Trong phiên giao dịch 22.7, VN-Index mất hơn 62 điểm, về mức 1.668 điểm, giảm 14% kể từ đỉnh 1.936 điểm thiết lập vào giữa tháng Năm.

Đây là mức giảm mạnh kể từ sau cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran vào cuối tháng Hai.

Đà giảm được giới phân tích cho rằng đến từ áp lực call margin (lệnh gọi ký quỹ) và đà bán giải chấp (force sell) lan rộng.

"Mọi thứ thật chóng vánh," anh Lê Hoàng Hiệp, một nhà đầu tư đã có 7 năm giao dịch, sử dụng đòn bẩy margin, có tài khoản lỗ hơn 300 triệu đồng, với mức lỗ 22%. "Tôi đang rất phân vân liệu có nên bán vàng để đỡ tài khoản hay không."

Ghi nhận trên sàn HoSE, 245 cổ phiếu giảm giá, trong đó 11 mã giảm sàn (-7%), trong khi chỉ 75 mã tăng. Thanh khoản đạt hơn 23.405 tỉ đồng.

Áp lực tập trung mạnh ở nhóm vốn hóa lớn. Riêng VIC lấy đi gần 25 điểm của VN-Index, tiếp theo là VHM với hơn 8,2 điểm và VCB gần 3,9 điểm. Ba cổ phiếu này cộng lại kéo chỉ số giảm khoảng 37 điểm, tương đương hơn một nửa mức mất điểm của toàn phiên.

Chia sẻ với người viết, môi giới của ba công ty chứng khoán cho biết các lệnh call margin đang xuất hiện tại một số công ty chứng khoán tập trung vào khách hàng cá nhân. Quy mô không quá lớn, nhưng việc giá cổ phiếu tiếp tục giảm kích hoạt nỗi sợ bao trùm lên thị trường.

“Giá giảm đang kích hoạt thêm các đợt bán giải chấp,” ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, giám đốc Nghiên cứu chiến lược thị trường của Chứng khoán HSC, nói. Theo ông Dũng, bên mua vẫn ngần ngại “bắt dao rơi”, trong khi mặt bằng lãi suất cao làm giảm sức hấp dẫn của việc vay thêm để mua cổ phiếu.

Hiệu ứng domino

Tâm điểm của nhà đầu tư dồn vào vụ việc PNJ. Sau hàng loạt thông báo từ phía công ty, vào ngày 21.7, công ty đã công bố việc mua lại kim cương theo lộ trình lên tới 120 ngày. Các quỹ nước ngoài như VEIL của Dragon Capital hay Vinacapital cũng quyết định thoái vốn khỏi PNJ. Hàng loạt công ty chứng khoán đã hạ tỷ lệ cho vay ký quỹ, loại khỏi danh mục margin và bắt đầu tiến hành bán giải chấp đối với cổ phiếu PNJ do thị giá mã này giảm sàn liên tục.

Vốn hóa của PNJ bốc hơi hơn 58% kể từ mức đỉnh.

Giới phân tích đánh giá, việc công ty PNJ công bố chi trả theo tiến độ cho thấy công ty đối mặt với rủi ro thanh khoản, trong khi vẫn phải cố gắng lấy lại lòng tin từ khách hàng.

Vụ việc PNJ chỉ là "giọt nước tràn ly". Trong tuần trước, vào ngày 18.7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn đã thừa nhận hệ thống ngân hàng đang thiếu hụt vốn và lãi suất buộc phải neo ở mức cao. Dù đã có nhiều chỉ đạo từ phía Ngân hàng Nhà nước, nhưng mặt bằng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Rủi ro càng đáng chú ý khi dư nợ margin đã phình lên mức kỷ lục. Dữ liệu từ FiinTrade cho thấy dư nợ ký quỹ cuối quý II đạt khoảng 446 ngàn tỉ đồng, trong khi giá trị giao dịch bình quân chỉ còn 14.600 tỉ đồng mỗi phiên.

Quy mô margin vì thế tương đương hơn 30 lần thanh khoản bình quân ngày, phản ánh lượng đòn bẩy lớn, nhưng tiền không chảy vào thị trường chứng khoán.

Khối ngoại chưa dừng đà bán. Kể từ đầu năm tới phiên ngày 22.7, giá trị bán ròng đã lên tới hơn 86 ngàn tỉ đồng, tương đương hơn 3 tỉ USD, bằng 60% lượng bán ròng của năm 2025.

VN-Index giảm mạnh vào trước thềm các công ty niêm yết công bố báo cáo tài chính Quý 2. VinaCapital dự báo tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết có thể đạt khoảng 15 - 20%.

Dẫu vậy, “nhà đầu tư không còn quan tâm doanh nghiệp sẽ báo lãi ra sao,” ông Quản Trọng Thành, trưởng nhóm phân tích của Chứng khoán Maybank nói. "Với đà hoảng loạn như hiện tại, VN-Index có thể lùi về vùng 1.500-1.600 điểm."

Dù nhiều nhận định cho rằng định giá thị trường ngày càng hấp dẫn, nhưng trong ngắn hạn, câu hỏi chưa có lời giải đáp: Liệu bây giờ có phải là đáy của thị trường?