"Gương mặt của bạn gây ra cho bạn bao nhiêu phiền muộn?" Tôi nhìn chằm chằm vào câu hỏi trên điện thoại và các lựa chọn sau: "hoàn toàn không phiền muộn", "một chút", "vừa phải", "cực kỳ phiền muộn ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của bạn".

Đây là một trong những câu hỏi đầu tiên trong biểu mẫu đăng ký của Qoves, một dịch vụ phân tích gương mặt bằng trí tuệ nhân tạo. Bạn chỉ cần trả lời bảng câu hỏi, tải lên ảnh selfie từ nhiều góc độ (bao gồm cả đỉnh đầu), trả 150 USD và để AI thực hiện công việc của mình. Công cụ này sẽ lập bản đồ 521 điểm trên gương mặt bạn, đối chiếu với hàng chục bài kiểm tra thẩm mỹ được rút ra từ "nhiều năm nghiên cứu tài liệu về hình thái khuôn mặt, da liễu và khoa học sắc đẹp", sau đó đề xuất các biện pháp can thiệp không phẫu thuật để khắc phục bất cứ điều gì cần khắc phục.

Hai mươi tám ngày sau - sau khi các chuyên gia con người kiểm tra các phản hồi của AI - Qoves Inc. gửi cho tôi bản báo cáo, một danh sách dài các khuyến nghị được cá nhân hóa để giúp tôi đạt được phiên bản "Alice Tối ưu hóa". Điều đầu tiên nổi bật là cặp lông mày kém hoàn hảo của tôi, nơi tôi được khuyên "dùng chì kẻ mày đậm để lấp đầy những vùng thưa" và "tỉa cạnh trên và đuôi mày" nếu muốn có được đường nét tạo ra "vẻ ngoài trẻ trung, hấp dẫn hơn". Sau đó, tôi có thể đăng ký gói đánh giá lại các chỉ số về khuôn mặt và làn da hàng năm - để theo dõi quá trình lão hóa, những thay đổi trong lối sống và hiệu quả của các khuyến nghị.

Qoves là một trong số các công ty đang phát triển mạnh mẽ, cố gắng sử dụng AI để biến những ý tưởng gây tranh cãi về sắc đẹp thành các thước đo có vẻ khách quan. Overchat AI chấm điểm khuôn mặt của bạn theo bốn chiều, trong đó có "sự hài hòa" - cách các đường nét của bạn so với cái gọi là tỷ lệ vàng (Φ 1.618) - và "lưỡng hình" - "mức độ nam tính hay nữ tính của khuôn mặt". UMax AI, ứng dụng tự mô tả là "số 1 về tối ưu hóa ngoại hình", nói với người dùng muốn "trở nên nóng bỏng" rằng họ sẽ "đạt được điều đó nhanh hơn", sau khi trả 3,99 USD mỗi tuần cho gói đăng ký và nhận được chỉ số PSL (mức độ hấp dẫn thể chất). Hairstyle AI tạo ra các lựa chọn màu sắc và kiểu tóc được huấn luyện trên hơn 500 kiểu được tuyển chọn từ "các salon hàng đầu thế giới". Ngoài ra còn có MyHairline và Hairloss AI, quét đường chân tóc của bạn trong vài giây để trả về giai đoạn hói đầu theo thang Norwood, số lượng nang tóc bạn cần để đạt được đường chân tóc mong muốn và các phương pháp điều trị khác có thể giúp tóc mọc lại.

Lời chào mời của các công cụ này rất hấp dẫn: Nếu hệ thống phân cấp sắc đẹp là có thật - nếu có những đường viền hàm, đường chân tóc và lông mày lý tưởng - thì AI có thể tối ưu hóa theo chúng.

Theo Euromonitor International Ltd., thị trường làm đẹp toàn cầu dự kiến sẽ tạo ra doanh thu 590 tỉ USD trong năm nay. "Công nghệ làm đẹp" được Business Research Co. ước tính sẽ tăng trưởng lên khoảng 90 tỉ USD vào năm 2026 - và AI là phân khúc phát triển nhanh nhất.

Sắc đẹp không hề xa lạ với các tiêu chuẩn. AI sẽ được huấn luyện dựa trên điều gì nếu không phải là nhiều năm nghiên cứu về ý nghĩa của việc trở nên xinh đẹp, với mỗi phép đo mã hóa các giả định về một khuôn mặt "hài hòa" nên trông như thế nào? Một phần trong số này dựa trên các quy tắc hình học trên khuôn mặt mà các nghệ sĩ thời Phục hưng đã điều chỉnh từ người Hy Lạp cổ đại: tỷ lệ bằng nhau từ đường chân tóc đến lông mày, từ lông mày đến mũi, và từ mũi đến cằm. Dĩ nhiên, một số siêu mẫu đã trở nên nổi tiếng bằng cách phá vỡ công thức - một hoặc hai đặc điểm được phóng đại vượt qua mức lý tưởng, như lông mày của Cara Delevingne hay kẽ răng của Lauren Hutton. Nhưng phần lớn, văn hóa đại chúng đã tập trung vào sự tuân thủ. Hãy nhớ lại sự hoàn hảo như người máy của "Gương mặt Instagram" năm 2019?

Các tiêu chuẩn sắc đẹp mang lại lợi ích thực sự cho những người đạt được chúng. Năm 1993, các nhà kinh tế Daniel Hamermesh và Jeff Biddle đã công bố nghiên cứu cho thấy mức thu nhập cao hơn cho những người có ngoại hình trên trung bình và một sự thua thiệt tai hại cho những người kém may mắn hơn. Trong nghiên cứu của họ, những người phỏng vấn được giao nhiệm vụ đánh giá ngoại hình của người tham gia khảo sát, trong khi giữ nguyên các yếu tố giáo dục và kinh nghiệm. Những người ưa nhìn kiếm được nhiều hơn khoảng 5% so với những người có ngoại hình trung bình. Mức thua thiệt về thu nhập khi ngoại hình dưới trung bình là từ 5% đến 10%. Ông Hamermesh sau đó ước tính rằng khoảng cách thu nhập giữa những người lao động ưa nhìn nhất và kém ưa nhìn nhất có thể lên tới 250.000 USD trong suốt sự nghiệp. Đó là một "phần thưởng xã hội", ông nói với tôi.

Qoves trích dẫn nghiên cứu của Hamermesh và Biddle trên trang web của mình, liệt kê các lợi ích của sắc đẹp trong mọi thứ từ tài chính, hẹn hò đến sức khỏe. Công ty cảnh báo rằng các bác sĩ bỏ sót chẩn đoán nhiều hơn 3,67 lần ở "những bệnh nhân không hấp dẫn", trong khi những người hấp dẫn "sống lâu hơn" (có lẽ một phần vì họ có nhiều khả năng được chẩn đoán đúng hơn).

Nhiều thập kỷ giữa nghiên cứu năm 1993 và kỷ nguyên mạng xã hội chỉ càng thu hẹp quan niệm của chúng ta về cái đẹp, từ cái gọi là vẻ đẹp "heroin chic" của những năm 1990 đến văn hóa ăn kiêng lan rộng của những năm 2000, nơi "người mẫu" đồng nghĩa với "bụng phẳng". Internet của những năm 2010 đã mang lại nhiều nỗ lực hơn để thách thức các hệ thống phân cấp này - các chiến dịch có sự góp mặt của những cơ thể thực (năm 2014, thương hiệu nội y Aerie của American Eagle đã ngừng chỉnh sửa ảnh) và những gương mặt lớn tuổi hơn (năm 2017, tạp chí Allure tuyên bố "kết thúc kỷ nguyên chống lão hóa" với hình ảnh bà Helen Mirren, khi đó 72 tuổi, trên trang bìa) - và để mở rộng định nghĩa về cái đẹp vượt ra ngoài các hệ thống phân cấp quyền lực về chủng tộc hoặc kinh tế xã hội. Cuối năm 2017, Halima Aden trở thành cô gái trang bìa đầu tiên đội khăn trùm đầu của Allure, và Rihanna đã bắt đầu dòng mỹ phẩm 40 tông màu "vẻ đẹp cho mọi người" của mình.

Thật khó để không xem sự quay trở lại với việc tối ưu hóa này là một bước lùi rõ rệt. Cải thiện cấu trúc dân số loài người là một giá trị nền tảng tai hại của thuyết ưu sinh. Việc chấm điểm một khuôn mặt bằng sự tuân thủ các góc độ cụ thể có thể không trung lập như người ta vẫn tuyên bố. Qoves đã không trả lời nhiều yêu cầu bình luận.

"Có một niềm tin rằng chúng ta càng tiến gần đến lý tưởng, chúng ta sẽ càng được tưởng thưởng bằng những điều tốt đẹp của cuộc sống," Heather Widdows, giáo sư đạo đức toàn cầu tại Đại học Birmingham và là tác giả của cuốn sách "Perfect Me: Beauty as an Ethical Ideal" năm 2018, cho biết. Cuốn sách của bà lập luận rằng lý tưởng sắc đẹp - gầy hơn, săn chắc hơn, mịn màng hơn, trẻ trung hơn - đã trở nên thống trị, đòi hỏi cao hơn và mang tính toàn cầu hơn bao giờ hết. Khi cuộc sống xoay quanh ống kính máy ảnh vì mạng xã hội, việc áp đặt các tiêu chuẩn ngày càng cao lên nhau và lên chính chúng ta trở nên dễ dàng hơn. Bà Widdows cho rằng, việc không tuân thủ sẽ trở thành một thất bại về mặt đạo đức.

Cuốn sách của bà ra mắt cùng năm các bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ bắt đầu quan sát thấy "chứng mặc cảm ngoại hình do Snapchat", khi bệnh nhân mang đến những phiên bản đã qua bộ lọc của chính họ - chứ không phải của những người nổi tiếng - làm nguồn cảm hứng cho các thủ thuật. Các nhà nghiên cứu của chính Instagram đã kết luận vào năm 2019 rằng ứng dụng này làm cho các vấn đề về hình ảnh cơ thể trở nên tồi tệ hơn đối với 1 trong 3 cô gái vị thành niên đã có sẵn những vấn đề này. (Meta đã giới thiệu tài khoản Teen cho Instagram vào năm 2024, mặc định đưa thanh thiếu niên vào các cài đặt nội dung nghiêm ngặt.) Cuối cùng, sự gia tăng của "chứng mặc cảm ngoại hình do Zoom" đã xuất hiện khi chúng ta cùng nhau nhận thức được vẻ ngoài của mình trên các cuộc gọi hội nghị video, ngay cả khi một số ứng dụng cho phép bạn ẩn chế độ xem chính mình.

Sắc đẹp luôn vận hành theo logic tương đối là trông đẹp hơn người khác, nhưng bây giờ từ vựng của chúng ta đã bắt kịp. "Framemogging" là một cuộc thi sinh ra trong không gian nam giới trên mạng, nơi đàn ông so kè xem vóc dáng của ai - từ xương hàm, vai, v.v. - vượt trội hơn người khác. Các ứng dụng hẹn hò hiện cho phép bạn trả tiền để phân tầng theo đặc điểm thể chất, như với bộ lọc chiều cao của Tinder. Không nơi nào nhân cách hóa điều này rõ hơn công cụ tính toán "giá trị ròng" hẹn hò mang tính "châm biếm", công cụ này chuyển đổi ngoại hình và chiều cao (cùng với tuổi tác và mức lương) thành một con số đô la (của tôi, cho bất kỳ người theo đuổi nào đang đọc, là 255.288 USD).

Trong nền kinh tế ngày nay, chúng ta có thể "tối ưu hóa" (maxx) gần như mọi thứ: thuốc GLP-1 để gầy hơn, phẫu thuật thẩm mỹ để tạo cho chúng ta tỷ lệ đẹp hơn, du lịch thẩm mỹ để làm cho việc tạo hình đó trở nên phải chăng.

Nếu mọi người đều có thể tiếp cận một giải pháp khắc phục, thì những khiếm khuyết sẽ trở nên "bất thường, kỳ quặc và không tự nhiên," bà Widdows viết trong một email. Trong báo cáo năm 2024 của Hiệp hội Phẫu thuật Thẩm mỹ Quốc tế (ISAPS), các thủ thuật phẫu thuật và không phẫu thuật đã tăng 42,5% so với năm 2020. Trong năm đó, phẫu thuật mí mắt đã vượt qua hút mỡ - lần đầu tiên thủ thuật phẫu thuật phổ biến nhất không phải về cơ thể mà là về khuôn mặt.

Ngay cả các nhóm nhân khẩu học như nam giới trung niên cũng đã bị kéo vào cuộc. Không có gì bí mật khi các lý tưởng nam tính cực đoan đã trở lại, cả về sắc đẹp lẫn quyền lực. Các nam nghệ sĩ nổi tiếng hiện nay thường phải đối mặt với những đồn đoán về phẫu thuật thẩm mỹ mà các đồng nghiệp nữ của họ đã phải đấu tranh từ lâu. Một báo cáo của ISAPS từ năm 2023 đã ghi nhận sự gia tăng 20% "các thủ thuật phẫu thuật ở mặt và đầu" - chủ yếu do sự gia tăng ở nam giới - so với năm 2022.

Khi tôi đang viết bài này, một người bạn đã nhắn tin cho tôi với một liên kết đến trang web của Qoves: "Đây có phải là công ty mà cậu đang nói đến không?" Tôi trấn an anh ấy rằng anh ấy đã đủ "tối ưu hóa" và không cần nó. "Tớ không biết," anh ấy trả lời. "Tớ tò mò."

Vào tháng Bảy, một người bạn khác đã sử dụng Hairstyle AI để hình dung các kiểu tóc khác nhau mà cô ấy đang cân nhắc: một kiểu gì đó mới, nhiều lớp, bất đối xứng. Tôi gặp cô ấy vào tuần sau, nhưng không có gì trông khác cả. "Thợ làm tóc khăng khăng rằng những gì AI đề xuất sẽ không hợp với tớ," cô ấy thở dài. Các công cụ AI chỉ có quyền lực khi chúng ta (hoặc các nhà tạo mẫu và bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ của chúng ta) trao cho chúng.

Khi tôi nhận được hình ảnh mô phỏng "Alice Tối ưu hóa" của Qoves, phiên bản cải tiến hoàn toàn của tôi, tôi đã gửi nó cho nhiều bạn bè. "Cô ta vô hồn," một người nói; một người khác nhận xét rằng "Alice Tối ưu hóa" trông giống tôi nhưng đã sai hoàn toàn về thần thái. Gương mặt trong ảnh được trang điểm quá đậm và trông khó gần. Trong hầu hết các hình ảnh trước và sau của từng đặc điểm, sự khác biệt đáng chú ý chính là những đốm tàn nhang của tôi đã bị xóa bỏ.

Tôi bắt đầu hiểu tại sao các chuyên gia phẫu thuật từ lâu đã tranh cãi về việc sử dụng các chỉ số khách quan để đo lường vẻ đẹp. "Alice Tối ưu hóa" có thể là tổng hợp sở thích về sắc đẹp của mọi người, nhưng không một ai thấy cô ấy lại thích cô ấy hơn tôi phiên bản chưa được tối ưu hóa.

Với sự hỗ trợ của Zheping Huang và Advait Palepu