

Thân vệ tinh, được xem là “cơ thể” của tàu vũ trụ, đảm nhiệm các chức năng cơ bản như điều khiển bay, liên lạc, quản lý nguồn điện và nhiệt. Bộ phận trung tâm này được thiết kế để chịu đựng điều kiện khắc nghiệt trong không gian, bao gồm bức xạ cao và nhiệt độ cực đoan.

Mảng pin mặt trời và lưu trữ năng lượng

Một tập hợp các tấm pin mặt trời, được gọi là mảng pin mặt trời, vươn ra như đôi cánh từ thân vệ tinh để thu năng lượng từ Mặt trời. Các mảng pin sẽ đặc biệt quan trọng với trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, cung cấp lượng điện khổng lồ cần thiết để xử lý dữ liệu trên tàu và vì thế là yếu tố thiết kế then chốt. Starcloud, một công ty ở Seattle cũng đang hướng tới việc xây dựng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, dự định chế tạo các tấm pin mặt trời rộng tới 2,5 dặm. Vệ tinh cũng sẽ dựa vào pin lưu trữ cho những thời điểm nhu cầu tăng cao hoặc khi ánh sáng Mặt trời bị che khuất, chẳng hạn trong lúc nhật thực.

Bộ tản nhiệt

Các trung tâm dữ liệu trên Trái đất thường dùng không khí lạnh hoặc nước để làm mát hệ thống máy chủ, vốn sinh ra rất nhiều nhiệt khi hoạt động. Nhưng trên quỹ đạo, nơi không có khí quyển, bộ tản nhiệt của vệ tinh tỏa nhiệt vào khoảng chân không lạnh giá của không gian dưới dạng bức xạ hồng ngoại. Bộ tản nhiệt phải được hướng cẩn thận về phía không gian sâu để tránh hấp thụ nhiệt từ Mặt trời hoặc Trái đất. Bộ tản nhiệt cho không gian đã tồn tại, nhưng các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo sẽ cần hệ thống làm mát có thể xử lý lượng nhiệt lớn hơn rất nhiều so với loại được thiết kế cho một vệ tinh liên lạc hoặc quan sát thông thường.

Hệ thống liên lạc

Các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo dự định ít nhất một phần dựa vào sóng vô tuyến mà hầu hết vệ tinh dùng để nhận và gửi dữ liệu giữa Trái đất và không gian. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng để xử lý dữ liệu hiệu quả, các công ty có thể phải sử dụng liên lạc bằng laser, một công nghệ mới nổi có thể truyền lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ cao hơn nhiều. Liên lạc bằng laser, còn gọi là liên kết laser quang học, đã được dùng để truyền dữ liệu giữa các vệ tinh nhưng vẫn đang được phát triển cho việc truyền từ mặt đất lên không gian.

Liên kết laser quang học

Vì tàu vũ trụ liên tục chuyển động trên quỹ đạo, chúng có thể không còn nằm trong vùng phủ của trạm mặt đất đã nhận yêu cầu vào thời điểm xử lý xong dữ liệu. Khi đó, chúng có thể gửi dữ liệu đã xử lý tới vệ tinh tiếp theo bằng liên kết quang học, một phương thức truyền tốc độ cao sử dụng chùm tia laser. SpaceX đã dùng liên kết laser quang học trong mạng lưới Starlink và, theo một hồ sơ gửi lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ, dự định làm điều tương tự cho trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.

Bộ thu phát

Khi nhận yêu cầu từ Trái đất, bộ thu phát chuyển đổi tín hiệu tần số vô tuyến đến ăng-ten của vệ tinh thành các bit kỹ thuật số mà chip trên tàu có thể xử lý. Khi gửi dữ liệu trở lại, quy trình được đảo ngược: bộ thu phát chuyển dữ liệu đã xử lý về đúng tần số trước khi chuyển tới ăng-ten phù hợp để phát đi.

Điện toán và bộ nhớ trên tàu

Không giống các vệ tinh khác, các đơn vị trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo sẽ được trang bị chip AI chịu bức xạ, đặt trong thân vệ tinh để xử lý dữ liệu, cùng một bộ nhớ riêng để lưu trữ. Tháng 3, Nvidia Corp. công bố sẽ sản xuất chip GPU dành riêng cho điện toán trong không gian, có khả năng loại bỏ một thách thức lớn trong việc xây dựng và vận hành các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.

Lớp mạng

Các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo sẽ cần phần cứng mạng đóng vai trò như “tủy sống” của tàu vũ trụ. Phần cứng này kết nối các bộ phận điện toán, bộ nhớ và lưu trữ khác nhau, đồng thời định tuyến dữ liệu đến và đi từ bộ thu phát khi dữ liệu cần được truyền tới vệ tinh khác hoặc mặt đất.

Trạm mặt đất

Các trạm này đóng vai trò trung gian giữa người dùng và vệ tinh. Trong một trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, yêu cầu của người dùng sẽ được chuyển tới trạm mặt đất, thường thông qua cáp quang trên mặt đất. Trạm mặt đất truyền yêu cầu tới vệ tinh bằng ăng-ten lớn hoặc thiết bị đầu cuối laser quang học, sau đó vệ tinh xử lý dữ liệu và gửi lại Trái đất.

Các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo sẽ kết hợp những hệ thống cốt lõi của một vệ tinh với năng lượng và năng lực điện toán cần thiết cho trí tuệ nhân tạo. Khái niệm này vẫn còn ở giai đoạn đầu, nhưng cấu trúc của nó đang dần dễ hình dung hơn khi công nghệ trưởng thành.

Các công ty theo đuổi ý tưởng này sẽ phải đồng thời giải quyết những thách thức về sản xuất, phóng, liên lạc, làm mát và giao thông quỹ đạo. Kết quả sẽ là một loại trung tâm dữ liệu mới—vận hành phía trên Trái đất, được cung cấp năng lượng từ ánh sáng Mặt trời và kết nối với người dùng trên mặt đất.

Biên tập

Julia Rubin, Jessica Loudis và Joshua Brustein

Theo Bloomberg

Theo phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn

https://phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn/cach-xay-dung-trung-tam-du-lieu-trong-khong-gian-61678.html

#trung tâm dữ liệu
#Elon Musk
#Jeff Bezos