Tổng thống Donald Trump đang cứu vãn chính sách thuế quan sau khi tòa án Tối cao bác bỏ các quy định về thuế toàn cầu. Ông cam kết sẽ sử dụng những công cụ khác để lách qua phán quyết này nhằm duy trì các loại thuế nhập khẩu vốn được ông coi là yếu tố then chốt trong chính sách đối ngoại và kinh tế của mình.

Hôm thứ Sáu, tổng thống cho biết ông dự kiến áp thuế suất 10% đồng loạt lên hàng hóa nước ngoài trong những ngày tới. Đồng thời, ông sẽ chỉ đạo thực hiện một loạt cuộc điều tra thương mại nhằm tạo tiền đề cho việc ban hành các mức thuế mang tính dài hạn hơn.

Trong cuộc họp báo đầy giận dữ và thách thức tại Nhà Trắng chỉ vài giờ sau phán quyết, ông Trump tuyên bố sẽ kiên định với cách tiếp cận của mình bất chấp những lời chỉ trích từ phe đối lập. Những người phản đối cho rằng chính sách này đã làm rạn nứt các mối quan hệ đối tác thương mại lâu đời và làm gia tăng chi phí đối với người dân Mỹ. Tổng thống Mỹ khẳng định hệ thống thuế quan của ông là động lực thúc đẩy các khoản đầu tư khổng lồ vào Mỹ và ngăn ngừa các xung đột nước ngoài.

Tuy nhiên, sự thất vọng lộ rõ của ông Trump đã làm nổi bật các thách thức to lớn về mặt pháp lý và logistics mà ông đang phải đối mặt. Điều này cũng ngầm thừa nhận rằng vị thế của ông đã bị suy giảm, ngay cả khi ông thề sẽ tiếp tục theo đuổi các thỏa thuận thương mại và thực thi những hiệp ước hiện có.

“Tòa án Tối cao không bác bỏ thuế quan, họ chỉ bác bỏ cách vận dụng cụ thể đối với thuế quan theo đạo luật IEEPA,” ông Trump nói với các phóng viên, đề cập đến thẩm quyền khẩn cấp mà tòa án cấp cao tuyên là bất hợp pháp. “Giờ đây tôi sẽ đi theo một hướng khác, có lẽ là hướng đi mà lẽ ra tôi nên chọn ngay từ đầu.”

Ông Trump cho biết sẽ theo đuổi mức thuế suất cơ bản theo Mục 122 của đạo luật Thương mại năm 1974, điều khoản cho phép tổng thống đơn phương áp đặt các biện pháp thuế quan. Tuy nhiên, quy định pháp lý chưa từng có tiền lệ này giới hạn thời gian áp thuế tối đa là 150 ngày. Ông Trump kỳ vọng mức thuế cơ sở mới sẽ có hiệu lực sau “ba ngày tới”.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết sau đó, mức thuế 10% sẽ được áp dụng cho tất cả các quốc gia đã có thỏa thuận thương mại với Mỹ, trong khi các cơ sở pháp lý mới về thuế quan đang được hoàn thiện.

Lợi suất trái phiếu thu hẹp đà tăng trong khi thị trường chứng khoán tiếp tục tăng điểm sau khi ông Trump công bố kế hoạch áp thuế 10%. Mức thuế này thấp hơn mức trần 15% mà ông có quyền ban hành trong 5 tháng tới.

Ông Trump cũng cho biết các mức thuế hiện hành theo Mục 301 và Mục 232 sẽ được giữ nguyên, đồng thời cam kết sẽ khởi xướng thêm các cuộc điều tra mới. Trước đây, Tổng thống từng sử dụng các biện pháp này để đánh thuế hàng xuất khẩu của Trung Quốc, cùng các mặt hàng ô tô và kim loại. Ông gợi ý rằng các cuộc điều tra có thể được tiến hành song song trong thời gian duy trì mức thuế cơ sở 10% và cuối cùng sẽ thay thế mức thuế đồng loạt này, mặc dù ông không loại trừ khả năng sẽ tìm cách gia hạn các khoản thuế theo Mục 122. Ngoài ra, ông Trump cho biết đang xem xét mức thuế từ 15% đến 30% đối với ô tô nhập khẩu.

Kế hoạch áp thuế toàn cầu 10% của tổng thống có thể nâng thuế suất hiệu dụng trung bình của Mỹ từ 13,6% lên 16,5%, hoặc giảm xuống 11,4% nếu các quy định miễn trừ hiện tại được duy trì, theo ước tính từ Bloomberg Economics.

Ông Trump mở đầu bài phát biểu bằng lời chỉ trích gay gắt tòa án Tối cao. Ông nói rằng mình cảm thấy "xấu hổ về một số thành viên" và thẳng thừng tuyên bố một vài thẩm phán là "nỗi hổ thẹn của quốc gia."

Tòa án đã phán quyết với tỉ lệ 6-3 rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi viện dẫn luật về quyền hạn khẩn cấp liên bang để áp đặt các mức thuế mà ông gọi là "có đi có lại" trên toàn cầu, cũng như các loại thuế nhập khẩu mục tiêu mà chính quyền cho là nhằm giải quyết tình trạng buôn lậu fentanyl. Hai thẩm phán do ông Trump bổ nhiệm trong nhiệm kỳ đầu tiên, Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett, đứng về phía đa số để bác bỏ các mức thuế này.

Các thẩm phán không đề cập đến khả năng các nhà nhập khẩu được quyền nhận lại tiền thuế, mà để lại vấn đề này cho tòa án cấp dưới giải quyết. Nếu được chấp thuận hoàn toàn, số tiền hoàn trả có thể lên tới 170 tỉ USD, chiếm hơn một nửa tổng doanh thu mà các sắc thuế của ông Trump đã mang lại.

Quyết định này vô hiệu hóa các mức thuế ngày 2.4 năm ngoái của ông Trump, với mức từ 10-50% lên hàng nhập khẩu từ hầu hết các quốc gia. Nó cũng hủy bỏ các loại thuế đánh vào hàng hóa từ Canada, Mexico và Trung Quốc với danh nghĩa giải quyết nạn buôn lậu fentanyl, đồng thời gây nghi ngờ về các mức thuế IEEPA riêng biệt đánh vào hàng hóa từ Brazil và Ấn Độ.

Ông Trump liên tục bày tỏ sự thất vọng trong suốt bài phát biểu trước truyền thông. Ngay cả hệ thống đèn thường sáng rực của phòng Họp báo James S. Brady cũng được làm mờ và điều chỉnh màu sắc để tăng thêm phần kịch tính.

Ông lập luận rằng quyết định của tòa án là vô lý vì ông có quyền cấm vận thương mại hoàn toàn đối với một quốc gia, nhưng lại không được quyền đánh thuế hàng hóa của quốc gia đó. Ông tỏ ra bực bội vì phán quyết cho phép ông cấp giấy phép nhập khẩu nhưng lại không được thu các khoản phí liên quan. Đôi khi, ông còn tấn công các thẩm phán bằng những lời lẽ cá nhân gay gắt, nói rằng quyết định của Gorsuch và Barrett là "nỗi hổ thẹn đối với gia đình họ".

"Họ rất thiếu yêu nước và không trung thành với Hiến pháp của chúng ta," ông Trump nói, đồng thời ám chỉ rằng các thẩm phán có thể đã bị lung lạc bởi các lợi ích nước ngoài.

Việc tòa án không quyết định cách thức hoàn trả tiền thuế cũng làm ông Trump phẫn nộ. "Chúng ta sẽ kết thúc bằng việc phải hầu tòa trong 5 năm tới," tổng thống Mỹ nói.

Tổng thống Trump lập luận rằng chương trình thuế quan của ông không chỉ thiết yếu để thu hút sản xuất quay trở lại Mỹ mà còn là một công cụ chính sách đối ngoại. Ông cho biết những lời đe dọa về thuế quan đã giúp ông gây áp lực buộc các nước phải xuống thang xung đột vũ trang, đồng thời ghi nhận các cuộc đàm phán về thuế đã thu hút hàng tỉ USD đầu tư nước ngoài dự kiến vào Mỹ.

"Các quốc gia nước ngoài vốn đã trục lợi từ chúng ta trong nhiều năm qua đang rất đắc thắng. Họ đang rất hạnh phúc và nhảy múa trên đường phố nhưng họ sẽ không nhảy múa được lâu đâu," ông Trump khẳng định.

Ông Trump cho biết sẽ tiếp tục theo đuổi các cuộc đàm phán thương mại, sử dụng các mức thuế sắp tới làm đòn bẩy với các đối tác, và kỳ vọng các thỏa thuận hiện tại sẽ được giữ nguyên, mặc dù một số thỏa thuận có thể phải được sửa đổi.

Tổng thống cũng cho biết đội ngũ của ông đã nói chuyện với đại diện của một số chính phủ nước ngoài, bao gồm Canada và Việt Nam, những bên đã bày tỏ lo ngại rằng vụ việc này có thể dẫn đến mức thuế suất cao hơn.

"Tất cả những gì chúng tôi đang làm là thực hiện một quy trình phức tạp hơn một chút, không phức tạp lắm, nhưng phức tạp hơn một chút so với những gì chúng tôi từng có," ông Trump nói. "Chúng tôi sẽ có thể thu thuế, thậm chí là nhiều thuế hơn."

Phán quyết của tòa Tối cao càng làm tăng thêm sự kịch tính cho Thông điệp Liên bang diễn ra vào tối thứ Ba tới, sự kiện mà Tổng thống đã tuyên bố sẽ tập trung vào kinh tế. Theo truyền thống, nhiều thẩm phán tòa án Tối cao sẽ tham dự buổi lễ; tuần tới, họ có thể sẽ ngồi ở hàng ghế đầu để lắng nghe phản ứng của tổng thống về phán quyết của chính mình.

Ông Trump cho biết các thẩm phán vẫn có thể tham dự buổi phát biểu của ông.

"Họ gần như không được mời," ông Trump nói. "Thành thật mà nói, tôi chẳng quan tâm họ có đến hay không."

- Với sự hỗ trợ Greg Stohr, Catherine Lucey và Jennifer A. Dlouhy