Các ngân hàng trung ương châu Á đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn phải thắt chặt chính sách tiền tệ khi khu vực này bị kẹt giữa cuộc khủng hoảng năng lượng và làn sóng bùng nổ AI, sự kết hợp có thể khiến lạm phát duy trì ở mức cao.

Châu Á đặc biệt dễ tổn thương vì nằm ở trung tâm của các chuỗi cung ứng sản xuất và công nghệ toàn cầu, trong khi vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu. Điều đó khiến các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt với sự kết hợp hiếm thấy giữa lạm phát do chi phí tăng và lạm phát do nhu cầu tăng.

Hai yếu tố này đang củng cố lập luận ủng hộ việc nâng lãi suất. Ấn Độ và Nhật Bản có thể tăng chi phí vay trong tháng này, trong khi Hàn Quốc được dự báo sẽ theo bước vào tháng 7. Indonesia và Sri Lanka đã thực hiện các đợt tăng lãi suất mạnh, còn Úc đã nâng lãi suất ba lần kể từ đầu năm.

Sau nhiều tháng đánh giá tác động kinh tế từ cuộc chiến với Iran từ bên ngoài, các nhà hoạch định chính sách đang chuyển sang ưu tiên kiềm chế lạm phát. Sự bất định về triển vọng chấm dứt xung đột làm gia tăng nguy cơ chi phí nhiên liệu duy trì ở mức cao trên khắp châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung đi qua eo biển Hormuz.

Cùng lúc đó, nhu cầu toàn cầu đối với AI tăng mạnh trong năm nay, thúc đẩy hoạt động kinh tế và có nguy cơ lan sang mặt bằng giá tiêu dùng tại các cường quốc sản xuất chip ở châu Á phát triển.

“Không thể xem xét các yếu tố này một cách tách biệt,” ông Jerome Tay, quản lý danh mục đầu tư trái phiếu cấp cao tại Aberdeen, cho biết. “AI đang tạo ra cú sốc tích cực về nhu cầu, trong khi năng lượng tạo ra áp lực lạm phát từ phía chi phí. Vì vậy, lạm phát có thể kéo dài thay vì chỉ mang tính tạm thời.”

Thị trường đã phản ánh những lo ngại đó. Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng trên khắp khu vực khi các nhà giao dịch định giá rủi ro chính sách tiền tệ thắt chặt hơn. Trong khi đó, các đồng tiền của những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như peso Philippines và rupiah Indonesia suy yếu do lo ngại chi phí nhiên liệu cao sẽ làm gia tăng lạm phát và gây áp lực lên cán cân đối ngoại.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) được dự báo rộng rãi sẽ nâng lãi suất chuẩn trong cuộc họp giữa tháng 6 lên mức cao nhất kể từ năm 1995. Giá dầu duy trì ở mức cao cùng với đồng yen yếu đang tạo thêm rủi ro tăng đối với giá tiêu dùng, dù các chương trình trợ giá điện và xăng dầu vẫn giúp hạn chế phần nào tác động tới người dân.

Gần đây, năm trong số chín thành viên hội đồng BOJ đã phát tín hiệu ủng hộ việc tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ. Điều đó giúp thống đốc Kazuo Ueda có đa số phiếu nếu ông quyết định thúc đẩy việc nâng lãi suất tại nền kinh tế đang có mức lãi suất thấp nhất trong nhóm các nước phát triển lớn.

Trong khi đó, ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) đã phát đi một trong những tín hiệu cứng rắn nhất trong nhiều năm dù giữ nguyên lãi suất tuần trước. Hai nhà hoạch định chính sách bỏ phiếu phản đối để ủng hộ tăng lãi suất và biểu đồ dự báo lãi suất trong sáu tháng tới đã tăng mạnh.

Nền kinh tế và xuất khẩu của Hàn Quốc tiếp tục vượt kỳ vọng nhờ làn sóng AI. Lạm phát cao hơn dự báo, trong khi các khoản thưởng AI rất lớn có thể làm gia tăng áp lực giá vốn đã bị đẩy lên bởi dầu đắt hơn và đồng won suy yếu.

Theo đuổi nhiều mục tiêu cùng một lúc

Thống đốc Shin Hyun Song tuần trước cho biết các ngân hàng trung ương thường gặp khó khăn khi “đuổi theo hai con thỏ, hoặc thậm chí ba con thỏ, cùng một lúc.” Tuy nhiên lần này, lạm phát, tăng trưởng, tỉ giá hối đoái và rủi ro tài chính liên quan đến thị trường nhà ở đều đang chỉ về cùng một hướng chính sách.

Ông Aidan Yao, chiến lược gia đầu tư cấp cao phụ trách châu Á tại Amundi Investment Institute, cho rằng AI sẽ giúp giảm lạm phát trong dài hạn, nhưng lại làm dấy lên lo ngại về chi phí trong ngắn hạn. “Mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng AI như chip, bộ nhớ, phần mềm, nguồn điện, bất cứ thứ gì AI tác động tới đều chứng kiến giá cả tăng lên,” ông Yao nói.

Bài toán chính sách thậm chí còn phức tạp hơn tại các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á. Các nước này chưa hưởng lợi từ cú hích nhu cầu do AI tạo ra, trong khi khủng hoảng năng lượng lại kéo tăng trưởng và lạm phát theo hai hướng trái ngược. Điều đó khiến những đồng tiền như rupiah Indonesia và rupee Ấn Độ dao động gần mức thấp kỷ lục, tạo thêm áp lực buộc các ngân hàng trung ương phải hành động.

Các nhà phân tích vẫn chia rẽ về khả năng ngân hàng Dự trữ Ấn Độ sẽ thắt chặt chính sách trong cuộc họp ngày thứ Sáu, bởi chi phí vay cao hơn có thể kìm hãm nền kinh tế vốn đã xuất hiện dấu hiệu tăng trưởng chậm lại. Một số ý kiến khác cho rằng việc nâng lãi suất là cần thiết để kiểm soát lạm phát sau hàng loạt đợt tăng giá nhiên liệu, đồng thời hỗ trợ đồng rupee đã giảm hơn 5% từ đầu năm.

“Áp lực lạm phát gia tăng đã thu hẹp dư địa để các nhà hoạch định chính sách tiếp tục đứng ngoài quan sát,” ông Shilan Shah, phó kinh tế trưởng phụ trách thị trường mới nổi tại Capital Economics, nhận định. “Tuy nhiên, động lực chính của việc thắt chặt chính sách sẽ là mối lo ngày càng lớn về sự suy yếu của đồng rupee.”

Trong khi đó, nền kinh tế lớn nhất khu vực là Trung Quốc đang dần thoát khỏi nhiều năm giảm phát khi xuất khẩu vững vàng và sự bùng nổ công nghệ hỗ trợ triển vọng tăng trưởng. Tuy nhiên, nhu cầu trong nước vẫn yếu. Tháng trước, giới chức đã để lãi suất đối với các khoản cho vay chính sách kỳ hạn một năm dành cho các ngân hàng giảm xuống mức thấp kỷ lục, dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh đang tăng cường hỗ trợ khi nền kinh tế mất đà.

Giống nhiều nước châu Á khác, các ngân hàng trung ương lớn tại các nền kinh tế phát triển như Fed và ngân hàng Trung ương Anh (BOE) cho đến nay vẫn phản ứng thận trọng trước cú sốc năng lượng. Trong các cuộc họp gần đây, họ giữ nguyên lãi suất để đánh giá liệu giá dầu cao hơn có lan rộng thành áp lực lạm phát trên diện rộng hay không.

Tuy nhiên, kỳ vọng ngày càng tăng rằng một số ngân hàng trung ương sẽ buộc phải hành động. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nhiều khả năng sẽ tăng lãi suất vào tuần tới, lần đầu tiên kể từ năm 2023. Đối với BOE, thị trường dự báo sẽ có một đợt tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm trước cuối năm 2026 khi lạm phát tăng trở lại buộc ngân hàng trung ương phải gác kế hoạch tiếp tục giảm lãi suất trong năm nay.

Theo định giá trên thị trường hợp đồng tương lai, các nhà đầu tư đang đặt cược 25% xác suất rằng Fed sẽ nâng lãi suất trước cuối năm. Cuộc họp chính sách tiếp theo của Fed diễn ra trong hai ngày 17 và 18.6, cũng là cuộc họp đầu tiên dưới sự chủ trì của Chủ tịch Fed mới Kevin Warsh.

Triển vọng hiện nay khác với đợt bùng phát lạm phát sau đại dịch. Thay vì một cú sốc toàn cầu đồng loạt, đà tăng của giá năng lượng đang phơi bày những khác biệt sâu sắc trong cấu trúc kinh tế giữa các quốc gia, từ đó tạo ra bức tranh phân hóa hơn về tăng trưởng, lạm phát và chính sách tiền tệ, theo ông Richard Rauch, quản lý danh mục khách hàng cấp cao tại Franklin Templeton Fixed Income.

“Rủi ro lạm phát ở châu Á mang tính đặc thù nhiều hơn so với các thị trường phát triển,” ông Rauch nói và cho rằng môi trường hiện nay đang tạo ra “mức độ phân hóa lớn hơn.” Ông đánh giá tích cực đối với Ấn Độ, Indonesia và Hàn Quốc, đồng thời thận trọng hơn với Trung Quốc, Thái Lan và Philippines.

— Với sự hỗ trợ của Toru Fujioka, Heesu Lee, và Marcus Wong