Mỹ đang chuẩn bị áp mức thuế 7,5% lên hàng hóa Trung Quốc xuất phát từ các cáo buộc liên quan đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh dự kiến giữa ông Tập Cận Bình và ông Donald Trump vào tháng tới, theo các nguồn tin thân cận với vụ việc.

Động thái này sẽ đưa tổng mức thuế quan trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump đối với Trung Quốc trở lại khoảng 20, mức độ mà Bắc Kinh trước đó từng tuyên bố là phù hợp với thỏa thuận đình chiến thương mại với Washington. Các khoản thuế mới này sẽ được cộng dồn lên trên những mức thuế khác vốn đã được áp đặt trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và tiếp tục duy trì dưới thời chính quyền tổng thống Biden.

Đây sẽ là bước đi mới nhất của ông Trump nhằm khôi phục chương trình nghị sự bảo hộ thương mại sau khi tòa án Tối cao bác bỏ các khoản thuế nhập khẩu trước đó của ông đối với các sản phẩm từ Trung Quốc và hàng chục nền kinh tế khác, đồng thời vẫn giữ cho xung đột thương mại với Bắc Kinh không leo thang vượt quá ngưỡng đã thỏa thuận.

Các mức thuế chính xác hiện vẫn chưa được chốt, theo các nguồn tin giấu tên. Ông Trump cũng nổi tiếng với việc đưa ra các yêu cầu hoặc thay đổi vào phút chót đối với các thông báo thương mại. Một phương án đang được cân nhắc là tuyên bố mức thuế cao hơn đối với Trung Quốc nhưng tạm ngưng một phần để đưa mức thuế thực tế xuống 7,5%, theo một người thân cận với các cuộc thảo luận.

Chi tiết về việc mức thuế nào sẽ bị tạm ngưng và trong thời gian bao lâu vẫn đang trong quá trình thương lượng, các nguồn tin cho biết thêm. Bắc Kinh và Washington cũng đang tìm cách gia hạn thỏa thuận thương mại, vốn thiết lập một kỳ đình chiến kéo dài một năm chuẩn bị hết hạn vào ngày 10.11.

Vào tháng 3, chính quyền ông Trump đã khởi xướng một cuộc điều tra đối với hơn một chục đối tác thương mại lớn theo Mục 301 của đạo luật Thương mại năm 1974 do những lo ngại về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất. Đây là một trong hai cuộc điều tra mà đội ngũ của tổng thống sử dụng nhằm thay thế các mức thuế trước đó bằng những biện pháp bền vững hơn.

Hội nghị thượng đỉnh Tháng 9

Các quan chức chính quyền hy vọng sẽ công bố kết quả cuộc điều tra về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trước khi ông Trump và ông Tập dự kiến gặp nhau tại Washington vào ngày 24.9. Chi tiết của báo cáo về dư thừa năng lực sản xuất đã nảy sinh nhiều thách thức về mặt pháp lý, theo các nguồn tin thân cận.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trả lời phỏng vấn Bloomberg Television vào tháng 7 rằng cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất sẽ mất nhiều thời gian hơn so với cuộc điều tra về lao động cưỡng bức do tính chất phức tạp của nó, và sự chậm trễ này không liên quan đến những nỗ lực duy trì lệnh đình chiến với Bắc Kinh.

Khi được hỏi về kế hoạch thuế quan, một quan chức Nhà Trắng cho biết mọi thông báo sẽ đến trực tiếp từ chính quyền và bất kỳ báo cáo hay thảo luận nào về chủ đề này đều nên được coi là suy đoán không có cơ sở. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ không lập tức phản hồi yêu cầu bình luận. Bộ Thương mại Trung Quốc cũng không phản hồi điện thư xin ý kiến.

Cách tiếp cận của chính quyền ông Trump đối với Trung Quốc thể hiện sự tương phản rõ rệt với thái độ dành cho một số đồng minh truyền thống lớn nhất. Trong khi tổng thống Mỹ tỏ ra thận trọng để không làm phá vỡ thỏa thuận đình chiến thuế quan với Trung Quốc, chính quyền của ông lại áp mức thuế 50% lên hàng tỉ USD hàng hóa Canada và từng tính đến chuyện hủy bỏ thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ mà ông đã đàm phán lại trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Ông Trump đang dựng lại bức tường thuế quan vốn đã bị dỡ bỏ khi tòa án Tối cao vào tháng 2 phán quyết rằng các khoản thuế toàn cầu của ông, được ban hành theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, vi phạm Hiến pháp Mỹ. Mức thuế toàn cầu tạm thời 10% của tổng thống đã hết hạn vào tháng 7 và cũng bị một tòa án thương mại tuyên bố là trái luật.

Chính quyền đang biện hộ cho các khoản thuế toàn cầu mới dựa trên kết quả điều tra về lao động bị cưỡng bức và dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp tại nền kinh tế của hàng chục đối tác thương mại.

Như một phần của chiến dịch đó, chính quyền ông Trump vào tháng 7 đã áp mức thuế 12,5% lên hàng hóa Trung Quốc với lý do Bắc Kinh chưa nỗ lực thỏa đáng trong việc giải quyết các hành vi lao động cưỡng bức. Dù Bắc Kinh chỉ trích động thái này, họ đã không đưa ra các biện pháp trả đũa, thay vào đó cho biết Washington đã đồng ý khống chế mọi khoản thuế bổ sung đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc ở mức trần 20%. Điều này làm rõ hơn các tuyên bố trước đó vốn đề cập đến mức trần thuế quan được thảo luận trong các cuộc đàm phán thương mại năm ngoái.

Thỏa thuận Kuala Lumpur

“Chúng tôi hy vọng Mỹ sẽ tôn trọng các cam kết của mình, bảo đảm rằng dù đưa ra bất kỳ lý do gì để áp đặt hay thay thế thuế quan đối với Trung Quốc trong tương lai, mức thuế của Mỹ đối với Trung Quốc cũng sẽ không vượt quá các mức đã được phác thảo trong các cuộc tham vấn thương mại tại Kuala Lumpur,” bộ Thương mại Trung Quốc cho biết trong một tuyên bố hồi tháng 5.

Mục 301 cho phép đại diện Thương mại Mỹ, dưới sự chỉ đạo của tổng thống, áp đặt thuế quan để đáp trả các biện pháp thương mại của quốc gia khác bị coi là phân biệt đối xử với các doanh nghiệp Mỹ hoặc vi phạm quyền lợi của Mỹ theo các thỏa thuận thương mại quốc tế. Tuy nhiên, những nỗ lực thực thi các khoản thuế này đã ngay lập tức vướng phải các thách thức pháp lý.

Một liên minh gồm 25 bang, bao gồm New York, California và Illinois, vào đầu tháng này đã đệ đơn kiện lên tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, nối tiếp các vụ kiện tương tự từ các doanh nghiệp nhỏ cáo buộc các khoản thuế này là bất hợp pháp. Các bang cáo buộc ông Trump đã viện dẫn Mục 301 một cách trái pháp luật để thay thế các khoản thuế bị Tòa án Tối cao bác bỏ bằng cách dùng lý do lao động cưỡng bức làm cái cớ.

Chính quyền ông Trump tuyên bố các khoản thuế theo Mục 301 là hoàn toàn vững chắc về mặt pháp lý và điều khoản này đã được hỗ trợ bởi các phán quyết trước đó của tòa án.

Những tranh chấp khác cũng có thể gây ra làn sóng bất định mới cho hội nghị thượng đỉnh. Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent hôm thứ Hai đã đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với bất kỳ quốc gia nào có hoạt động thương mại với Iran, và các hạn chế công nghệ gần đây của Mỹ cũng đã khiến Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu máy bay không người lái, trừng phạt các tổ chức của Mỹ và cảnh báo về các biện pháp đáp trả tiếp theo nếu Washington tiếp tục lấn tới.

— Với sự hỗ trợ từ Alicia Diaz