Theo Tổng thư ký NATO Mark Rutte, các đơn đặt hàng quốc phòng từ châu Âu và Canada dành cho doanh nghiệp Mỹ hiện đạt khoảng 300 tỉ USD, tạo ra hoặc duy trì gần 195.000 việc làm trong ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ.

Phát biểu được đưa ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra vào tuần tới tại Ankara, trong bối cảnh liên minh đang đối mặt với hai sức ép song song: một bên là cuộc chiến kéo dài ở Ukraine, bên còn lại là những nghi ngờ về mức độ cam kết lâu dài của Washington đối với an ninh châu Âu nếu Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng.

Cuộc xung đột Nga - Ukraine đã tạo ra bước ngoặt lớn trong tư duy quốc phòng của châu Âu. Trong nhiều thập kỷ, nhiều nước trong khu vực dựa đáng kể vào chiếc ô an ninh của Mỹ, trong khi chi tiêu quân sự bị cắt giảm hoặc duy trì ở mức tương đối thấp. Tuy nhiên, sau khi chiến sự nổ ra và đặc biệt sau khi Washington nhiều lần gây sức ép buộc các đồng minh phải đóng góp nhiều hơn cho quốc phòng, các thủ đô châu Âu bắt đầu đẩy mạnh đầu tư quân sự với quy mô chưa từng có trong nhiều năm.

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông Rutte cho biết làn sóng mua sắm vũ khí của châu Âu không chỉ nhằm hiện đại hóa các lực lượng quân sự vốn bị xem là suy yếu trong thời gian dài, mà còn để tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Theo ông, lượng đơn hàng tồn đọng dành cho các doanh nghiệp quốc phòng Mỹ hiện đã lên tới khoảng 300 tỉ USD trong vài năm tới.

Con số này mang ý nghĩa lớn đối với nền kinh tế Mỹ. Ngoài việc tạo doanh thu cho các tập đoàn quốc phòng, các đơn hàng còn góp phần duy trì gần 200.000 việc làm trong lĩnh vực sản xuất quân sự, từ kỹ sư, công nhân sản xuất đến các chuỗi cung ứng liên quan.

Trong bối cảnh chính trường Mỹ đang bước vào giai đoạn nhạy cảm trước cuộc bầu cử tổng thống, phát biểu của Rutte cũng được xem là một thông điệp chính trị hướng tới Washington. Ông tìm cách nhấn mạnh rằng các đồng minh châu Âu không còn đứng ngoài chia sẻ gánh nặng an ninh như những chỉ trích trước đây từ phía Mỹ.

Theo người đứng đầu NATO, việc tăng chi tiêu quốc phòng của châu Âu và Canada cho thấy các nước này đang thực sự hành động thay vì chỉ dựa vào sự bảo vệ từ Mỹ. Điều đó không chỉ có ý nghĩa với an ninh chung của liên minh mà còn tạo ra lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dân Mỹ.

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ chi tiêu là một vấn đề khác đang dần hiện ra: năng lực sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng khó theo kịp tốc độ tăng của nhu cầu.

Rutte cho biết các nước NATO đã tăng thêm khoảng 250 tỉ USD chi tiêu quốc phòng trong vòng hai năm qua. Tuy nhiên, mức tăng này đang tiến gần tới giới hạn hấp thụ của hệ thống sản xuất hiện nay.

Theo ông, các nhà sản xuất vũ khí cần tận dụng dòng tiền mới để mở rộng công suất thay vì tăng giá bán sản phẩm. Nếu năng lực sản xuất không được cải thiện, việc gia tăng ngân sách quốc phòng có nguy cơ chỉ khiến chi phí leo thang mà không tạo thêm năng lực quân sự tương ứng.

Những lo ngại này không chỉ xuất hiện ở châu Âu. Giới chức Mỹ gần đây cũng đã cảnh báo các đồng minh về tình trạng chậm trễ giao hàng đối với nhiều loại vũ khí và thiết bị quân sự quan trọng.

Nguyên nhân một phần đến từ việc chiến sự ở Trung Đông khiến Washington phải điều chỉnh nguồn lực, trong khi kho dự trữ quân sự Mỹ bị thu hẹp sau thời gian dài hỗ trợ Ukraine và các đối tác khác.

Theo Rutte, đối với một số hệ thống quân sự then chốt, châu Âu gần như vẫn chưa có lựa chọn thay thế tương đương ngoài Mỹ. Dù ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đang mở rộng nhanh chóng, Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm trong khả năng răn đe tổng thể của NATO.

Tuy nhiên, thực tế nguồn cung hạn chế cũng đang khiến một số nước tìm đến những lựa chọn khác ngoài liên minh. Hàn Quốc là một ví dụ điển hình.

Trong vài năm gần đây, Seoul nổi lên như một trong những nhà cung cấp vũ khí phát triển nhanh nhất thế giới khi liên tiếp ký được các hợp đồng lớn với Ba Lan và nhiều quốc gia châu Âu khác. Xe tăng, pháo tự hành và các hệ thống quân sự Hàn Quốc ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong kế hoạch hiện đại hóa quân đội tại châu Âu.

Rutte thừa nhận nhiều quốc gia muốn ưu tiên mua sắm từ các thành viên NATO hơn, nhưng tình trạng thiếu công suất sản xuất đã khiến họ phải tìm kiếm lựa chọn bên ngoài.

Ông cho rằng vấn đề hiện nay không nằm ở nhu cầu hay ngân sách, bởi tiền cho quốc phòng đã được phân bổ tương đối rõ ràng. Thách thức lớn nhất là ngành công nghiệp có đủ khả năng mở rộng nhanh hay không.

Ngoài vấn đề sản xuất quân sự, Rutte cũng đề cập đến tình hình chiến sự tại Ukraine. Ông cho biết Kiev hiện đang đạt kết quả tích cực hơn trên chiến trường so với giai đoạn trước và có khả năng gây tổn thất đáng kể cho lực lượng Nga mỗi tháng.

Dù vậy, cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm cũng đồng nghĩa với việc áp lực duy trì nguồn cung vũ khí sẽ ngày càng lớn đối với các nước phương Tây.

Trong thời gian qua, Rutte cũng nhiều lần bị chỉ trích vì được cho là quá mềm mỏng với Donald Trump, đặc biệt sau phát biểu gây tranh cãi trước đây khi ông gọi cựu Tổng thống Mỹ bằng cụm từ "daddy". Tuy nhiên, ông bảo vệ cách tiếp cận này và cho rằng sự thay đổi hiện nay trong chi tiêu quốc phòng châu Âu cho thấy sức ép từ Washington đã phát huy tác dụng.

Theo ông, trong nhiều năm tồn tại tình trạng mất cân đối khi châu Âu chi ít hơn đáng kể so với Mỹ cho quốc phòng. Hiện nay khoảng cách đó đang dần được thu hẹp, và việc các đồng minh tăng ngân sách quân sự là bằng chứng cho thấy NATO đang bước vào một giai đoạn mới, nơi trách nhiệm được chia sẻ nhiều hơn thay vì phụ thuộc vào một phía duy nhất.