Việc Liên minh châu Âu chuyển hướng sang quản lý rủi ro từ Nhà Trắng khiến một số quan chức bắt đầu cho rằng Trung Quốc có thể là đối tác đáng tin cậy hơn, dù vẫn tồn tại nguy cơ đối với sự thịnh vượng của các quốc gia.

Sự thay đổi trong tâm lý tại các thủ đô châu Âu thể hiện rõ qua số lượng lãnh đạo tới thăm Trung Quốc trong những tháng gần đây, với người đứng đầu chính phủ hoặc nguyên thủ từ nhiều nền kinh tế lớn gặp gỡ các lãnh đạo cấp cao tại Bắc Kinh.

Tại khu trưng bày của Unitree Robotics ở Hàng Châu, Friedrich Merz mỉm cười và vỗ tay trước màn trình diễn võ thuật của một đội robot hình người. Nhưng khi một robot quyền Anh tiến về phía ông, vung nắm đấm đeo găng đỏ vào không trung, thủ tướng Đức giật mình, vẻ lo ngại thoáng qua khi ông dường như nhận ra mối nguy từ một cỗ máy chiến đấu tự động.

Theo một nguồn thạo tin, đó cũng là khoảnh khắc khiến Merz nhận thức rõ sức mạnh công nghệ của Trung Quốc. Ông đồng thời coi đây là dấu hiệu cho thấy Đức đã tụt lại xa và các quy định của Liên minh châu Âu đang cản trở nỗ lực bắt kịp.

Một robot quyền Anh tiến về phía Merz trong chuyến thăm Unitree Robotics. Hình ảnh: Michael Kappeler/dpa/AP

Chuyến đi hồi tháng trước đã kích hoạt một sự điều chỉnh nhận thức rộng hơn đang lan khắp châu Âu: việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc có thể là nhiệm vụ quá lớn. Dù các doanh nghiệp Trung Quốc tạo ra thách thức, châu Âu có thể cần đạt được một thỏa thuận mới với Bắc Kinh.

Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump áp thuế lên các công ty EU, đặt dấu hỏi về các cam kết an ninh vốn bảo vệ châu lục suốt nhiều thế hệ, và gây biến động thị trường năng lượng, ý tưởng duy trì lập trường cứng rắn với Trung Quốc ngày càng trở nên khó chấp nhận với các quan chức châu Âu.

“Các lãnh đạo châu Âu đến Trung Quốc với hy vọng cân bằng rủi ro chính trị trước Mỹ,” Kratz nói.

Theo những người hiểu rõ tình hình tại các thủ đô chủ chốt, châu Âu không đủ khả năng cùng lúc đối mặt hai cuộc chiến thương mại, trong khi Trump không để họ có nhiều lựa chọn ở mặt trận thứ nhất. Vì vậy, thời gian và nguồn lực lẽ ra dành để giảm phụ thuộc vào Bắc Kinh lại phải chuyển sang xử lý các khủng hoảng do Mỹ gây ra.

“Đó là cách tiếp cận sai lầm, khi những thách thức trong quan hệ với Trung Quốc vẫn còn dai dẳng,” Kratz nhận định.

Sau một năm căng thẳng với Nhà Trắng, một số quan chức châu Âu bắt đầu cho rằng Trung Quốc có thể là đối tác đáng tin cậy hơn, dù vẫn tồn tại rủi ro đối với nền kinh tế. Các quan chức trong chính quyền Trump thừa nhận EU đang chuyển sang quản lý rủi ro từ Mỹ, song phần lớn tỏ ra chế giễu.

Thương mại giữa châu Âu và Trung Quốc tăng mạnh trong hai tháng đầu năm, nhưng mức thâm hụt thương mại 359 tỉ euro của EU trong năm ngoái đã trở thành mối lo lớn tại các thủ đô châu Âu.

Một số quan chức tại Brussels cảnh báo không nên xoay trục sang Bắc Kinh, do lo ngại các ngành công nghiệp EU bị cạnh tranh không công bằng. Họ cho rằng sự thay đổi hiện tại mang tính biểu tượng nhiều hơn là chính sách thực chất, và European Commission vẫn chưa thay đổi lập trường.

“Tôi không nghĩ EU đang xoay trục, vì thiệt hại kinh tế từ xuất khẩu của Trung Quốc là rất lớn,” Alicia Garcia Herrero, chuyên gia tại Bruegel, nói.

Tuy vậy, sự thay đổi tâm lý thể hiện qua làn sóng lãnh đạo tới Trung Quốc trong sáu tháng qua. Người đứng đầu chính phủ hoặc nguyên thủ của ba trong bốn nền kinh tế lớn nhất khu vực đồng euro, cùng với Anh, đã gặp lãnh đạo Trung Quốc, bên cạnh lãnh đạo Phần Lan và Ireland.

Giorgia Meloni là lãnh đạo EU đáng chú ý chưa tới Bắc Kinh. Từ khi nhậm chức năm 2022, bà cố gắng tạo khoảng cách với Trung Quốc sau khi người tiền nhiệm đưa Italy trở thành nước G7 duy nhất tham gia sáng kiến Belt and Road Initiative. Tuy nhiên, tập đoàn Stellantis NV, chủ sở hữu hãng xe Fiat, đang xem xét hợp tác với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc để hỗ trợ hoạt động tại châu Âu.

Ở khu vực biên giới EU, một số quốc gia đã tiến xa hơn. Montenegro ký hợp đồng đường cao tốc trị giá 640 triệu euro với liên danh công ty Trung Quốc, trong khi Serbia mua tên lửa siêu thanh từ China Aerospace Science and Industry Corp, lần đầu một quốc gia châu Âu mua loại vũ khí này. Quân đội Serbia cũng tổ chức tập trận chung với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc năm ngoái.

Trưng bày tĩnh tên lửa CM-400 mà Serbia mua. Hình ảnh: VCG/Getty Images

Tuy nhiên, chính chuyến thăm của Merz đã thúc đẩy sự thay đổi nhận thức sâu rộng hơn.

Trong chiến dịch tranh cử năm ngoái, ông từng chỉ trích Trung Quốc lợi dụng chuỗi cung ứng, đe dọa ổn định eo biển Đài Loan và ủng hộ Nga trong xung đột Ukraine. Khi mới nhậm chức, ông theo đuổi lập trường cứng rắn. Nhưng theo thời gian, ông nhận ra điều đó khó thực hiện với Đức, và tháng trước đã dẫn đầu phái đoàn thương mại lớn nhất từ trước tới nay tới Bắc Kinh, nơi ông được Tập Cận Bình chiêu đãi.

“Chúng ta nên tăng cường quan hệ với Trung Quốc và cá nhân tôi quyết tâm làm điều đó,” ông nói sau chuyến đi.

Sự đảo chiều này gây bối rối tại Berlin và Brussels. Một quan chức Đức cho biết chính sách của Mỹ dưới thời Trump trở nên khó lường đến mức thủ tướng không thể tiếp tục theo các khuôn khổ đối ngoại trước đây.

Tại Brussels, các quan chức EU lo ngại nỗ lực giảm phụ thuộc vào khoáng sản quan trọng hoặc ngăn doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận hạ tầng viễn thông nhạy cảm có thể bị phá vỡ. Cách tiếp cận mới của Đức cũng khiến việc đạt đồng thuận về các công cụ phòng vệ thương mại như Anti-Coercion Instrument trở nên khó khăn hơn.

Friedrich Merz đứng cạnh Vương Hạo, Bí thư tỉnh Chiết Giang, trong ảnh chụp chung. Hình ảnh: Michael Kappeler/dpa/Getty Images

Các lãnh đạo châu Âu hiểu rằng việc lần lượt tới Bắc Kinh có thể phục vụ chiến lược lâu dài của Trung Quốc nhằm chia nhỏ các quốc gia để gia tăng đòn bẩy. Tuy nhiên, họ cho rằng không có nhiều lựa chọn ngoài việc trực tiếp tương tác với Bắc Kinh.

Về phía mình, Trung Quốc dường như sẵn sàng đưa ra các tín hiệu mang tính biểu tượng với EU, nhưng lợi ích cụ thể còn hạn chế, theo một nhà ngoại giao châu Âu tại Bắc Kinh. Đại sứ EU tại đây bị hạn chế tiếp cận các cuộc họp cấp bộ trong thời gian qua, theo truyền thông đưa tin. Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị hoan nghênh quan hệ cải thiện, đồng thời kêu gọi EU từ bỏ “tư duy bảo hộ” và tận dụng thị trường rộng lớn của Trung Quốc.

“Tính cấp bách của việc giảm rủi ro từ Trung Quốc vẫn còn, thậm chí gia tăng mỗi ngày,” Kratz nói. “Châu Âu đang đối mặt hai vấn đề và cần xử lý cả hai.”