Có một nghịch lý khá thú vị trên thị trường vàng hiện tại: Nếu một nhà đầu tư mua vàng SJC ở phiên đầu tiên của năm 2026 và bán ra vào sáng 11.6, họ sẽ lỗ khoảng 26,1 triệu đồng/lượng, tương đương 16,6% vốn đầu tư. Đúng vậy, chúng ta đang nói về vàng, loại tài sản nổi danh là “hầm trú ẩn” giúp tránh mọi rung lắc từ thị trường tài chính. 

Dữ liệu từ WiGroup cho thấy giá bán vàng miếng SJC mở đầu năm 2025 ở khoảng 85 triệu đồng/lượng. Sau giai đoạn tăng tương đối ổn định, thị trường bước vào cơn sốt thực sự từ tháng 4. Đà leo dốc tiếp tục kéo dài trong những tháng sau đó, đưa giá bán vàng SJC lên mức kỷ lục 190,8 triệu đồng/lượng vào ngày 29.01.2026.

Tuy nhiên, mức đỉnh này không duy trì được lâu. Chưa đầy năm tháng sau, giá bán vàng SJC đã lùi về khoảng 136 triệu đồng/lượng vào sáng 11.6, giảm 28,7% so với đỉnh lịch sử, xóa đi phần đáng kể mức tăng tích lũy trước đó.

Theo bà Nguyễn Thị Sony Trà Mi, trưởng phòng Nghiên cứu Khách hàng Tổ chức thuộc Khối Phân tích của Chứng khoán Maybank, nguyên nhân quan trọng nhất khiến vàng điều chỉnh đến từ thị trường quốc tế: Giá vàng thế giới đã giảm từ vùng đỉnh gần 5.600 USD/ounce trong tháng 1.2026 xuống còn hơn 4.000 USD/ounce, tương đương mức giảm hơn 28%. 

Đồng thời, USD mạnh lên khi thu hút dòng tiền trú ẩn giữa bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng. Biến động mạnh của giá vàng cũng kích hoạt áp lực bán từ các tổ chức lớn, trong khi quỹ ETF vàng lớn nhất thế giới SPDR Gold Trust đang liên tục bán ròng từ nửa cuối tháng 5.2026.

Ở trong nước, đà giảm của vàng SJC gần như tương đồng với diễn biến của giá vàng thế giới. “Nhiều lo ngại về việc kết thúc chu kỳ tăng mạnh của giá vàng có thể đã thúc đẩy áp lực chốt lời từ những người mua ở vùng giá thấp lẫn tâm lý bán tháo cắt lỗ của lượng vàng mua ở vùng đỉnh vừa qua,” bà Mi trao đổi với Bloomberg Businessweek Vietnam qua thư điện tử. 

Nếu lỡ mua ở vùng đỉnh?

Đối với những nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy hoặc đang nắm giữ tỷ trọng vàng quá lớn lên tới 90% danh mục, chuyên gia vàng tự do Phan Dũng Khánh khuyến nghị nên tận dụng những nhịp hồi kỹ thuật để giảm bớt tỉ trọng nhằm bảo vệ an toàn tài chính và giảm áp lực trả lãi vay.

Còn theo bà Mi của Maybank, quyết định phụ thuộc vào mục tiêu ban đầu của nhà đầu tư là đầu cơ ngắn hạn hay tích sản dài hạn, cũng như tỉ trọng phân bổ và khẩu vị rủi ro. "Trong bối cảnh thị trường không thuận lợi, nhiều rủi ro hơn, thì việc theo dõi sát các biến động và giảm bớt phần đầu cơ khi phù hợp là chiến lược nên được xem xét."

Dù vậy, bà vẫn lưu ý rằng xu hướng dài hạn của vàng thế giới chưa hẳn đã bị phá vỡ. "Giá vàng thế giới, xét về dài hạn vẫn đang duy trì xu hướng tăng với các yếu tố cấu trúc hỗ trợ vẫn chưa thay đổi," bà Mi cho biết.

Bắt đáy hay bắt dao?

Đây có lẽ là câu hỏi được tìm kiếm nhiều nhất mỗi khi thị trường giảm mạnh, nhưng sẽ khó để nhà đầu tư tìm được một câu trả lời dứt khoát. Theo bà Mi: "Ở mức 136 triệu đồng/lượng, vàng SJC đã hấp dẫn hơn rất nhiều so với vùng đỉnh, nhưng chưa thể khẳng định đây là vùng an toàn tuyệt đối để bắt đáy." Thay vì cố gắng đoán chính xác đáy thị trường, bà cho rằng nhà đầu tư dài hạn có thể cân nhắc tích lũy từng phần và ưu tiên quản trị vị thế.

Quan điểm của ông Phan Dũng Khánh thậm chí còn thận trọng hơn. "Đối với những nhà đầu tư có ý định lướt sóng ngắn hạn, đây không phải là thời điểm phù hợp để bắt đáy." Theo ông, thị trường đang bước vào giai đoạn điều chỉnh và đi ngang kéo dài, khiến chi phí cơ hội trở thành yếu tố đáng cân nhắc đối với những người muốn tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Vàng có còn là tài sản phòng thủ?

Nếu có một điểm thú vị khi nhìn vào câu chuyện của vàng hiện nay, đó là khoảng cách ngày càng lớn giữa những gì dữ liệu nói và những gì nhiều nhà đầu tư tin tưởng.

Trên thế giới, một số nghiên cứu học thuật bắt đầu đặt dấu hỏi về vai trò trú ẩn của vàng. Theo nghiên cứu đăng trên ScienceDirect, vàng từng thực hiện khá tốt vai trò phòng thủ từ năm 1987 đến 2005. Khi chứng khoán giảm mạnh, vàng thường có xu hướng đi ngược chiều, giúp nhà đầu tư bảo vệ tài sản.

Nhưng bức tranh đó đã thay đổi gần đây. Trong giai đoạn biến động mạnh từ năm 2006-2024, đặc biệt ở những thời điểm như khủng hoảng tài chính toàn cầu hay đại dịch Covid-19, vàng lại có xu hướng biến động cùng chiều với chứng khoán. "Khi giá vàng diễn biến cùng chiều với thị trường chứng khoán, kim loại quý này không còn thực hiện được chức năng trú ẩn an toàn trong những giai đoạn biến động mạnh," nghiên cứu kết luận. 

Vậy còn ở Việt Nam? Dù vàng vừa trải qua một đợt giảm gần 29% chỉ trong chưa đầy năm tháng, niềm tin vào vàng với tư cách tài sản phòng thủ dường như chưa thay đổi nhiều. Từ thế hệ ông bà đến cha mẹ, vàng thường được tích lũy như một "của để dành" cho những kế hoạch lớn trong đời, từ mua nhà, cưới hỏi đến phòng khi khó khăn. 

Vàng, theo nguyên tắc và cả quan niệm, vẫn là tài sản phòng thủ và trú ẩn cho dòng tiền trước bất ổn, rủi ro. “Tuy vậy, ở giai đoạn này, đối với những nhà đầu tư ưu tiên bảo toàn vốn, gửi tiết kiệm và bảo hiểm vẫn là các lựa chọn tương đối an toàn trong giai đoạn hiện nay. Chứng khoán và vàng sẽ phù hợp hơn với chiến lược nắm giữ trung và dài hạn,” chuyên gia Phan Dũng Khánh kết luận.