Giới trí thức cánh hữu mới, một nhóm đông đảo và thú vị hơn nhiều so với những gì phe trung lập vẫn hình dung, rất thích đặt một câu hỏi mang tính chế giễu: “Anh có biết bây giờ là mấy giờ không?” Ý họ muốn nói: Anh có nhận ra, giống như họ, rằng chúng ta đang sống trong một thế giới địa chính trị đầy mong manh, nơi quyền lực giữ vai trò tối thượng không? Hay anh vẫn còn mắc kẹt trong thế giới cũ, với những lời rao giảng về thượng tôn pháp luật và thương mại tự do?

Giới trí thức MAGA quá sẵn sàng vin vào khái niệm “thời đại mới” để biện minh cho mọi điều các nhà lãnh đạo, đặc biệt là Donald Trump, đang làm. Nhưng họ không hoàn toàn sai. Quá nhiều nhân vật trong giới tinh hoa, được bao bọc bởi các vị trí biên chế ổn định và được vây quanh bởi những người cùng chí hướng, đã không nhận ra rằng luật chơi của thế giới đã thay đổi.

Ví dụ rõ rệt nhất cho sự trì trệ về tư duy này nằm ở giới lý thuyết quản trị, một ngành vận hành chẳng khác gì một con tàu chở dầu khổng lồ và chậm chạp. Thị trường tư vấn quản trị toàn cầu có quy mô hơn 700 tỉ USD, và tính đến năm 2023, riêng Mỹ đã có hơn hai triệu chuyên gia tư vấn quản trị cùng gần 115.000 giáo sư kinh doanh. Cũng như tàu chở dầu, ngành tư vấn này tỏ ra cực kỳ khó để thay đổi.

Phần lớn các nhà lý thuyết quản trị vẫn nghĩ chúng ta đang sống trong thập niên 1990, và mọi sự sai lệch so với mô hình đó chỉ mang tính tạm thời, thậm chí lố bịch. Họ bám chặt vào những giả định của thế giới cũ: Kinh tế luôn lấn át chính trị, doanh nghiệp là trung tâm, dòng chảy tự do của con người cùng hàng hóa và dịch vụ là nền tảng của một xã hội tốt đẹp.

Thậm chí, một cuốn sách vừa xuất bản của McKinsey Global Institute, A Century of Plenty: A Story of Progress for Generations to Come, còn lặp lại một cách vô thức tinh thần của năm 1913 rằng “lịch sử cho thấy khi các quốc gia giao thương với nhau, động cơ xung đột sẽ giảm đi, và trên thực tế, xung đột giữa các quốc gia đã giảm xuống khi thương mại quốc tế tăng lên.”

Bên cạnh đó là những giáo sư và chuyên gia tư vấn vẫn mắc kẹt trong kỷ nguyên Barack Obama và Joe Biden. Đây là những người thiên tả, bị cuốn hút bởi các khái niệm nghe rất êm tai như chủ nghĩa tư bản vì các bên liên quan hay “lãnh đạo phục vụ”, và dành nhiều tâm sức cho DEI cùng ESG.

Harvard Business Review, từng là một thế lực lớn, nay gần như nằm trong lòng bàn tay của nhóm này. Trong dịp kỷ niệm 100 năm, khi hỏi “một hội đồng chuyên gia toàn cầu” rằng quản trị sẽ trông như thế nào trong 100 năm tới, một đại diện đã cho rằng lĩnh vực này sẽ, hoặc nên, “quên nghệ thuật chiến tranh và tập trung vào nghệ thuật quyến rũ.” Một số công ty theo chuẩn ESG vẫn tiếp tục trừng phạt doanh nghiệp vì đầu tư vào cổ phiếu quốc phòng, như thể ông Tập Cận Bình sẽ từ bỏ đường lối cứng rắn của mình chỉ vì được học một lớp ở HBS về cách trở thành “nhà lãnh đạo phụng sự”.

May mắn thay, một số nhà tư duy kinh doanh đã bắt đầu điều chỉnh để thích nghi với thế giới mới. McKinsey đã lập một hội đồng địa chính trị nhằm tăng cường năng lực trong mảng tư vấn này. Boston Consulting Group thường xuyên phát hành các bản phân tích sâu sắc về tình hình chính trị toàn cầu. Các CEO công nghệ cũng bắt đầu xem xét lại những giả định không tưởng của thập niên 1990, không ít trong số đó bị Peter Thiel mổ xẻ và chế giễu không chút khoan nhượng.

Cuốn The Technological Republic của CEO của Palantir Technologies Alexander Karp, cùng Nicholas Zamika, kêu gọi ngành công nghệ đóng vai trò lớn hơn trong công cuộc xây dựng quốc gia. Ngành này đã dành quá nhiều nguồn lực để tạo ra những ứng dụng tiêu dùng tầm thường. Thay vào đó, họ cần tập trung vào những gì có thể gọi chung là phục vụ lợi ích công: Cải thiện chất lượng khu vực công đang sa sút của Mỹ và cải tổ năng lực quân sự cũng như tình báo. Kỷ nguyên AI cần tập trung vào chính trị quyền lực, thay vì những xao lãng tầm thường.

Ram Charan, một trong những cố vấn kinh doanh hàng đầu thế giới, vừa ra mắt cuốn China’s 90% Model, phản ánh rõ nhiều chủ đề cốt lõi của phong trào MAGA. Charan là một công dân toàn cầu đúng nghĩa. Ông sống hoàn toàn trong các khách sạn, đặc biệt là Oberoi ở Mumbai. Ông làm việc 365 ngày mỗi năm để hiểu hoạt động kinh doanh toàn cầu, và mang cả cuộc đời mình trong một chiếc vali kéo. Không có xe hơi hay khoản vay thế chấp, ông từng phải nhờ CEO của American Express bảo lãnh để được cấp thẻ tín dụng. Trong 60 năm qua, ông đã tư vấn cho hơn 60 CEO. Trong đó, những người ông đánh giá cao nhất là Jack Welch của General Electric và David Cote của Honeywell.

Tuy nhiên, trong thời gian làm việc tại Trung Quốc năm 2020, Charan đã nhận ra một điều mang tính bước ngoặt: Không thể nhìn các doanh nghiệp Trung Quốc như những thực thể riêng lẻ, mà phải xem chúng là các bộ phận trong một chiến dịch cấp quốc gia. Mục tiêu là khuất phục Mỹ bằng cách cung ứng 90% nhu cầu toàn cầu trong các ngành then chốt, qua đó khiến phương Tây suy yếu và phải phụ thuộc.

Từ đó, Charan điều chỉnh lại toàn bộ lời khuyên của mình dành cho giới kinh doanh. “Đối thủ không còn là một công ty, mà là một hệ thống.” “Công nghệ là địa chính trị.” “Chuỗi cung ứng là chiến trường.” “Nhân tài là tài sản quốc gia.” Tóm lại, đừng nghĩ rằng bạn đang làm việc với những doanh nghiệp đang được vận hành theo logic kinh doanh thuần túy. Tại Trung Quốc, các công ty được sử dụng như công cụ để vươn ra toàn cầu. “Chính các ông đã góp phần vào sự trỗi dậy của Trung Quốc,” ông nói với những CEO mà ông đã tư vấn suốt cả đời. “Giờ các ông có thể giúp chặn đứng đà phát triển đó.”

Nhưng tất cả những điều này vẫn là quá ít, và quá muộn. Các hãng tư vấn thường tuyển dụng những chính khách của “quá khứ” như Condoleezza Rice hay Antony Blinken. Charan nhận ra rằng những người quyết định cuộc chơi trong ngành lý thuyết quản trị gần như không quan tâm đến những gì ông nói về Trung Quốc. Bài phê bình sắc sảo nhất dành cho The Technological Republic lại xuất hiện trên American Affairs, một ấn phẩm cánh hữu mới.

Điều chúng ta cần là một cuộc cách mạng toàn diện trong tư duy kinh doanh, thay vì vài điều chỉnh miễn cưỡng. Doanh nghiệp cần xây dựng các “phòng tác chiến” chính trị để cập nhật và phân tích những thay đổi hằng ngày. Họ cũng cần lắng nghe cả các nhà tư tưởng dân túy, bên cạnh giới tinh hoa truyền thống. Các trường kinh doanh cũng phải đặt địa chính trị vào chương trình giảng dạy. Trường Kinh doanh Harvard nên xây một “đường hầm” mang tính biểu tượng bắc qua sông Charles để nối với Trường Chính sách Công Kennedy. Các hãng tư vấn cần thừa nhận rằng chủ nghĩa dân túy có sức làm rung chuyển thế giới kinh doanh chẳng kém gì AI.

Người ta thường chế giễu các nhà tư duy quản trị vì “mượn đồng hồ của người khác để nói cho họ biết mấy giờ”. Mô hình đó chỉ có ý nghĩa nếu họ thực sự biết xem giờ từ những chiếc đồng hồ họ mượn.