Bạn phải cảm thấy tiếc cho Philippines. Một nền kinh tế vốn đang hoạt động rất tốt lại một lần nữa trở thành kẻ tụt hậu của Đông Nam Á, dù cho giới chức nước này đang thực hiện nhiều bước đi đúng đắn. Dù đau đớn, họ vẫn nên kiên định với định hướng của mình.

Đối mặt với đợt tháo chạy khỏi đồng nội tệ, ngân hàng trung ương đã từ bỏ kiểu can thiệp quyết liệt mà Indonesia và Nhật Bản từng ưu ái. Điều này là hợp lý, bởi thị trường ngoại hối lớn hoàn toàn lấn áp khả năng chống đỡ đà suy giảm một cách hiệu quả của Philippines. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. cũng không tìm cách đổ lỗi cho người đứng đầu cơ quan quản lý tiền tệ hay bộ trưởng tài chính bằng cách gạt họ ra ngoài. Ông đang đứng về phía phương pháp tiếp cận khá truyền thống của họ trước các thách thức đang nhân lên.

Nhưng thật không dễ dàng để đứng nhìn. Nền kinh tế Philippines hướng nhiều hơn vào cầu nội địa. Những thập kỷ thiếu đầu tư lại một lần nữa để lại hậu quả. Làn sóng bùng nổ AI đang đe dọa làm nới rộng khoảng cách. Một phân tích gần đây từ Bank of America dù lạc quan về lợi ích tổng thể của chi tiêu cho AI đối với Đông Nam Á, nhưng cũng cảnh báo rằng không phải ai cũng sẽ thịnh vượng ở mức độ như nhau. Malaysia, một nước có ưu thế về xuất khẩu và bán dẫn, đồng thời là nơi diễn ra đợt xây dựng trung tâm dữ liệu lớn, đang ở vị thế rất tốt. Trong khi nước này là người chiến thắng nổi bật, thì Indonesia và Philippines lại là những kẻ tụt hậu.

Nhưng các vấn đề cấp bách hơn của Manila lại nằm ngay trong nước. Tăng trưởng đã bị kéo lùi bởi bê bối tham nhũng liên quan đến mua sắm công cho các biện pháp cứu trợ lũ lụt. Làn sóng phẫn nộ đã thắt chặt chi tiêu cho các công trình công cộng. Peso của Philippines là đồng tiền có hiệu suất kém nhất châu Á trong quý này, giảm khoảng 2,3% so với USD và dao động ở mức thấp kỷ lục. Đồng tiền này cũng ghi nhận một trong những mức giảm lớn nhất số các thị trường mới nổi, một động thái đang làm trầm trọng thêm vấn đề lạm phát nghiêm trọng.

Sự kết hợp giữa tăng trưởng lao dốc và lạm phát nhanh đang buộc các nhà hoạch định chính sách phải lựa chọn ưu tiên của mình. Dù có lẽ còn quá sớm để chẩn đoán một trường hợp lạm phát đình trệ, nhưng thật đáng lo ngại khi thuật ngữ này thậm chí đã xuất hiện trong các cuộc thảo luận.

Trong những năm trước đại dịch và ngay sau đó, nền kinh tế Philippines là một ngôi sao sáng. Đà mở rộng mạnh mẽ đến mức có thể so sánh một cách thuận lợi với Trung Quốc. Ngày nay, đó lại là một câu chuyện khác. Với tổng sản phẩm quốc nội tăng trưởng chậm hơn nhiều so với dự kiến vào quý trước, đây là một trong những nền kinh tế có hiệu suất kém nhất châu Á và tụt hậu xa so với Malaysia và Singapore, những quốc gia có số liệu được thúc đẩy nhờ xuất khẩu và sự gia tăng đột biến trong nhu cầu về bán dẫn. Những nước hàng xóm này đã dành những năm 1970 và 1980 để thâm nhập chuỗi cung ứng toàn cầu và rót tiền vào hạ tầng cùng giáo dục. Họ đã đúng khi làm vậy.

Manila sẽ chỉ còn biết hy vọng có thể vượt qua những khó khăn hiện tại, và sau đó, lùi lại một bước để phát triển một chiến lược dài hạn tương tự như chiến lược mà các quốc gia trong khu vực đã thực hiện vào những thời điểm phù hợp hơn. Vào lúc này, các phương án thay thế cho hướng đi truyền thống đều không mấy hấp dẫn. Thống đốc Bangko Sentral ng Pilipinas, ông Eli Remolona, đành phải xoa dịu đà giảm giá gay gắt hơn của đồng tiền. Ông nói với các nhà lập pháp rằng việc cố gắng củng cố giá trị peso về mức 60 peso đổi 1 USD (đồng tiền này giao dịch ở mức 62 peso đổi 1 USD vào thứ Sáu) hoặc cao hơn chỉ dẫn tới rủi ro đốt sạch nguồn dự trữ. Việc áp đặt kiểm soát vốn như Malaysia đã làm vào năm 1998 sẽ là điều không khôn ngoan. Đó là thời điểm khủng hoảng nghiêm trọng ở các thị trường mới nổi và dù các bước đi táo bạo đã tạo đáy cho đồng ringgit, quốc gia này đã phải trả giá, còn chính phủ bị mang tiếng về sự thiếu nhất quán và phải mất nhiều năm mới xóa bỏ được.

Ông Remolona đã nâng lãi suất, chủ yếu để kiềm chế lạm phát đang ở mức cao hơn nhiều so với mục tiêu của ngân hàng trung ương do cuộc chiến tại Iran. Philippines đặc biệt dễ bị tổn thương khi phải nhập khẩu gần như toàn bộ lượng dầu cần thiết.

Không phải mọi thứ đều tồi tệ. Tháng trước, ngân hàng Thế giới đã nâng hạng quần đảo này lên trạng thái thu nhập trung bình cao. Quốc gia này sở hữu lực lượng lao động tương đối trẻ, linh hoạt với khả năng sử dụng tiếng Anh cao, dù lợi thế này có thể đang giảm sút. Và AI vừa là mối đe dọa vừa là cơ hội đối với ngành gia công thuê ngoài của Philippines, nguồn cung cấp việc làm và tăng trưởng quan trọng trong những thập kỷ gần đây.

Các quan chức ngân hàng trung ương không làm công việc của mình để trở nên nổi tiếng. Paul Volcker, người đã dập tan lạm phát vào những năm 1980 trên cương vị chủ tịch cục Dự trữ Liên bang Mỹ, từng nhận các khúc gỗ từ các nhà thầu xây dựng nhà ở phá sản vì lãi suất cao. Ben Bernanke, một trong những người kế nhiệm ông, đã giữ một tấm gỗ trong văn phòng như một lời nhắc nhở rằng những thời điểm khó khăn chính là điều ông đã được rèn luyện để đối mặt. Nhiệm vụ của ông Marcos là thuyết phục công chúng chấp nhận những đau đớn cần thiết và trong khi làm vậy, ông phải đứng về phía Remolona.

Không có nhiều sự lựa chọn, nhưng có lẽ việc làm điều đúng đắn nên mang lại một chút an ủi. Đến một lúc nào đó, điều đó sẽ được ghi nhận. Hy vọng rằng lúc đó sẽ không quá muộn.