Tổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ tìm cách cấm các công ty Canada bán hàng cho các nhà thầu chính phủ, làm trầm trọng thêm cuộc chiến thương mại giữa hai nước bằng một động thái đe dọa làm gián đoạn hệ thống vốn được thiết kế để tạo thuận lợi cho việc bán hàng hóa thương mại cho các cơ quan trên khắp nước Mỹ.

Thông tin này, được công bố trong một bài đăng trên mạng xã hội, sẽ có hiệu lực “trừ khi Canada khôi phục tính có qua có lại đầy đủ và công bằng cho các nông dân và công ty Mỹ,” theo tuyên bố của ông Trump trên Truth Social hôm thứ Ba. Ông Trump cho biết hàng hóa và dịch vụ của Canada được bán theo cái gọi là lịch trình nhiều giải thưởng (Multiple Award Schedule) có trị giá hơn 50 tỉ USD mỗi năm, mặc dù con số thực tế có thể thấp hơn nhiều.

Các hành động của tổng thống Mỹ là đòn tấn công mới nhất trong một cuộc chiến thương mại đã mở rộng vượt xa khỏi các mức thuế quan. Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Canada về một thỏa thuận đình chiến thương mại đã sụp đổ vào phút chót vào tháng 8, khiến chính quyền Trump tiến hành áp thuế 50% đối với hàng tỉ USD hàng hóa Canada.

Kể từ đó, ông Trump đã ra lệnh đổi tên hồ Ontario thành "hồ America," khơi mào sự phản đối dữ dội từ người dân Canada và thậm chí cả một số đồng minh đảng Cộng hòa trong nước. Ông cũng đe dọa chấm dứt việc bán các dòng máy bay của công ty Bombardier có trụ sở tại Canada ở Mỹ và đặt ra những nghi vấn về giá trị đồng tiền của Canada.

Thủ tướng Canada Mark Carney đã từ chối lùi bước. Sau khi các cuộc đàm phán thương mại sụp đổ, ông thề sẽ đáp trả. Hôm thứ Ba, các biện pháp thuế quan đáp trả đối với hàng trăm mặt hàng tiêu dùng của Mỹ, bao gồm xe máy, mỹ phẩm và phô mai, đã chính thức có hiệu lực. Chính phủ của ông Carney cũng tăng thuế đối với nhiều mặt hàng thép của Mỹ từ 25% lên 50%.

Nếu được thực thi, quyết định về hợp đồng chính phủ của ông Trump có thể tương đương với một lệnh cấm diện rộng đối với các công ty Canada làm ăn với chính phủ Mỹ và làm xáo trộn hoạt động đấu thầu trên toàn quốc. Quyết định này dường như chưa áp dụng cho các hợp đồng quốc phòng, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Các quan chức chính phủ Canada chưa phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận.

Dữ liệu do Bloomberg Government tổng hợp cho thấy giá trị thực tế của hàng hóa Canada bán cho các nhà thầu Mỹ có thể thấp hơn nhiều so với con số ông Trump tuyên bố. Theo dữ liệu này, kể từ đầu năm tài chính 2021, các cơ quan liên bang Mỹ đã mua 13 tỉ USD hàng hóa và dịch vụ có nguồn gốc từ Canada. Con số này không bao gồm các hợp đồng mật.

Hệ thống Multiple Award Schedule cho phép các bên mua thuộc chính phủ Mỹ mua hàng từ các nhà thầu đã được phê duyệt trước với mức giá đã qua thương lượng. Các sản phẩm và dịch vụ thuộc lịch trình này trải rộng từ dịch vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây cho đến đồ nội thất, thiết bị phòng thí nghiệm và đào tạo.

Ông Trump vốn ủng hộ hệ thống này. Năm ngoái, ông đã ký một sắc lệnh hành chính khuyến khích sử dụng các hợp đồng như vậy nhằm thúc đẩy chính phủ mua nhiều sản phẩm và dịch vụ thương mại có sẵn hơn thay vì các gói thu mua thiết kế riêng đắt đỏ hơn.

Tương tự, các thỏa thuận hiện có giữa Canada và Mỹ trao cho các doanh nghiệp Mỹ khả năng cạnh tranh giành hợp đồng từ nhiều bộ, ngành và tổ chức liên bang cũng như cấp tỉnh của Canada.

Tuy nhiên, sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, Canada đã bắt đầu hạn chế quyền truy cập đó. Ví dụ, bang Ontario đã hủy một thỏa thuận với dịch vụ internet vệ tinh Starlink của Elon Musk dành cho các vùng nông thôn trong bang. Bang Quebec vừa công bố những thay đổi cho phép họ dành riêng một số hợp đồng cho các công ty có hiện diện tại Canada hoặc Quebec.

Các mức thuế đáp trả của Canada đe dọa gây hỗn loạn cho các chuỗi cung ứng được tích hợp chặt chẽ, ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp then chốt bao gồm sản xuất ô tô. Mỹ và Canada là những đối tác thương mại hàng đầu trong nhiều năm qua và rủi ro chính trị từ một cuộc chiến thương mại kéo dài đối với cả ông Carney và ông Trump đều rất lớn.

Các biện pháp của Canada có thể gây tác động đặc biệt nghiêm trọng ở các bang như Michigan và Ohio, nơi cũng đang diễn ra các cuộc đua then chốt trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới nhằm xác định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ. Ông Trump hiện đang phải đối mặt với sự lo âu của cử tri về chương trình nghị sự kinh tế của ông và cuộc chiến với Iran vốn đã khiến giá năng lượng tăng vọt.

Các quan chức đã đàm phán trong nhiều tuần sau khi ông Trump đe dọa áp thuế đối với Canada theo một thẩm quyền chưa từng được sử dụng trước đây. Kể từ đó, cả hai nước đã đổ lỗi cho nhau về cuộc chiến thương mại ngày càng leo thang, đưa ra những phát ngôn gay gắt và trong một số trường hợp là những lời xúc phạm.

Lời đe dọa nhắm vào Bombardier đã làm dấy lên sự lo ngại từ thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Jerry Moran, người cho biết trong một bài đăng trên X rằng ông đã liên hệ với chính quyền Trump “để đảm bảo tổng thống nhận thức được những đóng góp to lớn của Bombardier cho tiểu bang Kansas,” bao gồm cả vấn đề việc làm.

Bombardier đã tìm cách làm dịu căng thẳng, lưu ý rằng họ là nhà đóng góp lớn cho ngành hàng không vũ trụ Mỹ với lực lượng lao động tại hơn 20 tiểu bang. Công ty cũng đã quảng bá các kế hoạch khánh thành một cơ sở mới tại Fort Wayne, tiểu bang Indiana, trong năm nay.

Cuộc chiến thương mại đã gây ra những tác động dây chuyền. Hãng bia Sapporo Breweries đang chuyển một phần hoạt động sản xuất từ Canada sang Mỹ do mức thuế 50% áp đặt lên bia xuất khẩu từ quốc gia này.

— Với sự hỗ trợ từ Paul Murphy, Gregory Korte và Derek Decloet