Cũng như bất động sản, thị trường dầu mỏ phụ thuộc trước hết vào vị trí. Thị trường dầu mỏ chưa bao giờ thực sự mang tính toàn cầu, mà chỉ là một tập hợp lỏng lẻo của các nguồn cung theo khu vực. Khi giá cả phân kỳ, các lô dầu thường được chuyển đến nơi có lợi nhuận cao nhất. Nhưng khi cước vận chuyển tăng lên mức quá đắt đỏ, dòng chảy dầu giữa các khu vực đã bị gián đoạn. Kết quả là thị trường dầu mỏ đang phân mảnh.

Cán cân cung cầu trên toàn thế giới, yếu tố trước đây từng quyết định cái mà người ta gọi là giá dầu toàn cầu, nay không còn ảnh hưởng như trước. Thay vào đó, những đặc điểm riêng của từng khu vực đang quyết định giá tại địa phương. Dầu thô có giá đắt đến mức khó tin ở những nơi thiếu hụt, nhưng được giao dịch với mức giá hời tại các khu vực dư cung. Vì vậy, dầu có thể vừa đắt vừa rẻ trong cùng một thời điểm.

Tác động này thể hiện rõ khi xem xét giá một thùng dầu ở từng nơi. Dầu thô Biển Bắc được giao đến Rotterdam có giá khoảng 125 USD, dao động tùy thời điểm. Dầu đá phiến Mỹ tại Vịnh Mexico có giá khoảng 100 USD. Dầu thô Canada tại Trung Tây Mỹ có giá khoảng 70 USD. Còn dầu thô Oman được vận chuyển đến miền nam Trung Quốc có giá gần 150 USD.

Trước chiến tranh tại Iran, chênh lệch giá giữa các khu vực thường không vượt quá vài USD, phần lớn do khác biệt về chất lượng giữa các loại dầu thô thay thế. Nhưng cước vận chuyển đang làm méo mó thị trường. Dù giá cước đã giảm so với mức cao kỷ lục trong những ngày gần đây, chúng vẫn ở mức cực kỳ cao. Theo phép tính ước lượng của tôi về mức trung bình toàn cầu, chi phí vận chuyển một thùng dầu thô hiện vào khoảng 20 đến 25 USD, so với chưa đến 3 USD trước khi chiến tranh tại Iran bắt đầu. Sự xáo trộn do đó khiến các khu vực dư cung, như châu Mỹ, phải chịu mức giá thấp hơn nhiều so với những khu vực thiếu hụt, như châu Âu và Đông Á.

Bên có khả năng hưởng lợi lớn nhất, trong bối cảnh này, hưởng lợi có thể chỉ có nghĩa là chịu thiệt ít hơn tất cả những bên khác, là Mỹ. Nước này có thể nhập khẩu dầu với giá thấp hơn mức mà các khu vực khác phải trả. Mỹ mua 75% tổng lượng dầu thô nhập khẩu từ ba quốc gia là Canada, Mexico và Venezuela, những nước hiện phải bán dầu ở mức giá suy giảm.

Tại các khu vực thiếu hụt như châu Âu, các nhà máy lọc dầu sẵn sàng trả giá cao hơn cho những lô dầu ở gần để tiết kiệm chi phí vận chuyển. Rotterdam, thành phố cảng của Hà Lan đồng thời là trung tâm lọc dầu của khu vực, theo truyền thống là trung tâm của thị trường dầu mỏ toàn cầu và là nơi hình thành dầu thô Brent, chuẩn giá dầu được trích dẫn nhiều nhất. Loại dầu này chủ yếu được khai thác chỉ cách đó vài trăm dặm, tại các mỏ ở Biển Bắc, nhưng những loại dầu khác được vận chuyển từ khoảng cách xa tới 5.000 dặm.

"Hiện tại, Brent được hưởng một lợi thế cụ thể giúp giá của loại dầu này nhận được nhiều hỗ trợ hơn so với các loại dầu thô khác, đó là khoảng cách vận chuyển ngắn," Martijn Rats, nhà phân tích tại Morgan Stanley, cho biết. Nói cách khác, Brent được giao dịch ở mức giá cao hơn không phải vì khan hiếm, mà vì nằm gần các nhà máy lọc dầu trọng yếu. Do đó, giá giao dịch của Brent đem lại một góc nhìn lệch về thị trường toàn cầu.

Tại các khu vực dư cung như Bắc Mỹ, câu chuyện lại đảo chiều. Dầu thô Canada thường chảy về phía nam, vào Mỹ, trong khi những lô dầu biên được vận chuyển bằng tàu chở dầu sang châu Á, từ Vịnh Mexico hoặc bờ biển Thái Bình Dương của Canada. Hoạt động xuất khẩu bằng đường biển này đóng vai trò như một van xả áp cho dầu Canada, giúp gắn nguồn cung của nước này với thị trường toàn cầu. Nhưng chi phí vận chuyển tăng vọt khiến hành trình dài đến châu Á không còn mang nhiều ý nghĩa về mặt tài chính, làm mắc kẹt sản lượng dầu Canada tại Mỹ.

Kết quả là, giữa một trong những cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng nhất từng xảy ra, dầu Western Canadian Select đang được bán với giá thấp hơn khoảng 30 USD mỗi thùng so với các chuẩn giá khác, một trong những mức chiết khấu lớn nhất từ trước đến nay.

Chi phí vận chuyển tăng cao cũng góp phần lý giải vì sao dầu thô Tây Phi đang được bán với mức chiết khấu chưa từng có so với Brent, thường thấp hơn hơn 10 USD và thậm chí 20 USD mỗi thùng. Mức chiết khấu này phản ánh chi phí vận chuyển dầu thô Nigeria và Angola sang châu Á. Trong khi đó, dầu thô Trung Đông là nguồn cung gần nhất dành cho các nhà máy lọc dầu châu Á, nên được giao dịch ở mức giá cao hơn.

Tác động tổng hợp là hóa đơn dầu hiện tại của Mỹ ở mức dưới 100 USD mỗi thùng, chắc chắn thấp hơn so với hồi tháng 3 và tháng 4. Trong khi đó, phần còn lại của thế giới phải chịu chi phí từ 120 đến 160 USD, cao hơn trước chiến tranh. Chênh lệch lớn về chi phí năng lượng giữa các khu vực do sự phân mảnh của thị trường dầu mỏ gây ra sẽ tiếp diễn cho đến khi, và trừ khi, chi phí vận chuyển trở lại mức bình thường.