Sau hai năm đi làm, Nguyễn Lan Nhi, 26 tuổi bắt đầu nghĩ đến việc đầu tư để “tiền đẻ ra tiền”. Chuyên viên marketing đang làm việc tại Hàn Quốc này, vào năm ngoái, tham gia “đội quân” F0 - những người mới bước vào thị trường chứng khoán. Nhi lần đầu tiên ngồi xem bảng điện đúng thời điểm thị trường vào lúc cao trào nhất trong hơn hai thập kỷ hoạt động. “Không lỗ, nhưng lời cũng chẳng đáng bao nhiêu,” Nhi chia sẻ về kết quả năm đầu chập chững đầu tư. Ngoài ra, sẵn “máu” kinh doanh từ nhỏ, cô tập tành mua bán đất đai theo lời rủ rê chung vốn với bạn bè.

Trẻ hơn Nhi hai tuổi, Vũ Thị Thu Huyền, đầu tư chủ yếu là chứng khoán, lĩnh vực gây chú ý trong giai đoạn đại dịch vừa qua. Cô nhân viên kinh doanh xuất nhập khẩu này cho biết, khác với bất động sản, đầu tư chứng khoán chỉ cần có “vài triệu đến vài chục triệu đồng,” lại “dễ rút ra được.” 

“Đầu tư vào đâu” hay “tự do tài chính” là những chủ đề được giới trẻ thường xuyên tìm kiếm trên mạng xã hội. Với dân số trẻ chiếm một phần ba cơ cấu dân số, khoảng 52% nhà đầu tư cá nhân ở Việt Nam dưới 30 tuổi, theo khảo sát trực tuyến của InfoQ Việt Nam cuối năm 2021. Những bạn trẻ như Nhi và Huyền, thuộc thế hệ nửa cuối của Millennial hay thế hệ Y (27-34 tuổi) và đầu thế hệ Z (dưới 27 tuổi), có nền tảng kiến thức tốt, một công việc làm ổn định, cơ hội tiếp cận công nghệ sớm và mục tiêu tự chủ tài chính chủ động hơn so với thế hệ trước. 

Nhi và Huyền thuộc nhóm 6% dân số có tài khoản chứng khoán, theo trung tâm Lưu ký Chứng khoán. Con số này có thể còn tăng nữa khi Chính phủ và các doanh nghiệp tài chính có chính sách, sản phẩm, cũng như ứng dụng công nghệ để thu hút nguồn vốn đầu tư vào chứng khoán. Gần đây nhất là việc cho phép mua bán cổ phiếu lô lẻ, dưới 100 cổ phiếu/lần giao dịch, được cho là sẽ thu hút thêm nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ, vốn mỏng, tham gia thị trường. Hay các ứng dụng mua bán chứng chỉ quỹ cho phép đầu tư với số tiền tối thiểu 100 ngàn đồng. Nhìn lại 22 năm trước, tổng số lượng tài khoản giao dịch của nhà đầu tư Việt Nam chỉ ở mức vài ngàn tài khoản. Trong khi hiện giờ, mỗi tháng có khoảng 200 ngàn tài khoản chứng khoán mở mới.

Trong hai năm đại dịch kéo dài, phong tỏa khắp nơi, sản xuất kinh doanh ngưng trệ, dòng tiền nhàn rỗi trong dân chảy vào thị trường chứng khoán, giúp nhiều nhà đầu tư đạt được lợi nhuận không nhỏ. Theo khảo sát của quỹ đầu tư Dynam Capital và công ty nghiên cứu thị trường Indochina Research thực hiện năm ngoái, các nhà đầu tư F0 có vốn mỏng hơn so với các nhà đầu tư đi trước. Anh Nguyễn Thế Minh, giám đốc khối Khách hàng cá nhân, công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam nhận định, giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán mới nổi như Việt Nam, vai trò của nhà đầu tư cá nhân rõ nét hơn nhà đầu tư tổ chức. Yếu tố đầu cơ cũng dễ thấy trong giai đoạn đầu này: Lời nhanh và lỗ cũng nhanh.

Mua nhanh, bán nhanh khiến nhà đầu tư ít kinh nghiệm có thể gặp cảnh mua đỉnh, bán đáy, nhất là khi thị trường biến động liên tục trong bảy tháng tính từ đầu năm. Hồi cuối tháng Tư, một đợt giảm mạnh trên thị trường chứng khoán khiến nhiều nhà đầu tư, những người ấn lệnh mua hồi đầu năm nay vẫn chưa thể “về bờ”, dù thị trường đã hồi phục khoảng 11% từ ngày 6.7.2022. Để không mắc bẫy tâm lý đua mua, các chuyên gia cho rằng, nhà đầu tư nên mua cổ phiếu ở mức định giá hợp lý, cân nhắc đến các yếu tố vĩ mô, chu kỳ của từng thị trường tài chính.

Ngoài chứng khoán, tiền gửi ngân hàng và bất động sản cũng là hai kênh đầu tư phổ biến mà các bạn trẻ để mắt đến, nhất là khi tâm lí chung của người Việt thường là: “Người nở chứ đất không nở”. Báo cáo của Dynam Capital và Indochina Research Việt Nam nêu rõ, một phần ba (32%) nhà đầu tư được khảo sát có đầu tư vào bất động sản. 

Nhưng rào cản lớn nhất khi đầu tư bất động sản đối với những người trẻ như Nhi và Huyền là vốn. Giải pháp của Nhi, cô chung vốn với bạn bè, những người đủ tin cậy để hạn chế rắc rối phát sinh về sau. “Mục tiêu đến năm 30 tuổi, tôi sẽ mua được nhà ở Hà Nội,” Nhi bày tỏ quyết tâm. 

Không thể không kể đến tiền mã hoá – kênh đầu tư có biểu đồ giá dao động như tàu lượn siêu tốc. Chị Liên Hoàng, đại diện Binance khu vực Đông Nam Á nhận định, khái niệm tiền số đã trở nên quen thuộc với các nhà đầu tư trẻ. Theo chị, nhóm này có khẩu vị rất khác. Những nhà đầu tư trẻ ưa thích tài sản đầu tư vừa có tính công nghệ, có tính mới và phiêu lưu một chút “dù rất rủi ro,” theo lời chị Liên Hoàng.  Trong khi đó, các bạn trẻ lại ít mặn mà với trái phiếu do kênh này đòi hỏi phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp có tổng tài sản tối thiểu hai tỉ đồng và vàng - kênh đầu tư thường ưa chuộng bởi những người có tuổi hơn. Chưa kể, sự chênh lệch nhiều với giá vàng quốc tế khiến kênh đầu tư này ngày càng ít hấp dẫn người Việt.

Với Huyền, cô gái trẻ mới đi làm một năm này tiếp tục chọn tập trung vào chứng khoán để “góp gió thành bão”. “Tôi xem đầu tư vào chứng khoán như một khoản tiết kiệm,” Huyền nói. Tương tự Huyền, Nhi cũng chưa thể một mình đầu tư bất động sản, nên dành một nửa tiền tiết kiệm hằng tháng để mua chứng khoán, đợi đến khi có thể đủ vốn mua bất động sản một mình. “Thời điểm này tôi nghĩ nên đầu tư ít thôi, vì thế giới đang bất ổn,” Nhi nói. 

Nhờ công nghệ phát triển, gia nhập thị trường chứng khoán với người trẻ dễ dàng hơn thế hệ đầu tư thời kỳ đầu: Chỉ cần vài phút, tại bất cứ đâu cũng có thể mở tài khoản và giao dịch. So với trước đây, nhà đầu tư phải đến hội sở công ty chứng khoán để đặt lệnh. Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của mạng xã hội, các ứng dụng đầu tư bổ trợ sẵn các chỉ báo, công cụ đầu tư giúp các “chứng sĩ” trẻ có điều kiện nắm bắt thông tin doanh nghiệp, nền kinh tế, giúp họ tăng hiểu biết về tài chính cá nhân sớm hơn hẳn thế hệ cha ông.

Một trong những khác biệt ở nhóm đầu tư thời mạng xã hội là nhân tố tạo ảnh hưởng. Trong tài chính, xuất hiện khái niệm Finfluencer (Người tạo ảnh hưởng trong mảng tài chính: Viết tắt của Finance - Tài chính và Influencer - người tạo ảnh hưởng). Theo định nghĩa của Bloomberg, đây là người dùng các nền tảng như TikTok, Facebook hay Instagram, đưa ra lời khuyên tài chính cho những người xem, trong đó phần lớn là người trẻ. Tuy vậy, không phải ai cũng có đủ trình độ chuyên môn để đảm nhận vai trò này. Chưa kể, người dẫn dắt đầu tư qua mạng xã hội không bị ràng buộc pháp lý về trách nhiệm hay các yêu cầu về chuyên môn, chứng chỉ hành nghề. 

Thị trường chứng khoán Việt Nam thành lập từ năm 2000, tính về độ tuổi, bằng một bạn trẻ thế hệ Z. Cơ hội cho thị trường phát triển cũng mở ra cơ hội cho nhà đầu tư trẻ nếu họ đầu tư càng sớm để tích lũy trải nghiệm. Cả Nhi và Huyền đều khẳng định rằng họ đang đầu tư để học hỏi. “Tôi không quá nặng nề vào việc sẽ phải kiếm được bao nhiêu từ số vốn đầu tư ấy,” Huyền cho hay. Sau một năm tìm hiểu, cô gái trẻ này đã không còn tâm lý hoảng sợ như ngày đầu mới tham gia thị trường. “Nếu danh mục hồi thì vào xem, còn không thì tắt app!,” Huyền nói.