Sự đón tiếp trọng thị của ông Donald Trump dành cho ông Tập Cận Bình trong tuần này đánh dấu một cột mốc đỉnh cao về sự ổn định trong mối quan hệ Mỹ - Trung vốn đã trải qua nhiều thăng trầm. Hiện tại, nhà lãnh đạo Trung Quốc đang thúc đẩy việc chốt các điều khoản có lợi hơn về vấn đề Đài Loan và thương mại trong khi ông vẫn còn có thể.

Ông Tập đã gia tăng áp lực lên ông Trump nhằm hạn chế sự hỗ trợ cho Đài Bắc vào hôm thứ Năm, đồng thời phát đi tín hiệu về một sự hòa hoãn rộng lớn hơn trên mặt trận thương mại. Các tiến triển tiềm năng dành cho Bắc Kinh xuất hiện khi cả hai nhà lãnh đạo trao cho nhau những lời lẽ ấm áp trong hai ngày thân mật, nơi nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Trung Quốc thậm chí còn bước lên chuyên cơ trực thăng của tổng thống Mỹ. Ông Trump tuyên bố hai người “chưa bao giờ hòa hợp hơn,” trong khi ông Tập hoan nghênh lịch trình các cuộc gặp “chưa từng có” của họ trong năm nay.

Cuộc gặp tiếp theo của họ sẽ diễn ra vào tháng 11, ông Trump thông báo, ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.

Đảng Cộng hòa đang đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc đua đó, giữa lúc các cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump đang ở mức thấp kỷ lục. Bất kỳ sự thay đổi nào trong cán cân quyền lực cũng đều có nguy cơ làm suy yếu vị thế của ông Trump và làm gia tăng các lời kêu gọi hành động cứng rắn hơn đối với vấn đề Đài Loan, cũng như thắt chặt kiểm soát xuất khẩu và các biện pháp hạn chế nhắm vào các công ty Trung Quốc. Tuy nhiên, sự chia rẽ chính trị lớn hơn cũng gây ra bế tắc, điều có thể làm hạn chế khả năng của Washington trong việc gây áp lực lên Bắc Kinh.

“Ông Tập muốn nhận được sự bảo đảm từ tổng thống Trump rằng ông sẽ tiếp tục xử lý vấn đề Đài Loan một cách cực kỳ thận trọng,” ông Ngô Tâm Bá, giám đốc trung tâm Nghiên cứu Mỹ tại Đại học Phục Đán ở Thượng Hải, nhận định. “Vấn đề đối với Trung Quốc, dĩ nhiên, là liệu ông ấy có thể tiếp tục duy trì chính sách đó trong tương lai hay không, đặc biệt là sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.”

Cho đến nay, ông Trump vẫn chưa công khai phản hồi yêu cầu của ông Tập về việc Washington nên áp dụng “lập trường đúng đắn là phản đối Đài Loan độc lập.” Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue phát biểu trên Fox News hôm thứ Sáu rằng ông Trump không thay đổi lập trường của mình. “Chúng tôi không ủng hộ độc lập,” ông nói thêm. “Nhưng chúng tôi thực sự cũng không ủng hộ sự ép buộc.”

Trung Quốc cũng chưa xác nhận việc gia hạn thỏa thuận ngừng bắn thương mại do bộ trưởng Tài chính Scott Bessent công bố, trong khi đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer phát biểu trên CNBC rằng thêm thông tin chi tiết về thương mại có thể sẽ được công bố sớm nhất vào thứ Hai.

Bất kỳ thỏa thuận nào được công bố trong những ngày tới sẽ cho thấy hành trang mang về sau chuyến đi của ông Tập gồm những gì bên cạnh bức tượng đại bàng do ông Trump trao tặng.

“Chúng ta có thể đang ở thời điểm hòa hoãn tối đa,” ông Rana Mitter, một học giả về Mỹ - Trung tại trường Quản lý nhà nước John F. Kennedy thuộc đại học Harvard, đánh giá. Tuy nhiên, mặc dù mối quan hệ giữa các nhà lãnh đạo rất mạnh mẽ, “về mặt một sự chuyển dịch chính sách thực chất, thì chưa, chúng ta chưa đạt đến đó.”

Ngoại giao tiệc tối

Tờ báo hàng đầu của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đưa hình ảnh ông Tập được đón tiếp tại sân bay và cuộc họp kín trong Phòng Bầu dục với ông Trump lên trang nhất vào thứ Sáu, dành ba trang cho hội nghị thượng đỉnh nơi ông Tập nhận được sự tôn trọng khác thường từ người đồng cấp người Mỹ.

Ông Trump, 80 tuổi, khen ngợi sức khỏe của ông Tập, 73 tuổi, gọi ông là người “mạnh mẽ, tràn đầy năng lượng và phong độ.” Ông để vị khách mời của mình gợi lại sự hợp tác giữa Trung Quốc và Mỹ chống lại Nhật Bản trong Thế chiến II trong khi lướt qua những thời điểm tranh cãi hơn, và mời các quan khách dự tiệc tối cấp nhà nước trở thành những người đầu tiên trên thế giới chiêm ngưỡng phòng khiêu vũ White House đang được cải tạo của ông. Nhân quyền, chủ đề thảo luận thường nhật trong các cuộc họp thượng đỉnh Mỹ - Trung trước đây, đã không được ông Trump nêu công khai.

Trước khi hội nghị thượng đỉnh kết thúc vào thứ Sáu, ông Trump đã tặng ông Tập một cuốn album ảnh lưu niệm về chuyến đi.

Bên dưới những cử chỉ xã giao kể trên, có những dấu hiệu cho thấy giới hạn của mối quan hệ.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã được làm nổi bật qua sơ đồ xếp chỗ ngồi tại tiệc tối. Ông Tập ngồi cùng Jensen Huang của Nvidia Corp., tập đoàn sở hữu các vi chip bán dẫn AI hàng đầu mà Trung Quốc bị cấm mua. Sự vắng mặt hoàn toàn của bất kỳ lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc nào tại bữa tiệc với khoảng 130 khách mời cũng tượng trưng cho sự phản kháng đối với dòng vốn đầu tư của các doanh nghiệp Trung Quốc vào Mỹ.

Hơn nữa, việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại trong hai tháng đã không đạt được con số sáu tháng như được đưa ra trước đó. Trung Quốc vẫn phải đối mặt với mức thuế quan thực tế cao nhất của Mỹ áp đặt lên các đối tác thương mại lớn ở mức khoảng 23%, so với khoảng 7% đối với phần còn lại của thế giới, theo Barclays. Với việc các cảng biển Trung Quốc ghi nhận tuần bận rộn nhất trong lịch sử trước cuộc họp thượng đỉnh, ông Tập có lẽ đã học cách sống chung với các mức thuế đó.

Đài Loan mang đến bài kiểm tra nhạy cảm nhất về mặt chính trị đối với việc liệu nhà lãnh đạo quyền lực nhất của Trung Quốc kể từ thời Mao Trạch Đông có thể thuyết phục một tổng thống Mỹ, người từng mô tả các hợp đồng bán vũ khí cho Đài Loan là một “con bài đàm phán,” thay đổi chính sách hay không.

Bắc Kinh muốn Washington tuyên bố rằng họ “phản đối” Đài Loan độc lập, thay thế cho công thức lâu đời của Mỹ là “không ủng hộ” điều đó. Việc thực hiện bước đi đó nhiều khả năng sẽ kích hoạt sự phản ứng gay gắt từ cả hai đảng từ các thành viên Quốc hội, những người ủng hộ mạnh mẽ việc viện trợ quân sự cho Đài Bắc.

Ông Trump ít có khả năng thay đổi chính sách của Mỹ, theo nhận định của ông Jeremy Chan, chuyên gia phân tích cấp cao tại Eurasia Group. “Cả hai bên đều tương đối hài lòng với việc duy trì trạng thái nguyên trạng,” ông nói thêm. Tuy nhiên, triển vọng về một gói vũ khí trị giá 14 tỉ USD của Mỹ dành cho Đài Loan được thông qua trước khi ông Trump chủ trì hội nghị thượng đỉnh G20 vào tháng 12 vẫn ở mức thấp, theo đánh giá của ông Chan.

Đối với Trung Quốc, thành công không nhất thiết đòi hỏi ông Trump phải công bố một chính sách mới về Đài Loan. Việc tiếp tục trì hoãn các hợp đồng bán vũ khí và giảm bớt các tiếp xúc cấp cao với Đài Bắc có thể dần dần làm tăng chi phí chính trị cho việc đảo ngược lộ trình, tạo cho Bắc Kinh không gian lớn hơn để trả đũa một chính quyền tương lai.

Ông Tập đã phát đi tín hiệu rằng ông đang suy nghĩ về những gì sẽ diễn ra sau thời ông Trump.

Gợi lại một khẩu hiệu mà Trung Quốc sử dụng để mô tả sự hòa hoãn hiện tại, ông nói rằng “sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng” không nên là một “giải pháp tạm thời hay một điều gì đó đạt được trong một sớm một chiều.”

Cơ hội tốt nhất của Trung Quốc để duy trì sự ổn định là đòn bẩy từ sự độc tôn đối với đất hiếm, nguyên liệu thiết yếu cho việc sản xuất một loạt các sản phẩm, bao gồm tên lửa và điện thoại di động.

Dữ liệu cho thấy Mỹ và hầu hết thế giới sẽ tiếp tục phụ thuộc vào Trung Quốc về các nam châm đó cho đến năm 2030 và xa hơn nữa, chuyên gia Adam Farrar của Bloomberg Economics nhận định.

“Điều đó đã dẫn đến thực tế này,” ông nói thêm, “rằng có rất ít lựa chọn cho Hoa Kỳ khi đề cập đến việc leo thang gây căng thẳng.”

Với sự hỗ trợ của Tyler Clifford, Phila Siu, Meghashyam Mali, Jacob Gu, Jessie Jiang, Hadriana Lowenkron, Kate Sullivan và Jennifer A Dlouhy