Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đặc biệt khi tăng trưởng được duy trì trong bối cảnh bất định toàn cầu, đồng thời đặt ra câu hỏi ngày càng rõ nét về chất lượng và chiều sâu của tăng trưởng. Phát triển bền vững, với ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường, không còn là khái niệm mang tính định hướng dài hạn mà đã trở thành thước đo thực chất cho năng lực điều hành và sức chống chịu của nền kinh tế.

Phát triển bền vững ở Việt Nam: Tăng trưởng đã đủ “bền” hay chưa?

Thế nào là phát triển bền vững?

Trong kinh tế học hiện đại, phát triển bền vững được hiểu là quá trình tăng trưởng đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Cách tiếp cận phổ biến nhất dựa trên ba trụ cột gắn kết chặt chẽ gồm kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó mỗi trụ cột đều có vai trò độc lập nhưng không thể vận hành tách rời.

Về kinh tế, phát triển bền vững đòi hỏi tăng trưởng ổn định, dựa trên năng suất, hiệu quả đầu tư và năng lực cạnh tranh dài hạn thay vì mở rộng theo chiều rộng. Về xã hội, tăng trưởng phải đi kèm cải thiện phúc lợi, giảm bất bình đẳng, mở rộng tiếp cận giáo dục, y tế và cơ hội việc làm. Về môi trường, các hoạt động sản xuất và tiêu dùng cần được kiểm soát để hạn chế suy thoái tài nguyên, ô nhiễm và rủi ro khí hậu, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Bức tranh chung của Việt Nam năm 2025

Theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý IV và cả năm 2025 của Tổng cục Thống kê, kinh tế Việt Nam duy trì đà phục hồi tích cực, với tăng trưởng GDP đạt mức cao nhất trong ba năm trở lại đây nhờ xuất khẩu cải thiện và tiêu dùng nội địa phục hồi . Trên nền tảng đó, Chính phủ tiếp tục xác định phát triển bền vững là mục tiêu xuyên suốt trong kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026 đã được Quốc hội thông qua .

GDP năm 2025 tăng 8,46%, hơn ước tính, trong đó dịch vụ và công nghiệp – xây dựng là động lực chính, đóng góp hơn 94% mức tăng. Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản duy trì ổn định dù chịu tác động của thiên tai, với mức tăng 3,78%.

Tuy nhiên, dữ liệu vĩ mô cũng cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các vùng kinh tế và giữa các trụ cột phát triển. Một số cực tăng trưởng duy trì tốc độ cao, trong khi nhiều địa phương vẫn phụ thuộc lớn vào đầu tư công và khai thác tài nguyên, đặt ra câu hỏi về tính bền vững dài hạn của mô hình tăng trưởng hiện tại

Trụ cột kinh tế – Tăng trưởng phục hồi nhưng áp lực chất lượng

Năm 2025, GDP Việt Nam tiếp tục mở rộng, với quy mô nền kinh tế tăng đều qua các quý và duy trì xu hướng tích cực so với giai đoạn hậu đại dịch, theo dữ liệu của Trading Economics tổng hợp từ nguồn chính thức . Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sản xuất công nghiệp chế biến – chế tạo, xuất khẩu và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

FDI giải ngân duy trì ở mức cao, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào triển vọng trung và dài hạn của Việt Nam, đặc biệt trong các ngành điện tử, công nghệ và năng lượng tái tạo . Tuy nhiên, cấu trúc tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào khu vực có giá trị gia tăng trung bình, trong khi năng suất lao động và hàm lượng công nghệ chưa cải thiện tương xứng.

Điều này cho thấy trụ cột kinh tế của phát triển bền vững đã có tiến bộ về quy mô nhưng vẫn đối mặt thách thức về chiều sâu, nhất là khi dư địa tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên ngày càng thu hẹp. Những cải cách thể chế, trong đó có việc hoàn thiện khung quy hoạch phát triển, được xem là điều kiện cần để cải thiện chất lượng tăng trưởng.

Trụ cột xã hội – Việc làm và an sinh cải thiện nhưng chưa đồng đều

Cùng với tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu xã hội năm 2025 ghi nhận xu hướng tích cực.Thị trường lao động phục hồi, tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp và thu nhập bình quân của người lao động tăng so với năm trước, theo báo cáo chính thức của Tổng cục Thống kê . Các chương trình an sinh xã hội tiếp tục được mở rộng, tập trung vào nhóm lao động dễ bị tổn thương và khu vực nông thôn.

Tuy vậy, sự chênh lệch giữa các vùng và nhóm dân cư vẫn hiện hữu. Tốc độ đô thị hóa nhanh tạo thêm cơ hội việc làm nhưng đồng thời gây áp lực lên hạ tầng, nhà ở và dịch vụ công tại các đô thị lớn. Trong khi đó, một bộ phận lao động khu vực phi chính thức vẫn chưa được bao phủ đầy đủ bởi các chính sách bảo hiểm và đào tạo lại kỹ năng.

Những yếu tố này cho thấy trụ cột xã hội của phát triển bền vững đã được củng cố, nhưng tính bao trùm của tăng trưởng vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn, như được nêu trong các báo cáo tổng hợp trình Quốc hội năm 2025

Trụ cột môi trường – Áp lực lớn và bài toán chuyển đổi xanh

So với kinh tế và xã hội, trụ cột môi trường là lĩnh vực bộc lộ rõ nhất những thách thức của phát triển bền vững tại Việt Nam. Quá trình công nghiệp hóa nhanh khiến áp lực ô nhiễm, suy giảm tài nguyên và rủi ro khí hậu gia tăng, buộc Chính phủ phải đẩy nhanh hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ môi trường, trong đó có nghị quyết mới được Quốc hội thông qua cuối năm 2025 .

Ở chiều tích cực, ngành công nghiệp môi trường và các lĩnh vực liên quan đến chuyển đổi xanh được xác định là động lực tăng trưởng mới, với sự tham gia ngày càng lớn của khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài . Tuy nhiên, chi phí chuyển đổi vẫn cao, đòi hỏi nguồn lực tài chính và công nghệ lớn, tạo áp lực lên doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. 

Việt Nam có đang phát triển bền vững?

Tổng hợp ba trụ cột cho thấy Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và định hình khung chính sách môi trường. Đà tăng trưởng hiện tại tạo nền tảng thuận lợi để chuyển dịch sang mô hình phát triển có chất lượng và chiều sâu cao hơn. Cùng với đó, ổn định xã hội và sự gia tăng chú trọng tới môi trường cho thấy dư địa cải thiện về tính bao trùm và bền vững đang ngày càng rõ nét.