Các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư quốc gia với hàng tỉ USD để đầu tư đang nhận thấy chiến lược đa dạng hóa mà họ từng tin cậy hóa ra chỉ là ảo ảnh.

Quỹ đầu tư cổ phần tư nhân đó trông có vẻ hứa hẹn. Nhà quản lý có thành tích khá tốt. Và Hệ thống Hưu trí Thành phố New York (NYCRS) trị giá 327 tỉ USD chắc chắn có đủ khả năng để phân bổ vốn. Nhưng đối với Monte Tarbox, giám đốc đầu tư của quỹ hưu trí, quyết định lại rất dễ dàng - một sự từ chối thẳng thừng.

Vấn đề là: sản phẩm được chào mời cho ông có tỷ trọng lớn các khoản nắm giữ liên quan đến trí tuệ nhân tạo, và ông Tarbox đang ngày càng thận trọng về mức độ tiếp xúc của NYCRS với cơn sốt này. Không phải vì bất kỳ nỗi lo sợ hiện hữu nào đang chiếm lĩnh các tiêu đề báo chí, mà vì những lý do trần tục hơn: công việc của ông là đa dạng hóa, và ngay bây giờ ông thấy AI ở khắp mọi nơi.

"Tôi đã nói với nhà quản lý, 'Chúng tôi phải từ chối thương vụ này chính xác là vì chúng tôi không biết khi nào là đủ hoặc khi nào là quá nhiều'," ông nói, đề cập đến chu kỳ AI hiện tại. "Khi ngày đó đến, chúng tôi không muốn bị bỏ mặc cho số phận và ai đó nói, 'Chà, tại sao các ông lại đồng ý với mọi thứ?'"

Tình thế khó xử của ông Tarbox là đại diện cho hầu hết các nhà đầu tư tổ chức lớn trên Phố Wall và xa hơn nữa vào lúc này. Việc quản lý những khối tiền khổng lồ trước hết là phải phân tán chúng ra các loại tài sản để tránh rủi ro tập trung. Nhưng chiều sâu và bề rộng của cuộc cách mạng AI đã biến chiến lược đa dạng hóa thông thường mà họ dựa vào thành một ảo ảnh.

Các quỹ hưu trí như NYCRS đầu tư vào mọi thứ, từ cổ phiếu đại chúng, vốn cổ phần tư nhân, nợ doanh nghiệp cho đến cơ sở hạ tầng và hơn thế nữa. Trong kỷ nguyên hiện tại, tất cả đang biến tướng thành rủi ro AI.

Các siêu cổ phiếu công nghệ đã phát triển để thống trị thị trường chứng khoán, và ngay cả ngoài những cổ phiếu đó, hầu hết các doanh nghiệp dường như sẽ bị AI làm thay đổi hoặc là chìa khóa cho sự phát triển của nó. Vốn cổ phần tư nhân thực tế đã trở thành một từ đồng nghĩa với các startup AI. Các nhà phát hành trái phiếu lớn nhất đều là các hyperscaler (nhà cung cấp dịch vụ đám mây siêu quy mô). Mọi dự án cơ sở hạ tầng lớn đều là một trung tâm dữ liệu. Ngay cả trái phiếu kho bạc Mỹ cũng có thể được xem là một phần của cuộc chơi AI, với lợi suất tăng trong bối cảnh cạnh tranh từ nợ doanh nghiệp và khi nhu cầu điện năng tăng thêm gây áp lực lạm phát.

"Ở nhiều khía cạnh, đây là một thời điểm đáng sợ đối với một người ở vị trí của tôi," ông Tarbox nói. "AI hoàn toàn là một ví dụ hoàn hảo về rủi ro hệ thống, mà tự nó trong bất kỳ một loại tài sản nào có thể không phải là một mối lo lớn, nhưng vì nó len lỏi vào rất nhiều khía cạnh của nền kinh tế, của hoạt động doanh nghiệp và vân vân, nên đó là một rủi ro không thể nào được đánh giá đầy đủ nếu chỉ xét theo từng loại tài sản."

Đợt sụt giảm của thị trường vào tháng 7, cũng như sự chao đảo trong tuần qua trong bối cảnh lo ngại AI một ngày nào đó có thể gây nguy hiểm cho nhân loại, đã nhấn mạnh sự mong manh của một tình huống mà an sinh hưu trí của hàng triệu người lại gắn liền với công nghệ này. Giả sử AI không giết chết chúng ta, nó vẫn có thể khiến chúng ta phải trả một cái giá rất đắt.

Sự lan truyền của AI

Rủi ro AI trên thị trường có nhiều mặt.

Đầu tiên, các chứng khoán gắn liền với công nghệ này đã phát triển để chiếm một phần rất lớn trong mỗi loại tài sản. Khoảng 40% tổng giá trị thị trường của chỉ số S&P 500 bao gồm các công ty hạ tầng AI, bao gồm các nhà sản xuất chip và hyperscaler, theo ước tính của Goldman Sachs Group Inc. Cổ phiếu của chỉ ba nhà sản xuất chip đã chiếm hơn một phần tư chỉ số tham chiếu cho các thị trường mới nổi. AI chiếm gần một nửa tổng lượng phát hành trái phiếu cấp độ đầu tư trong năm nay và 87% nguồn vốn đầu tư mạo hiểm, theo dữ liệu do Apollo Global Management tổng hợp.

Định giá tăng cao trong cơn sốt đầu tư càng làm tăng thêm nguy cơ, và dấy lên lo ngại về việc liệu khoản chi tiêu đó có bao giờ mang lại lợi nhuận hay không.

Trong nhiều trường hợp, cùng một công ty lại xuất hiện ở nhiều loại tài sản khác nhau, càng làm rủi ro thêm tập trung. (Ví dụ, Alphabet Inc. có vốn hóa thị trường 4 nghìn tỉ USD, 130 tỉ USD nợ đang lưu hành, và cơ sở hạ tầng của nó kết nối hơn 30 trung tâm dữ liệu trên toàn cầu.) Trong khi đó, nhiều công ty riêng biệt lại liên kết chặt chẽ với nhau thông qua các thương vụ được gọi là tài trợ vòng tròn, nơi họ dường như đang tài trợ lẫn nhau.

Để đánh giá tất cả những điều đó đang ảnh hưởng đến các danh mục đầu tư lớn như thế nào, Thomas Salopek, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu chiến lược hệ thống đa tài sản tại JPMorgan Chase & Co., đã xây dựng bốn mô hình với các hỗn hợp tài sản khác nhau được thiết kế để phản ánh sự phân bổ của các nhà đầu tư tổ chức như quỹ hưu trí và quỹ tài trợ. Ông nhận thấy chúng cho thấy mối tương quan dương đáng kể với các yếu tố rủi ro liên quan đến AI trong những năm gần đây. Mặc dù tương quan không có nghĩa là nhân quả, dữ liệu cho thấy AI có ảnh hưởng mạnh mẽ ngay cả đối với các danh mục đa tài sản được đa dạng hóa rộng rãi.

Không có gì ngạc nhiên khi trong một cuộc khảo sát gần đây của Invesco Ltd. với 90 quỹ đầu tư quốc gia, hơn một nửa đã chọn sự tập trung thị trường là rủi ro hàng đầu liên quan đến các khoản đầu tư vào AI.

Đằng sau sự lo ngại là sự thừa nhận về một kết thúc không thể tránh khỏi - và không thể đoán trước - của chu kỳ bùng nổ chi tiêu cho AI hiện tại, theo Lisa Shalett, CIO tại Morgan Stanley Wealth Management. Bà nhận thấy cuộc chơi AI đang làm phức tạp thêm thách thức đa dạng hóa mà các nhà phân bổ tài sản vốn đã phải đối mặt vào thời điểm mô hình 60/40 truyền thống gồm cổ phiếu và trái phiếu liên tục thất bại trong bối cảnh lạm phát dai dẳng.

"AI chỉ làm cho mối tương quan dương đó trở nên tồi tệ hơn vì nó đã ăn sâu vào sự thành công của cổ phiếu và sự thành công của tín dụng," bà nói. "Đến một lúc nào đó, bạn sẽ có đủ cơ sở hạ tầng. Và chúng ta đã thấy điều này hàng trăm lần trong lịch sử. Dù đó là đường sắt, hay là internet. Nó sẽ xảy ra, chỉ là vấn đề thời gian."

Loại lo lắng đó đã xuất hiện trong suy nghĩ của hội đồng quản trị tại Hiệp hội Hưu trí Nhân viên Hạt Los Angeles (LACERA). Trong một cuộc họp vào tháng 5, một ủy viên của quỹ hưu trí 94 tỉ USD này đã đặt câu hỏi cụ thể về các khoản nắm giữ AI của họ trên thị trường tư nhân, trong khi một người khác bày tỏ lo ngại về việc tài trợ vòng tròn giữa các công ty công nghệ.

CIO Jonathan Grabel sau đó đã dẫn đầu một cuộc rà soát các khoản đầu tư của LACERA. Sau một phân tích từ dưới lên, nơi các nhà quản lý tiền tệ nội bộ áp dụng kiến thức của riêng họ, và một cách tiếp cận từ trên xuống với sự giúp đỡ từ MSCI Inc., họ ước tính rằng từ 8% đến 19% tài sản của quỹ hưu trí có tiếp xúc với AI. Đó là một phạm vi rộng, nhưng ít nhất nó cũng đặt ra một cơ sở cho các cuộc thảo luận trong tương lai về đầu tư, theo ông Grabel.

"Chúng tôi không muốn sự hoàn hảo trở thành kẻ thù của sự thấu hiểu," ông nói. "Đó là điều có thể định hình và cung cấp thông tin cho các khía cạnh của quy trình phân bổ tài sản chiến lược của chúng tôi."

Định nghĩa Trí tuệ nhân tạo

Không giống như các phân loại quen thuộc như loại tài sản, ngành hoặc địa lý, không có định nghĩa tiêu chuẩn nào về những gì cấu thành sự tiếp xúc với AI. Các khoản cược vào AI có thể là bất cứ thứ gì, từ các nhà sản xuất chip thuần túy cho đến các công ty chỉ đơn thuần áp dụng công nghệ này. Do đó, những nỗ lực để định lượng nó cũng là một bài tập về phán đoán nhiều như là một thước đo rủi ro chính xác.

Tại Elo Mutual Pension Insurance Co., công ty quản lý 36 tỉ euro (41 tỉ USD) ở Phần Lan, các nhà quản lý danh mục đầu tư đang khai thác AI để tìm ra AI, sử dụng các công cụ được hỗ trợ bởi công nghệ này để theo dõi độ nhạy của các tài sản đại chúng với xu hướng áp dụng AI.

Kari Vatanen, người đứng đầu bộ phận phân bổ tài sản và các kênh đầu tư thay thế của Elo, cho biết cũng có những lo ngại rằng một số khoản đầu tư cổ phần tư nhân có thể bị ảnh hưởng nếu việc sử dụng công nghệ này tiếp tục lan rộng. Tuy nhiên, ông cho rằng việc giới hạn mức độ tiếp xúc với AI vì mục đích đa dạng hóa có thể gây hại cho hiệu suất nếu câu chuyện này tiếp tục chi phối lợi nhuận thị trường trong nhiều năm tới.

"Việc có chủ đề phù hợp trong danh mục đầu tư của bạn thậm chí còn quan trọng hơn việc có loại tài sản phù hợp," ông nói.

Đầu tư vào chủ đề AI thực sự đã mang lại lợi nhuận khổng lồ trong phần lớn hai năm qua. Một chỉ số của Bloomberg Intelligence theo dõi các cổ phiếu liên quan đến AI trên toàn thế giới đã vượt trội so với thị trường chung 11 điểm phần trăm hàng năm.

Có lẽ đó là lý do tại sao, cho đến nay, các quỹ hưu trí lớn phần lớn đã không đi chệch hướng quá nhiều so với thị trường về rủi ro AI. Michael Markov tại Markov Processes International, một công ty phân tích tài chính, đã áp dụng phân tích nhân tố cho khoảng 50 quỹ hưu trí lớn nhất và ước tính mức độ tiếp xúc AI vượt trội trung bình của nhóm này trên thị trường tư nhân và đại chúng gần như bằng không.

"Tính trung bình, các quỹ hưu trí công lớn dường như không có sự tập trung AI bất thường," ông nói. "Mặc dù một vài hệ thống riêng lẻ thì có."

Các trường hợp ngoại lệ bao gồm Hệ thống Hưu trí Nhân viên Công California (CalPERS), quỹ hưu trí công lớn nhất ở Mỹ. Mức độ tiếp xúc AI vượt trội của quỹ này đã tăng lên trong những năm gần đây nhờ các khoản đầu tư vào các công ty tư nhân lớn, theo Markov.

Trong các cuộc họp gần đây, các thành viên hội đồng quản trị tại CalPERS đã thúc giục nhân viên của mình phát triển một khuôn khổ để đánh giá rủi ro AI, đặc biệt là xung quanh các trung tâm dữ liệu và đầu tư cơ sở hạ tầng.

"Đội ngũ CalPERS đánh giá tác động của một loạt các yếu tố rủi ro khi xem xét các khoản đầu tư tiềm năng, bao gồm cả những yếu tố liên quan hoặc bị ảnh hưởng bởi trí tuệ nhân tạo," một phát ngôn viên cho biết qua email. "Các khoản nắm giữ trong danh mục đầu tư cổ phần tư nhân của chúng tôi được kiểm tra kỹ lưỡng về mức độ tiếp xúc với AI và mọi rủi ro mà nó gây ra."

Tái tư duy toàn diện

Nhu cầu đánh giá mức độ tiếp xúc với AI đã làm nổi bật trở lại một khuôn khổ đầu tư được gọi là Phương pháp Tiếp cận Tổng thể Danh mục đầu tư (TPA), vốn đã thu hút được nhiều người hâm mộ trong giới chủ sở hữu tài sản lớn trong những năm gần đây và CalPERS cũng vừa mới áp dụng. Hệ thống này loại bỏ các hầm chứa tài sản riêng lẻ và đặt các khoản đầu tư cạnh tranh với nhau để tìm ra lựa chọn tốt nhất cho toàn bộ danh mục.

Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về cách áp dụng TPA tốt nhất, việc áp dụng sâu hơn thường bao gồm việc xây dựng một cơ sở hạ tầng tích hợp liên kết dữ liệu trên các tài sản khác nhau và cho phép phân tích định lượng, chẳng hạn như đánh giá và kiểm tra mức độ tiếp xúc tổng thể của một quỹ với các yếu tố như lạm phát - hoặc AI.

Aware Super, quỹ của Úc trị giá 240 tỉ đô la Úc (171 tỉ USD), vào tháng 6 đã kết thúc giai đoạn cuối cùng của một chương trình kéo dài nhiều năm có tên là Dự án Odin, nhằm cải tổ nền tảng đầu tư nội bộ của mình bằng các công cụ dữ liệu và phân tích được tổng hợp từ các bên thứ ba như BlackRock Inc. Michael Clavin, người đứng đầu bộ phận thanh khoản và thị trường của quỹ, cho biết thiết lập này tự nhiên phù hợp với yêu cầu theo dõi mức độ tiếp xúc AI trên cơ sở toàn quỹ.

"Giờ đây, nó là nền tảng để chúng tôi phát triển một chiến lược AI được quản trị tốt trong nội bộ," Clavin nói. "Khi bạn nhìn vào sự đa dạng hóa thực sự, nó không chỉ là về địa lý hay một ngành công nghiệp. Nó thực sự là việc hiểu mối tương quan giữa các tài sản và các chủ đề, và đảm bảo rằng chúng tôi có một danh mục đầu tư đa dạng, có khả năng chống chịu qua các điều kiện thị trường."

Marsh Investments and Retirement đã dành sáu tháng để phát triển một hệ thống theo dõi mức độ tiếp xúc của một quỹ với các chủ đề lớn bao gồm AI, theo CIO tại Mỹ của công ty, Andrew McDougall. Mô hình này đã sử dụng AI tự hành để giúp tạo ra cái mà nó gọi là một quy trình làm việc xác định để phân tích các dòng doanh thu và lợi nhuận của từng công ty, cả đại chúng và tư nhân, nhằm đặt chúng lên bản đồ AI. Hệ thống này đã đi vào hoạt động vào tháng 2, ông McDougall cho biết. Nhóm của ông là một phần của Marsh People and Investments, trước đây gọi là Mercer, đang quản lý 846 tỉ USD.

"Điều quan trọng là bạn phải biết mình đang sở hữu những gì để biết mình sẽ đi về đâu," McDougall nói. "Những người có hệ thống tốt ngày nay có thể biết phần lớn tác động sẽ như thế nào trước khi họ thực hiện một khoản đầu tư, trong khi những người có hệ thống kém ngày nay có thể sẽ phát hiện ra khi đã quá muộn."

Tháng 7 đã cho thấy một cái nhìn thoáng qua về sự nguy hiểm của việc đặt cược gấp đôi vào AI, ít nhất là trên thị trường đại chúng. Trong tháng đó, cổ phiếu chip đã bị bán tháo khi các nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu chi tiêu khổng lồ có biện minh cho định giá cao ngất ngưởng hay không. Trái phiếu của các công ty công nghệ lớn sụt giảm trong khi chi phí bảo hiểm cho nợ của họ tăng vọt. Một loạt các quỹ phòng hộ nổi tiếng đã báo cáo những khoản lỗ nặng nề do đợt bán tháo này.

Trở lại NYCRS, ông Tarbox đang tìm cách để kiềm chế rủi ro AI. Nhóm của ông đã cảnh báo các nhà quản lý đầu tư bên ngoài về những gián đoạn tiềm tàng trong ngành và chi tiêu vốn quá mức. Trong nội bộ, họ tìm cách xác định các "điểm yếu" dễ bị tổn thương nhất, và xây dựng các hướng dẫn để giải quyết các vấn đề như mức độ tiếp xúc tối đa có thể chấp nhận được với phần mềm trong một quỹ nhất định.

Thách thức, theo ông Tarbox, là phải theo kịp một công nghệ có tác động vừa nhanh chóng vừa sâu rộng. Ngay cả việc lập bản đồ danh mục đầu tư tinh vi nhất cũng có thể có thời hạn sử dụng ngắn: AI đang phát triển nhanh đến mức hồ sơ rủi ro của nó phải được vẽ lại liên tục.

"Chúng tôi không chỉ phải tăng độ phân giải của kính hiển vi, mà còn phải tăng tần suất đánh giá của mình," ông Tarbox nói. "Hầu như mọi quỹ chúng tôi cam kết, chúng tôi biết rằng chắc chắn sẽ mang lại cho chúng tôi nhiều hơn nữa sự tiếp xúc với AI."

Với sự hỗ trợ của Denise Lu và Yue Qiu