Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết nhu cầu dầu toàn cầu đã suy giảm đáng kể kể từ khi xung đột Iran bùng phát, ghi nhận mức giảm hàng quý sâu nhất ngoài giai đoạn đại dịch Covid-19 kể từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Theo báo cáo hàng tháng công bố hôm qua, giá năng lượng leo thang, gián đoạn nguồn cung và sự đình trệ gần như hoàn toàn của các chuyến bay tại Trung Đông đã kéo nhu cầu đi xuống với tốc độ hiếm thấy. Áp lực này lan rộng trong bối cảnh thị trường dầu mỏ đối mặt với cú sốc kép từ địa chính trị và logistics.

IEA ước tính nhu cầu dầu toàn cầu giảm 3,4% trong tháng 3 và dự kiến giảm thêm 1,1% trong tháng 4, xuống còn 100,4 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất trong hơn ba năm. Xu hướng này phản ánh sự suy yếu đồng thời ở nhiều khu vực, đặc biệt tại Trung Đông và châu Á, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Triển vọng cả năm trở nên kém tích cực hơn khi IEA dự báo tổng nhu cầu dầu năm nay sẽ giảm. Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ là lần suy giảm hàng năm đầu tiên ngoài giai đoạn đại dịch kể từ năm 2009, thời điểm kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái sâu.

Cơ quan này cảnh báo tình trạng “hủy hoại nhu cầu” có thể lan rộng sang các nền kinh tế phương Tây khi giá cao và tình trạng khan hiếm kéo dài. Dù nhu cầu giảm phần nào giúp cân bằng thị trường trước cú sốc nguồn cung, mức thiếu hụt ngắn hạn vẫn ở mức nghiêm trọng.

Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiến lược chiếm khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, gần như tê liệt kể từ cuối tháng 2. IEA cho biết khoảng 13 triệu thùng/ngày nguồn cung đã bị gián đoạn do xung đột, làm gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Để đối phó, IEA đã phối hợp triển khai đợt xả kho dự trữ chiến lược lớn kỷ lục, lên tới 400 triệu thùng dầu, nhằm bù đắp lượng thiếu hụt từ khu vực Vùng Vịnh. Ngoài ra, hơn 205 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ ngoài khu vực này đã được đưa ra thị trường kể từ khi xung đột bắt đầu, tương đương khoảng hai ngày nhu cầu toàn cầu.

Dữ liệu của IEA cho thấy lượng dầu giao hàng toàn cầu đã giảm khoảng 800.000 thùng/ngày trong tháng trước so với cùng kỳ năm ngoái. Mức giảm dự kiến mở rộng lên 2,3 triệu thùng/ngày trong tháng 4, đánh dấu mức sụt giảm hàng tháng lớn nhất kể từ đầu năm 2021.

Căng thẳng leo thang khi Iran hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz từ cuối tháng 2, trong khi Mỹ triển khai phong tỏa hải quân, siết chặt hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran. Diễn biến này tiếp tục làm gia tăng bất ổn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong kịch bản xung đột sớm hạ nhiệt và tuyến vận chuyển được khôi phục, IEA cho rằng thị trường có thể quay lại trạng thái dư cung nhẹ trong năm nay. Ước tính mới nhất cho thấy mức dư thừa trung bình dưới 500.000 thùng/ngày, giảm mạnh so với dự báo 2,4 triệu thùng/ngày chỉ một tháng trước.

Những biến động hiện tại cho thấy thị trường dầu đang bước vào giai đoạn nhạy cảm, nơi yếu tố địa chính trị có thể nhanh chóng đảo chiều cán cân cung – cầu, đồng thời tác động trực tiếp đến triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.