Khi nhu cầu đối với đồng, lithium và đất hiếm tăng tốc cùng làn sóng phát triển trung tâm dữ liệu, quốc phòng và điện khí hóa, một tập đoàn đầu tư khoáng sản được Mỹ hậu thuẫn đang mở rộng hiện diện tại châu Á trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng thay thế ảnh hưởng của Trung Quốc.

Orion Critical Mineral Consortium, nhóm đầu tư do Orion Resource Partners dẫn dắt, cho biết đang trong các cuộc đàm phán nâng cao để thiết lập ba quan hệ đối tác công – tư mới tại châu Á. Các cuộc thảo luận này có thể trở thành nền tảng cho một trụ cột đầu tư khu vực mới, bổ sung cho mạng lưới tài trợ hiện hữu của tập đoàn tại Mỹ và Trung Đông.

Theo lãnh đạo Orion, các đối tác tiềm năng bao gồm quỹ đầu tư quốc gia, cơ quan chính phủ và các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM). Dù danh tính cụ thể chưa được công bố, việc tập đoàn ưu tiên châu Á phản ánh sự dịch chuyển ngày càng rõ trong chiến lược khoáng sản toàn cầu, khi khu vực này đồng thời là trung tâm sản xuất công nghiệp lớn nhất thế giới và cũng là nơi tập trung nhiều nguồn tài nguyên chưa được khai thác.

Orion hiện đang đánh giá danh mục cơ hội đầu tư trị giá khoảng 20 tỉ USD trên phạm vi toàn cầu, đồng thời tìm kiếm nguồn vốn mới nhằm mở rộng quy mô hoạt động. Trước đó, tập đoàn đã huy động được khoảng 1,8 tỉ USD từ các đối tác, trong đó có Tổng công ty Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) và quỹ đầu tư quốc gia ADQ của Abu Dhabi.

Đằng sau kế hoạch mở rộng này là một thực tế đang trở nên ngày càng rõ ràng đối với ngành khai khoáng toàn cầu: nhu cầu khoáng sản chiến lược đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng.

Làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đang thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ đồng ở quy mô lớn. Quá trình điện khí hóa phương tiện giao thông tiếp tục kéo theo nhu cầu lithium, nickel và nhiều vật liệu dùng trong pin. Song song với đó, các chương trình tái vũ trang và tăng chi tiêu quốc phòng ở nhiều quốc gia cũng đang tạo thêm áp lực đối với nguồn cung đất hiếm và các khoáng sản công nghiệp khác.

Theo ước tính của Orion, thế giới sẽ cần khoảng 2,4 ngàn tỉ USD đầu tư cho các dự án khoáng sản từ nay tới năm 2050, trong đó khoảng 800 tỉ USD cần được triển khai trong vòng 15 năm tới để đưa các dự án mới vào vận hành. Riêng sản lượng đồng toàn cầu sẽ phải tăng gần gấp đôi nếu muốn đáp ứng nhu cầu dự kiến vào giữa thế kỷ này.

Quy mô đầu tư này đang tạo ra khoảng trống tài chính đáng kể. Nhiều chính phủ tiếp tục đối mặt với áp lực nợ công, trong khi các ngân hàng thương mại ngày càng thận trọng với những dự án khai khoáng có thời gian hoàn vốn kéo dài hoặc chưa tạo ra dòng tiền ổn định.

Khoảng trống đó đang mở ra cơ hội cho các nhà đầu tư tư nhân và các mô hình tài trợ mới. Orion đang định vị mình như một lựa chọn thay thế cho dòng vốn Trung Quốc vốn đã hiện diện sâu rộng trong lĩnh vực khai khoáng nhiều năm qua, đặc biệt tại các thị trường mới nổi.

Khác với nhiều nhà đầu tư truyền thống thường tập trung vào các tập đoàn khai khoáng quy mô lớn, Orion cho biết họ hướng nhiều hơn tới các doanh nghiệp phát triển dự án cỡ trung. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm rằng phần lớn tăng trưởng sản lượng trong tương lai có thể đến từ những dự án chưa phát triển đầy đủ, thay vì các tập đoàn đã hoạt động lâu năm.

Đông Nam Á đang nổi lên như một trọng tâm đáng chú ý trong chiến lược này. Theo Orion, Indonesia hiện có một số dự án khoáng sản chiến lược quy mô lớn đang được xem xét, trong khi Việt Nam và Philippines cũng nằm trong danh sách đánh giá.

Việc Việt Nam xuất hiện trong kế hoạch của tập đoàn phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của các nhà đầu tư quốc tế đối với tiềm năng đất hiếm và các loại khoáng sản quan trọng khác của nước này. Tuy nhiên, tiềm năng tài nguyên chỉ là một phần của bài toán. Những yếu tố như hạ tầng, chính sách khai thác, quy trình cấp phép và khả năng xử lý môi trường sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tốc độ triển khai thực tế.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã xây dựng được vị thế gần như thống trị ở nhiều mắt xích của chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu, từ khai thác, tinh luyện cho đến sản xuất vật liệu và linh kiện công nghiệp. Điều đó khiến nhiều nền kinh tế phương Tây ngày càng tìm cách đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm rủi ro địa chính trị.

Dù vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái thay thế không phải là quá trình có thể diễn ra trong thời gian ngắn. Các dự án khai khoáng thường cần hàng tỉ USD vốn đầu tư, mất nhiều năm phát triển và đối mặt với rủi ro cao liên quan tới môi trường, chính sách và biến động giá hàng hóa.

Điều này đồng nghĩa rằng cuộc cạnh tranh giành khoáng sản chiến lược có thể sẽ ít giống một cuộc đua nước rút và giống một cuộc chơi đường dài về vốn, công nghệ và ảnh hưởng địa chính trị hơn. Trong bối cảnh đó, việc Orion đẩy nhanh các cuộc đàm phán tại châu Á có thể phản ánh một xu hướng lớn hơn: cuộc tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu đang bước vào giai đoạn mới.